HR-LAB · PERSPECTIVES · 003

นโยบาย
หรือกับดัก?

เมื่อนโยบายที่มีเจตนาดี ถูกบังคับใช้ด้วยความกลัว

01

ครั้งสุดท้ายที่คุณยอมรับความผิดพลาดด้วยตัวเอง ทั้งที่ยังไม่มีใครรู้ คือเมื่อไร?

และถ้าคุณเป็นหัวหน้า ครั้งสุดท้ายที่คุณชื่นชมลูกน้องเพราะเขากล้ายอมรับความผิดพลาด คือเมื่อไร?

ผมอยากชวนทุกคนลองคิดถึงนโยบายหนึ่งที่เชื่อว่าหลายองค์กรคงคุ้นเคยกันดี นั่นคือ

“ห้ามปริ้นสี”

แน่นอนว่าวัตถุประสงค์ของนโยบายนี้คงไม่มีอะไรซับซ้อน นอกจากการประหยัดค่าใช้จ่าย เพราะการพิมพ์สีโดยทั่วไปมีต้นทุนสูงกว่าการพิมพ์ขาวดำ

02

แต่ลองนึกภาพตามผมนะครับ

พนักงานธุรการคนหนึ่งเผลอพิมพ์เอกสารเป็นสี ทั้งที่เนื้อหาถูกต้องและสามารถนำไปใช้งานได้ตามปกติ

เขามีทางเลือกสองทาง คือยอมรับความผิดพลาดแล้วนำเอกสารไปส่ง หรือพิมพ์ใหม่เป็นขาวดำเพื่อไม่ให้ใครรู้ว่าตัวเองทำผิดนโยบาย

ถ้าเขาเลือกอย่างหลัง องค์กรก็เสียทรัพยากรเพิ่มขึ้นทันที

03

แต่สมมติว่าเขากล้าพอที่จะยอมรับความผิดพลาด แล้วนำเอกสารฉบับนั้นไปส่งให้หัวหน้า

คราวนี้หัวหน้าก็ต้องตัดสินใจแบบเดียวกัน จะส่งเอกสารต่อไปให้ผู้บริหาร หรือสั่งให้ลูกน้องกลับไปพิมพ์ใหม่ เพื่อไม่ให้ตัวเองถูกตำหนิว่าไม่ปฏิบัติตามนโยบาย

และถ้าหัวหน้ากล้าพออีกครั้ง เอกสารฉบับนั้นก็จะเดินทางมาถึงผู้บริหาร ซึ่งยังมีสิทธิ์สั่งให้กลับไปพิมพ์ใหม่ได้อยู่ดี

ลองคิดดูสิครับ

กระดาษเพียงแผ่นเดียว ต้องผ่านการตัดสินใจของคนถึงสามระดับ โดยทุกคนต้องกล้ายอมรับความผิดพลาด และไม่เลือกสร้างความสูญเสียเพิ่มเติมเพื่อปกปิดมัน

ถ้าคุณเป็นคนใดคนหนึ่งในเรื่องนี้ คุณจะตัดสินใจอย่างไร?

04

ผมไม่ได้กำลังบอกว่านโยบาย “ห้ามปริ้นสี” เป็นเรื่องไม่ดี เพราะมันช่วยลดค่าใช้จ่ายได้จริง

แต่ผมกำลังสงสัยว่า การบังคับใช้นโยบายด้วยความกลัว อาจทำให้นโยบายที่มีเจตนาดีกลายเป็นกับดัก และให้ผลลัพธ์ตรงกันข้ามกับวัตถุประสงค์ของมันอย่างน่าตลก

ยิ่งกลัวทำผิดนโยบาย ก็ยิ่งยอมเสียทรัพยากรเพื่อทำให้ตัวเองดูเหมือนไม่เคยทำผิด

05

และที่น่าสนใจกว่านั้นคือ เรื่องนี้อาจไม่จำเป็นต้องเป็นปัญหาของมนุษย์ตั้งแต่แรกด้วยซ้ำ

หากเราไม่ต้องการให้พนักงานพิมพ์สีโดยไม่จำเป็น ทำไมจึงไม่ใช้เทคโนโลยีควบคุมการพิมพ์ หรือกำหนดสิทธิ์การใช้งานให้เหมาะสม?

มันก็ไม่ต่างจากการตั้งค่า Data Validation ใน Excel เพื่อป้องกันการกรอกข้อมูลผิดรูปแบบ แทนที่จะปล่อยให้คนกรอกผิดแล้วคอยตรวจสอบว่าใครเป็นคนทำ

เพราะเมื่อเรานำเรื่องที่เทคโนโลยีสามารถป้องกันได้ มาเป็นเงื่อนไขในการตัดสินใจของมนุษย์ ผลกระทบที่เกิดขึ้นอาจไม่ได้มีเพียงต้นทุนของกระดาษหรือหมึกพิมพ์

แต่มันอาจค่อย ๆ กลายเป็นพฤติกรรมและวัฒนธรรมขององค์กร ที่ทำให้คนเรียนรู้ว่าการปกปิดความผิดพลาดปลอดภัยกว่าการยอมรับมัน

06

และเมื่อคิดมาถึงตรงนี้ ผมก็อยากชวนทุกคนกลับมาทบทวนคำถามในตอนแรกอีกครั้ง

หากวันนี้คุณเป็นพนักงาน เป็นหัวหน้า หรือเป็นผู้บริหารในเรื่องราวนี้ คุณจะตัดสินใจอย่างไร?
และครั้งสุดท้ายที่คุณเลือกทำสิ่งที่ถูกต้อง แม้รู้ว่าการตัดสินใจนั้นอาจทำให้ตัวเองถูกตำหนิ คือเมื่อไร?
รชต ไชยวัต11 / 10 / 2026