HR-LAB · วันหยุดและการลา

วันหยุดพักผ่อนประจำปี (Annual Leave)

สิทธิเกิดเมื่อไร ใครกำหนดวัน สะสมได้อย่างไร และเมื่อออกจากงานต้องจ่ายเงินแทนวันที่ยังไม่ได้ใช้แค่ไหน

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
1ปีทำงานติดต่อกันครบ จึงเกิดสิทธิขั้นต่ำม.30
6วันทำงาน/ปีสิทธิขั้นต่ำที่นายจ้างต้องจัดให้ม.30
ตามส่วนก่อนครบปีนายจ้างอาจให้ก่อนครบ 1 ปี (ไม่บังคับ)ม.30 ว.3
ม.67เมื่อออกจ่ายค่าจ้างแทนวันที่ไม่ได้ใช้ตามเหตุที่สิ้นสุดม.67
KNOWLEDGEวันหยุดและการลา
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

ลูกจ้างคนนี้มีวันหยุดพักผ่อนกี่วัน ใครเป็นผู้กำหนดวัน และเมื่อออกจากงานต้องจ่ายเงินแทนวันที่ยังไม่ได้ใช้หรือไม่

คำตอบสั้น

ทำงานติดต่อกันครบ 1 ปีมีสิทธิไม่น้อยกว่า 6 วันทำงานต่อปี นายจ้างกำหนดวันล่วงหน้าหรือตกลงกัน การสะสมต้องตกลงล่วงหน้า และเมื่อการจ้างสิ้นสุดต้องจ่ายค่าจ้างแทนตามมาตรา 67 ซึ่งแยกผลตามเหตุที่สิ้นสุด

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 30 และบทการจ่ายเงินวันพักผ่อนเมื่อสิ้นสุดการจ้าง

บทความนี้ครอบคลุม

  • สิทธิเมื่อทำงานครบ 1 ปี
  • การให้ตามส่วนก่อนครบปี
  • การกำหนดและอนุมัติวันหยุด
  • การสะสมไปปีถัดไป
  • เงินแทนวันหยุดเมื่อออกจากงาน

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ทำงานติดต่อกันครบ 1 ปี มีสิทธิหยุดพักผ่อนไม่น้อยกว่า 6 วันทำงานต่อปี (ม.30)
  2. นายจ้างกำหนดวันหยุดล่วงหน้าหรือกำหนดตามที่ตกลงกัน ลูกจ้างเลือกเองฝ่ายเดียวไม่ได้
  3. ก่อนครบ 1 ปี นายจ้างจะให้ตามส่วนก็ได้ แต่ไม่ใช่หน้าที่ตามกฎหมาย
  4. วันที่ไม่ได้ใช้สะสมไปปีถัดไปได้เมื่อตกลงกันล่วงหน้า
  5. เมื่อสิ้นสุดการจ้าง จ่ายค่าจ้างแทนตาม ม.67 ซึ่งแยกผลตามเหตุที่สิ้นสุด
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01ทำงานติดต่อกันครบ 1 ปีแล้วหรือยัง
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ยังไม่เกิดสิทธิขั้นต่ำ นายจ้างอาจให้ตามส่วนหรือตามนโยบาย
  2. 02นายจ้างกำหนดวันล่วงหน้าหรือตกลงวันกันแล้วหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ต้องกำหนดหรือตกลงวันก่อน ลูกจ้างเลือกหยุดเองฝ่ายเดียวไม่ได้
  3. 03ใช้ไม่ครบในปีนั้นและมีข้อตกลงสะสมล่วงหน้าหรือไม่
    ใช่ยกไปรวมกับปีถัดไปตามข้อตกลง
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  4. 04การจ้างสิ้นสุดเพราะนายจ้างเลิกจ้างโดยไม่ใช่เหตุตาม ม.119 หรือไม่
    ใช่จ่ายค่าจ้างแทนวันของปีที่เลิกจ้างตามส่วน + วันที่สะสมไว้
    ไม่ใช่ลาออกหรือเลิกจ้างตาม ม.119: จ่ายเฉพาะวันที่สะสมไว้
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ปัญหาที่พบบ่อยไม่ใช่ตัวเลข 6 วัน แต่เป็นการไม่กำหนดวันให้ ไม่บันทึกข้อตกลงสะสม และคำนวณเงินแทนตอนออกจากงานผิด ระบบต้องผูกยอดสิทธิกับวันครบปีของแต่ละคน

