ลูกจ้างคนนี้มีวันหยุดพักผ่อนกี่วัน ใครเป็นผู้กำหนดวัน และเมื่อออกจากงานต้องจ่ายเงินแทนวันที่ยังไม่ได้ใช้หรือไม่
ทำงานติดต่อกันครบ 1 ปีมีสิทธิไม่น้อยกว่า 6 วันทำงานต่อปี นายจ้างกำหนดวันล่วงหน้าหรือตกลงกัน การสะสมต้องตกลงล่วงหน้า และเมื่อการจ้างสิ้นสุดต้องจ่ายค่าจ้างแทนตามมาตรา 67 ซึ่งแยกผลตามเหตุที่สิ้นสุด
ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้
พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 30 และบทการจ่ายเงินวันพักผ่อนเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
บทความนี้ครอบคลุม
- สิทธิเมื่อทำงานครบ 1 ปี
- การให้ตามส่วนก่อนครบปี
- การกำหนดและอนุมัติวันหยุด
- การสะสมไปปีถัดไป
- เงินแทนวันหยุดเมื่อออกจากงาน
หลักตัดสินที่ต้องใช้
- ทำงานติดต่อกันครบ 1 ปี มีสิทธิหยุดพักผ่อนไม่น้อยกว่า 6 วันทำงานต่อปี (ม.30)
- นายจ้างกำหนดวันหยุดล่วงหน้าหรือกำหนดตามที่ตกลงกัน ลูกจ้างเลือกเองฝ่ายเดียวไม่ได้
- ก่อนครบ 1 ปี นายจ้างจะให้ตามส่วนก็ได้ แต่ไม่ใช่หน้าที่ตามกฎหมาย
- วันที่ไม่ได้ใช้สะสมไปปีถัดไปได้เมื่อตกลงกันล่วงหน้า
- เมื่อสิ้นสุดการจ้าง จ่ายค่าจ้างแทนตาม ม.67 ซึ่งแยกผลตามเหตุที่สิ้นสุด
ตัดสินใจทีละขั้น
ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก
- 01ทำงานติดต่อกันครบ 1 ปีแล้วหรือยังใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ยังไม่เกิดสิทธิขั้นต่ำ นายจ้างอาจให้ตามส่วนหรือตามนโยบาย
- 02นายจ้างกำหนดวันล่วงหน้าหรือตกลงวันกันแล้วหรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ต้องกำหนดหรือตกลงวันก่อน ลูกจ้างเลือกหยุดเองฝ่ายเดียวไม่ได้
- 03ใช้ไม่ครบในปีนั้นและมีข้อตกลงสะสมล่วงหน้าหรือไม่ใช่ยกไปรวมกับปีถัดไปตามข้อตกลงไม่ใช่ไปข้อถัดไป
- 04การจ้างสิ้นสุดเพราะนายจ้างเลิกจ้างโดยไม่ใช่เหตุตาม ม.119 หรือไม่ใช่จ่ายค่าจ้างแทนวันของปีที่เลิกจ้างตามส่วน + วันที่สะสมไว้ไม่ใช่ลาออกหรือเลิกจ้างตาม ม.119: จ่ายเฉพาะวันที่สะสมไว้
มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ปัญหาที่พบบ่อยไม่ใช่ตัวเลข 6 วัน แต่เป็นการไม่กำหนดวันให้ ไม่บันทึกข้อตกลงสะสม และคำนวณเงินแทนตอนออกจากงานผิด ระบบต้องผูกยอดสิทธิกับวันครบปีของแต่ละคน
- เขียนนโยบายให้ชัด: สิทธิเกิดเมื่อไร ขออย่างไร สะสมได้กี่วัน
- ตั้ง HRIS ให้เปิดยอด 6 วันตามวันครบปีของแต่ละคน
- แยกสิทธิตามกฎหมายกับวันที่บริษัทให้เพิ่ม
- ตรวจยอดคงเหลือทุกครั้งก่อนทำ final pay
เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ
- ข้อบังคับหรือนโยบายวันหยุดพักผ่อนฉบับที่ใช้จริง
- ประวัติวันเริ่มงานและการนับอายุงานต่อเนื่อง
- คำขอ/การอนุมัติวันหยุดและยอดคงเหลือ
- ข้อตกลงสะสมวันหยุดเป็นลายลักษณ์อักษร
- worksheet ค่าจ้างแทนวันหยุดเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน
วันหยุดพักผ่อนเป็นสิทธิที่ต้องจัดให้ แต่ไม่ใช่สิทธิเลือกวันหยุดเองฝ่ายเดียว ตรวจยอดของตัวเอง ขอวันตามช่องทาง และขอข้อตกลงสะสมเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อใช้ไม่ทัน
- ตรวจวันครบปีของอายุงานและยอดสิทธิในระบบ
- ขอวันหยุดตามช่องทางและเวลาที่ข้อบังคับกำหนด
- ขอข้อตกลงสะสมเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อใช้ไม่ทัน
เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข
- ยื่นคำขอลาตามช่องทางที่กำหนด และขอเหตุผลเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อถูกปฏิเสธ เก็บตารางงานและยอดสิทธิไว้ชุดเดียว
- ใช้ช่องร้องทุกข์ภายในเมื่อเห็นต่างเรื่องสิทธิหรือการปฏิบัติที่ไม่เท่าเทียม
- ถ้ายังไม่ยุติ ติดต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 1506 กด 3, 1546 หรือ E-Service และยื่นพนักงานตรวจแรงงานสำหรับเงินที่ค้าง
ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด
- ต้นปีสิทธิประกาศวิธีขอและกำหนดวัน พร้อมยอดสิทธิของแต่ละคน
- ครบ 1 ปีของอายุงานสิทธิขั้นต่ำ 6 วันเกิดขึ้น ระบบต้องเปิดยอดให้ทันที
- ก่อนสิ้นปีสิทธิจัดวันให้ใช้ หรือทำข้อตกลงสะสมเป็นลายลักษณ์อักษร
- วันสิ้นสุดการจ้างคำนวณค่าจ้างแทนตาม ม.67 แยกตามเหตุสิ้นสุด
- จ่ายเงินครั้งสุดท้ายรวมใน final pay และแสดงเป็นรายการแยกบนสลิป
ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง
เลิกจ้างกลางปี (ไม่ใช่เหตุตาม ม.119)
เงินเดือน 30,000 บาท อายุงาน 3 ปีครึ่ง สิทธิ 6 วัน/ปี (ปีสิทธิ ม.ค.–ธ.ค.) ใช้ไปแล้ว 2 วัน มีวันสะสมที่ตกลงยกมา 3 วัน เลิกจ้างมีผล 30 มิ.ย.
- ค่าจ้างต่อวัน = 30,000 ÷ 301,000
- สิทธิปีที่เลิกจ้างตามส่วน = 6 × 6/123
- คงเหลือของปีนี้ = 3 − ใช้แล้ว 21
- รวมวันสะสม 3 วัน = 4 วัน × 1,0004,000
ถ้านโยบายบริษัทให้สิทธิมากกว่า 6 วัน ให้คำนวณจากสิทธิตามนโยบาย
ลาออกเองระหว่างปี
เงินเดือน 24,000 บาท ลาออกมีผล 31 ส.ค. ปีนี้ยังไม่ได้ใช้ 4 วัน และไม่มีข้อตกลงสะสมยกมาจากปีก่อน
- เหตุสิ้นสุด: ลูกจ้างบอกเลิกสัญญาเอง
- ม.67 วรรคสอง: จ่ายเฉพาะวันพักผ่อนที่สะสมไว้
- วันสะสมยกมา0
หลายบริษัทเลือกจ่ายวันของปีปัจจุบันตามส่วนเป็นสิทธิส่วนเพิ่ม ให้ตรวจข้อบังคับก่อนสรุป
ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน
ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ
เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล
1อายุงาน 8 เดือน บริษัทไม่มีนโยบายให้ตามส่วน ลูกจ้างมีสิทธิขั้นต่ำกี่วัน
เฉลย A · สิทธิขั้นต่ำเกิดเมื่อทำงานครบ 1 ปี ก่อนนั้นนายจ้างให้ตามส่วนได้แต่ไม่บังคับ
2ใครเป็นผู้กำหนดวันหยุดพักผ่อนประจำปี
เฉลย B · มาตรา 30 ให้นายจ้างกำหนดล่วงหน้าหรือกำหนดตามที่ตกลงกัน
3ลาออกเอง มีวันสะสม 2 วัน ต้องจ่ายค่าจ้างแทนหรือไม่
เฉลย B · ม.67 วรรคสอง: ลาออกหรือเลิกจ้างไม่ว่าเหตุใด ต้องจ่ายวันพักผ่อนที่สะสมไว้
คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR
รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง
Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
| FIELD | สิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้ | หลักฐานขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| Trigger | เริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ วันหยุดพักผ่อนประจำปี (Annual Leave) | บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ |
| Owner | HR Operations ร่วมกับหัวหน้างาน ผู้อนุมัติการลา และ Payroll | ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม |
| Action | ทำงานครบ 1 ปีมีวันหยุดพักผ่อนประจำปีไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน; ก่อนครบปีนายจ้างอาจกำหนดตามส่วน; วันหยุดกำหนดล่วงหน้าโดยนายจ้างหรือโดยตกลงร่วมกัน จึงไม่ใช่สิทธิเลือกหยุดฝ่ายเดียว; เขียน policy ว่า accrue เมื่อไร ขออย่างไร carry forward อย่างไร และสิทธิที่บริษัทให้เกินขั้นต่ำ | บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ |
| Documents | ปฏิทินวันหยุดและตารางงานที่ประกาศใช้; คำขอ/การแจ้งลาและหลักฐานส่ง; เอกสารประกอบเฉพาะสิทธิ เช่น ใบรับรองแพทย์ | ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้ |
| Deadline | ทำงานครบ 1 ปีมีวันหยุดพักผ่อนประจำปีไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน; ก่อนครบปีนายจ้างอาจกำหนดตามส่วน; วันหยุดกำหนดล่วงหน้าโดยนายจ้างหรือโดยตกลงร่วมกัน จึงไม่ใช่สิทธิเลือกหยุดฝ่ายเดียว; การสะสม/เลื่อนไปปีถัดไปต้องตกลงล่วงหน้า และการจ่ายเมื่อสิ้นสุดการจ้างต้องแยกตามเหตุสิ้นสุดและวันที่สิทธิเกิด; ทำงานครบ 1 ปีมีสิทธิไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน/ปี; ก่อนครบ 1 ปีนายจ้างอาจกำหนดให้ตามส่วน | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ |
| Evidence | เชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ วันหยุดพักผ่อนประจำปี (Annual Leave) | decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน |
| Consequence | การจ่ายเงินแทนวันพักผ่อนเมื่อสิ้นสุดการจ้างมีความแตกต่างตามเหตุสิ้นสุดสัญญาและวันที่เกิดสิทธิ | แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง |
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม
เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง
- ทำงานครบ 1 ปีมีสิทธิไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน/ปี
- ก่อนครบ 1 ปีนายจ้างอาจกำหนดให้ตามส่วน
- การกำหนดวันโดยนายจ้างหรือตกลงกัน
- การสะสม/เลื่อนโดยตกลงล่วงหน้า
- สิทธิเมื่อเลิกจ้าง/ลาออกต้องแยกกรณี
- After one year of service, provide at least six working days of annual leave; before one year, the employer may grant leave proportionately.
- Annual-leave dates are set by the employer in advance or by agreement, so the entitlement is not a unilateral right to select any date.
- Carry-forward requires prior agreement, and payment at separation depends on how employment ended and when the entitlement arose.
หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge
- ทำงานครบ 1 ปีมีวันหยุดพักผ่อนประจำปีไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน; ก่อนครบปีนายจ้างอาจกำหนดตามส่วน
- วันหยุดกำหนดล่วงหน้าโดยนายจ้างหรือโดยตกลงร่วมกัน จึงไม่ใช่สิทธิเลือกหยุดฝ่ายเดียว
- การสะสม/เลื่อนไปปีถัดไปต้องตกลงล่วงหน้า และการจ่ายเมื่อสิ้นสุดการจ้างต้องแยกตามเหตุสิ้นสุดและวันที่สิทธิเกิด
- After one year of service, provide at least six working days of annual leave; before one year, the employer may grant leave proportionately.
- Annual-leave dates are set by the employer in advance or by agreement, so the entitlement is not a unilateral right to select any date.
- Carry-forward requires prior agreement, and payment at separation depends on how employment ended and when the entitlement arose.
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
- อายุงาน 8 เดือน
- ครบปี 6 วัน
- carry forward
- ลาออกกลางปี
- Case 1 — Test a real annual leave scenario against this rule: After one year of service, provide at least six working days of annual leave; before one year, the employer may grant leave proportionately. Record the facts and evidence supporting each element.
- Case 2 — Change one material fact and test the result against this rule: Annual-leave dates are set by the employer in advance or by agreement, so the entitlement is not a unilateral right to select any date. Recalculate or rerun the workflow instead of copying the first outcome.
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง
เขียน policy ว่า accrue เมื่อไร ขออย่างไร carry forward อย่างไร และสิทธิที่บริษัทให้เกินขั้นต่ำ; อย่าให้ระบบ HRIS ตัดสิทธิที่เกิดแล้วโดยอัตโนมัติโดยไม่ตรวจฐานกฎหมาย
- เขียน policy ว่า accrue เมื่อไร ขออย่างไร carry forward อย่างไร และสิทธิที่บริษัทให้เกินขั้นต่ำ
- อย่าให้ระบบ HRIS ตัดสิทธิที่เกิดแล้วโดยอัตโนมัติโดยไม่ตรวจฐานกฎหมาย
- แยกสิทธิขั้นต่ำตามกฎหมายออกจากวันลาหรือวันหยุดที่บริษัทให้เพิ่ม
- ตั้งระบบให้เก็บวันที่ขอ วันที่เกิดเหตุ วันที่อนุมัติ และยอดสิทธิคงเหลือย้อนหลังได้
- Turn the rules for annual leave into an owned workflow with controlled documents, deadlines, review, and a traceable HRIS or payroll result.
- Separate statutory minimum rights from additional company leave or holidays
- Record the request, event, approval, and remaining balance with an audit trail
เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน
- ปฏิทินวันหยุดและตารางงานที่ประกาศใช้
- คำขอ/การแจ้งลาและหลักฐานส่ง
- เอกสารประกอบเฉพาะสิทธิ เช่น ใบรับรองแพทย์
- ยอดสิทธิสะสม การอนุมัติ และผลใน Payroll
- ปฏิทิน ตารางงาน คำขอ และยอดสิทธิก่อน–หลังรายการ
- Published holiday calendar and work schedule
- Leave request or notice and proof of submission
- Entitlement-specific evidence such as a medical certificate
- Accrued balance, approval, and payroll result
- Calendar, schedule, request, and entitlement balance before and after the event
Annual leave ไม่เท่ากับสิทธิ “เลือกหยุดวันใดก็ได้ฝ่ายเดียว”; ต้องดูการกำหนด/อนุมัติตามกฎ
- Annual leave ไม่เท่ากับสิทธิ “เลือกหยุดวันใดก็ได้ฝ่ายเดียว”
- ต้องดูการกำหนด/อนุมัติตามกฎ
- ตรวจว่าวันที่ลาเป็นวันทำงานหรือวันหยุดและสิทธิส่วนใดได้รับค่าจ้าง
- เก็บหลักฐานแจ้งลาให้ตรงช่องทางและเวลาที่ข้อบังคับกำหนด
- Check the facts, applicable conditions, dates, documents, and calculation or decision record for annual leave before accepting or challenging the outcome.
- Check whether the leave date is a working day or holiday and which part is paid
- Keep proof that leave was notified through the required channel and on time
คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง
- ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “วันหยุดพักผ่อนประจำปี (Annual Leave)” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ทำงานครบ 1 ปีมีสิทธิไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน/ปี เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ก่อนครบ 1 ปีนายจ้างอาจกำหนดให้ตามส่วน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง การกำหนดวันโดยนายจ้างหรือตกลงกัน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง การสะสม/เลื่อนโดยตกลงล่วงหน้า เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
- Who is covered by “Annual Leave”, and what work, status, or event creates an exclusion?
- What were the actual facts about After one year of service, provide at least six working days of annual leave; before one year, the employer may grant leave proportionately. when the right arose?
- What were the actual facts about Annual-leave dates are set by the employer in advance or by agreement, so the entitlement is not a unilateral right to select any date. when the right arose?
- What were the actual facts about Carry-forward requires prior agreement, and payment at separation depends on how employment ended and when the entitlement arose. when the right arose?
- Which document version applied on the event date, and did actual practice match it?
กฎหมายและเอกสารอ้างอิง
ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 30 และบทการจ่ายเงินวันพักผ่อนเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
- กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