  1. เขียนนโยบายให้ชัด: สิทธิเกิดเมื่อไร ขออย่างไร สะสมได้กี่วัน
  2. ตั้ง HRIS ให้เปิดยอด 6 วันตามวันครบปีของแต่ละคน
  3. แยกสิทธิตามกฎหมายกับวันที่บริษัทให้เพิ่ม
  4. ตรวจยอดคงเหลือทุกครั้งก่อนทำ final pay

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • ข้อบังคับหรือนโยบายวันหยุดพักผ่อนฉบับที่ใช้จริง
  • ประวัติวันเริ่มงานและการนับอายุงานต่อเนื่อง
  • คำขอ/การอนุมัติวันหยุดและยอดคงเหลือ
  • ข้อตกลงสะสมวันหยุดเป็นลายลักษณ์อักษร
  • worksheet ค่าจ้างแทนวันหยุดเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

วันหยุดพักผ่อนเป็นสิทธิที่ต้องจัดให้ แต่ไม่ใช่สิทธิเลือกวันหยุดเองฝ่ายเดียว ตรวจยอดของตัวเอง ขอวันตามช่องทาง และขอข้อตกลงสะสมเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อใช้ไม่ทัน

  1. ตรวจวันครบปีของอายุงานและยอดสิทธิในระบบ
  2. ขอวันหยุดตามช่องทางและเวลาที่ข้อบังคับกำหนด
  3. ขอข้อตกลงสะสมเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อใช้ไม่ทัน

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ยื่นคำขอลาตามช่องทางที่กำหนด และขอเหตุผลเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อถูกปฏิเสธ เก็บตารางงานและยอดสิทธิไว้ชุดเดียว
  2. ใช้ช่องร้องทุกข์ภายในเมื่อเห็นต่างเรื่องสิทธิหรือการปฏิบัติที่ไม่เท่าเทียม
  3. ถ้ายังไม่ยุติ ติดต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 1506 กด 3, 1546 หรือ E-Service และยื่นพนักงานตรวจแรงงานสำหรับเงินที่ค้าง
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ต้นปีสิทธิประกาศวิธีขอและกำหนดวัน พร้อมยอดสิทธิของแต่ละคน
  2. ครบ 1 ปีของอายุงานสิทธิขั้นต่ำ 6 วันเกิดขึ้น ระบบต้องเปิดยอดให้ทันที
  3. ก่อนสิ้นปีสิทธิจัดวันให้ใช้ หรือทำข้อตกลงสะสมเป็นลายลักษณ์อักษร
  4. วันสิ้นสุดการจ้างคำนวณค่าจ้างแทนตาม ม.67 แยกตามเหตุสิ้นสุด
  5. จ่ายเงินครั้งสุดท้ายรวมใน final pay และแสดงเป็นรายการแยกบนสลิป
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

เลิกจ้างกลางปี (ไม่ใช่เหตุตาม ม.119)

เงินเดือน 30,000 บาท อายุงาน 3 ปีครึ่ง สิทธิ 6 วัน/ปี (ปีสิทธิ ม.ค.–ธ.ค.) ใช้ไปแล้ว 2 วัน มีวันสะสมที่ตกลงยกมา 3 วัน เลิกจ้างมีผล 30 มิ.ย.

  1. ค่าจ้างต่อวัน = 30,000 ÷ 301,000
  2. สิทธิปีที่เลิกจ้างตามส่วน = 6 × 6/123
  3. คงเหลือของปีนี้ = 3 − ใช้แล้ว 21
  4. รวมวันสะสม 3 วัน = 4 วัน × 1,0004,000
จ่ายค่าจ้างแทนวันหยุดพักผ่อน 4,000 บาท

ถ้านโยบายบริษัทให้สิทธิมากกว่า 6 วัน ให้คำนวณจากสิทธิตามนโยบาย

02

ลาออกเองระหว่างปี

เงินเดือน 24,000 บาท ลาออกมีผล 31 ส.ค. ปีนี้ยังไม่ได้ใช้ 4 วัน และไม่มีข้อตกลงสะสมยกมาจากปีก่อน

  1. เหตุสิ้นสุด: ลูกจ้างบอกเลิกสัญญาเอง
  2. ม.67 วรรคสอง: จ่ายเฉพาะวันพักผ่อนที่สะสมไว้
  3. วันสะสมยกมา0
ตามขั้นต่ำของกฎหมายไม่มียอดต้องจ่าย เว้นแต่นโยบายหรือสัญญาให้มากกว่า

หลายบริษัทเลือกจ่ายวันของปีปัจจุบันตามส่วนเป็นสิทธิส่วนเพิ่ม ให้ตรวจข้อบังคับก่อนสรุป

07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดลูกจ้างเลือกวันหยุดพักร้อนได้เองทุกวัน
ที่ถูกต้องนายจ้างเป็นผู้กำหนดวันล่วงหน้าหรือตกลงร่วมกัน
เข้าใจผิดไม่ได้ใช้ภายในสิ้นปี สิทธิหมดเสมอ
ที่ถูกต้องถ้าตกลงสะสมไว้ล่วงหน้า ยกไปปีถัดไปได้ และต้องจ่ายเมื่อออก
เข้าใจผิดพนักงานใหม่ไม่มีวันพักร้อนจนครบปี จึงห้ามให้
ที่ถูกต้องกฎหมายเปิดให้นายจ้างให้ตามส่วนได้ แต่ไม่บังคับ
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1อายุงาน 8 เดือน บริษัทไม่มีนโยบายให้ตามส่วน ลูกจ้างมีสิทธิขั้นต่ำกี่วัน

2ใครเป็นผู้กำหนดวันหยุดพักผ่อนประจำปี

3ลาออกเอง มีวันสะสม 2 วัน ต้องจ่ายค่าจ้างแทนหรือไม่

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ วันหยุดพักผ่อนประจำปี (Annual Leave)บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerHR Operations ร่วมกับหัวหน้างาน ผู้อนุมัติการลา และ Payrollผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionทำงานครบ 1 ปีมีวันหยุดพักผ่อนประจำปีไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน; ก่อนครบปีนายจ้างอาจกำหนดตามส่วน; วันหยุดกำหนดล่วงหน้าโดยนายจ้างหรือโดยตกลงร่วมกัน จึงไม่ใช่สิทธิเลือกหยุดฝ่ายเดียว; เขียน policy ว่า accrue เมื่อไร ขออย่างไร carry forward อย่างไร และสิทธิที่บริษัทให้เกินขั้นต่ำบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsปฏิทินวันหยุดและตารางงานที่ประกาศใช้; คำขอ/การแจ้งลาและหลักฐานส่ง; เอกสารประกอบเฉพาะสิทธิ เช่น ใบรับรองแพทย์ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineทำงานครบ 1 ปีมีวันหยุดพักผ่อนประจำปีไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน; ก่อนครบปีนายจ้างอาจกำหนดตามส่วน; วันหยุดกำหนดล่วงหน้าโดยนายจ้างหรือโดยตกลงร่วมกัน จึงไม่ใช่สิทธิเลือกหยุดฝ่ายเดียว; การสะสม/เลื่อนไปปีถัดไปต้องตกลงล่วงหน้า และการจ่ายเมื่อสิ้นสุดการจ้างต้องแยกตามเหตุสิ้นสุดและวันที่สิทธิเกิด; ทำงานครบ 1 ปีมีสิทธิไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน/ปี; ก่อนครบ 1 ปีนายจ้างอาจกำหนดให้ตามส่วนวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ วันหยุดพักผ่อนประจำปี (Annual Leave)decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceการจ่ายเงินแทนวันพักผ่อนเมื่อสิ้นสุดการจ้างมีความแตกต่างตามเหตุสิ้นสุดสัญญาและวันที่เกิดสิทธิแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. ทำงานครบ 1 ปีมีสิทธิไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน/ปี
  2. ก่อนครบ 1 ปีนายจ้างอาจกำหนดให้ตามส่วน
  3. การกำหนดวันโดยนายจ้างหรือตกลงกัน
  4. การสะสม/เลื่อนโดยตกลงล่วงหน้า
  5. สิทธิเมื่อเลิกจ้าง/ลาออกต้องแยกกรณี

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. ทำงานครบ 1 ปีมีวันหยุดพักผ่อนประจำปีไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน; ก่อนครบปีนายจ้างอาจกำหนดตามส่วน
  2. วันหยุดกำหนดล่วงหน้าโดยนายจ้างหรือโดยตกลงร่วมกัน จึงไม่ใช่สิทธิเลือกหยุดฝ่ายเดียว
  3. การสะสม/เลื่อนไปปีถัดไปต้องตกลงล่วงหน้า และการจ่ายเมื่อสิ้นสุดการจ้างต้องแยกตามเหตุสิ้นสุดและวันที่สิทธิเกิด
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. อายุงาน 8 เดือน
  2. ครบปี 6 วัน
  3. carry forward
  4. ลาออกกลางปี
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

เขียน policy ว่า accrue เมื่อไร ขออย่างไร carry forward อย่างไร และสิทธิที่บริษัทให้เกินขั้นต่ำ; อย่าให้ระบบ HRIS ตัดสิทธิที่เกิดแล้วโดยอัตโนมัติโดยไม่ตรวจฐานกฎหมาย

  1. เขียน policy ว่า accrue เมื่อไร ขออย่างไร carry forward อย่างไร และสิทธิที่บริษัทให้เกินขั้นต่ำ
  2. อย่าให้ระบบ HRIS ตัดสิทธิที่เกิดแล้วโดยอัตโนมัติโดยไม่ตรวจฐานกฎหมาย
  3. แยกสิทธิขั้นต่ำตามกฎหมายออกจากวันลาหรือวันหยุดที่บริษัทให้เพิ่ม
  4. ตั้งระบบให้เก็บวันที่ขอ วันที่เกิดเหตุ วันที่อนุมัติ และยอดสิทธิคงเหลือย้อนหลังได้

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ปฏิทินวันหยุดและตารางงานที่ประกาศใช้
  2. คำขอ/การแจ้งลาและหลักฐานส่ง
  3. เอกสารประกอบเฉพาะสิทธิ เช่น ใบรับรองแพทย์
  4. ยอดสิทธิสะสม การอนุมัติ และผลใน Payroll
  5. ปฏิทิน ตารางงาน คำขอ และยอดสิทธิก่อน–หลังรายการ

Annual leave ไม่เท่ากับสิทธิ “เลือกหยุดวันใดก็ได้ฝ่ายเดียว”; ต้องดูการกำหนด/อนุมัติตามกฎ

  1. Annual leave ไม่เท่ากับสิทธิ “เลือกหยุดวันใดก็ได้ฝ่ายเดียว”
  2. ต้องดูการกำหนด/อนุมัติตามกฎ
  3. ตรวจว่าวันที่ลาเป็นวันทำงานหรือวันหยุดและสิทธิส่วนใดได้รับค่าจ้าง
  4. เก็บหลักฐานแจ้งลาให้ตรงช่องทางและเวลาที่ข้อบังคับกำหนด

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “วันหยุดพักผ่อนประจำปี (Annual Leave)” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง ทำงานครบ 1 ปีมีสิทธิไม่น้อยกว่า 6 วันทำงาน/ปี เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง ก่อนครบ 1 ปีนายจ้างอาจกำหนดให้ตามส่วน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง การกำหนดวันโดยนายจ้างหรือตกลงกัน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง การสะสม/เลื่อนโดยตกลงล่วงหน้า เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 30 และบทการจ่ายเงินวันพักผ่อนเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง