HR-LAB · การบังคับใช้และใช้สิทธิ

การร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงาน

ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานได้เรื่องอะไร พนักงานตรวจแรงงานต้องมีคำสั่งภายในกี่วัน นายจ้างต้องจ่ายเมื่อไร และถ้าไม่พอใจคำสั่งต้องไปศาลภายในกี่วัน

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
60วันพนักงานตรวจแรงงานมีคำสั่ง (ขยายได้ 30 วัน)ม.124
30วันนายจ้างจ่ายเงินตามคำสั่งม.124
30วันนำคดีสู่ศาลแรงงานเมื่อไม่พอใจคำสั่งม.125
วางเงินถ้านายจ้างฟ้องวางเงินตามคำสั่งต่อศาลม.125
KNOWLEDGEการบังคับใช้และใช้สิทธิ
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

ลูกจ้างไม่ได้รับค่าจ้างหรือค่าชดเชย จะยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้อย่างไร และขั้นตอนต่อไปเป็นอย่างไร

คำตอบสั้น

ลูกจ้างหรือทายาทยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานในท้องที่ที่ทำงานหรือภูมิลำเนาของนายจ้าง เมื่อเป็นสิทธิเรียกร้องเงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พนักงานตรวจแรงงานสอบสวนและมีคำสั่งภายใน 60 วัน (ขยายได้ไม่เกิน 30 วันเมื่อจำเป็น) ถ้าสั่งให้จ่าย นายจ้างต้องจ่ายภายใน 30 วันนับแต่ทราบคำสั่ง ฝ่ายที่ไม่พอใจนำคดีสู่ศาลแรงงานภายใน 30 วัน และถ้านายจ้างเป็นผู้ฟ้องต้องวางเงินตามคำสั่งต่อศาล

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 123–125, 124/1; แบบ/ช่องทาง DLPW ล่าสุด

บทความนี้ครอบคลุม

  • สิทธิที่ยื่นได้
  • ท้องที่ที่ยื่น
  • หลักฐานประกอบ
  • คำสั่งภายใน 60 วัน
  • จ่ายภายใน 30 วัน
  • ฟ้องศาลภายใน 30 วัน

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ลูกจ้างหรือทายาทยื่นคำร้องได้เมื่อนายจ้างฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติเรื่องสิทธิรับเงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (ม.123)
  2. ยื่นต่อพนักงานตรวจแรงงานในท้องที่ที่ทำงานหรือที่นายจ้างมีภูมิลำเนา
  3. พนักงานตรวจแรงงานสอบสวนและมีคำสั่งภายใน 60 วันนับแต่รับคำร้อง ขยายได้ไม่เกิน 30 วันเมื่อมีเหตุจำเป็น (ม.124)
  4. คำสั่งให้จ่ายเงิน นายจ้างต้องจ่ายภายใน 30 วันนับแต่วันที่ทราบหรือถือว่าทราบคำสั่ง
  5. ฝ่ายที่ไม่พอใจนำคดีไปศาลแรงงานภายใน 30 วันนับแต่ทราบคำสั่ง ถ้านายจ้างฟ้องต้องวางเงินต่อศาล (ม.125)
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01เป็นสิทธิเรียกร้องเงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ใช้ช่องทางอื่น เช่น ศาลแรงงานหรือกระบวนการแรงงานสัมพันธ์
  2. 02ยื่นคำร้องพร้อมหลักฐานต่อพนักงานตรวจแรงงานในท้องที่ที่ถูกต้องแล้วหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ยื่นที่ท้องที่ที่ทำงานหรือภูมิลำเนานายจ้าง หรือผ่าน E-Service
  3. 03คู่กรณีพอใจคำสั่งของพนักงานตรวจแรงงานหรือไม่
    ใช่นายจ้างจ่ายภายใน 30 วันนับแต่ทราบคำสั่ง
    ไม่ใช่นำคดีสู่ศาลแรงงานภายใน 30 วัน (นายจ้างต้องวางเงิน)
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

เมื่อได้รับหนังสือจากพนักงานตรวจแรงงาน ให้เก็บรักษาเอกสาร ตอบและส่งหลักฐานภายในกำหนด และอย่าติดต่อพนักงานเพื่อกดดันให้ถอนคำร้อง ถ้าจะฟ้องเพิกถอนคำสั่งต้องเตรียมวางเงินต่อศาล

  1. มีผู้รับผิดชอบตอบหนังสือพนักงานตรวจแรงงาน
  2. เก็บรักษาเอกสารเวลา ค่าจ้าง และสัญญา
  3. ทำปฏิทิน 30 วันนับแต่ทราบคำสั่ง
  4. เตรียมเงินวางศาลถ้าจะฟ้องเพิกถอน

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • คำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน
  • สัญญาจ้าง สลิป และบันทึกเวลา
  • หนังสือเลิกจ้างหรือเอกสารที่เกี่ยวข้อง
  • คำสั่งพนักงานตรวจแรงงานและวันที่ทราบ
  • หลักฐานการจ่ายหรือการวางเงินต่อศาล
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

เลือกช่องทางให้ถูก: เงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนเลิกจ้างไม่เป็นธรรมหรือข้อพิพาทสัญญาไปศาลแรงงาน และการยื่นคำร้องบางกรณีสัมพันธ์กับการฟ้องศาลและคำสั่งที่ถึงที่สุด

  1. รวบรวมหลักฐานการจ้างและยอดเงินที่ค้าง
  2. ยื่นในท้องที่ที่ถูกต้องหรือผ่าน E-Service
  3. จดวันที่ทราบคำสั่งเพื่อนับ 30 วัน

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ระบุสิทธิที่เรียกร้อง คู่กรณี จำนวนเงินหรือคำสั่งที่โต้แย้ง และวันที่ได้รับเอกสาร ก่อนเลือกช่องทาง
  2. พนักงานตรวจแรงงาน ศาลแรงงาน และการคัดค้านคำสั่งมีกำหนดเวลาต่างกัน การยื่นช่องหนึ่งไม่ได้หยุดเวลาของอีกช่อง
  3. เมื่อได้รับคำสั่งหรือหมายศาล ให้เก็บเอกสารทั้งหมดและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญโดยเร็ว โดยเฉพาะกรอบ 30 วัน
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. วันยื่นคำร้องยื่นพร้อมหลักฐานการจ้างและยอดเงินที่เรียกร้อง
  2. ภายใน 60 วันพนักงานตรวจแรงงานสอบสวนและมีคำสั่ง (ขยายได้ 30 วัน)
  3. ภายใน 30 วันนับแต่ทราบคำสั่งนายจ้างจ่ายตามคำสั่ง
  4. ภายใน 30 วันนับแต่ทราบคำสั่งฝ่ายที่ไม่พอใจฟ้องศาลแรงงาน
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

ไม่ได้รับค่าชดเชยหลังถูกเลิกจ้าง

ลูกจ้างถูกเลิกจ้างโดยไม่ได้รับค่าชดเชย 90,000 บาท ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานวันที่ 1 มิถุนายน

  1. พนักงานตรวจแรงงานมีคำสั่งภายใน31 ก.ค.
  2. นายจ้างทราบคำสั่ง5 ส.ค.
  3. จ่ายหรือฟ้องศาลภายใน4 ก.ย.
ถ้านายจ้างไม่ฟ้องภายใน 30 วัน ต้องจ่าย 90,000 บาทตามคำสั่ง และคำสั่งถึงที่สุด
02

นายจ้างไม่เห็นด้วยกับคำสั่ง

พนักงานตรวจแรงงานสั่งให้จ่ายค่าล่วงเวลา 45,000 บาท นายจ้างเห็นว่าลูกจ้างไม่มีสิทธิ OT เพราะเป็นผู้มีอำนาจเลิกจ้าง

  1. ฟ้องเพิกถอนคำสั่งภายใน30 วัน
  2. วางเงินต่อศาล45,000
นายจ้างฟ้องศาลแรงงานได้ภายใน 30 วัน โดยต้องวางเงิน 45,000 บาทต่อศาล
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดทุกเรื่องแรงงานต้องผ่านพนักงานตรวจแรงงานก่อน
ที่ถูกต้องใช้สำหรับเงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน เรื่องอื่นมีช่องทางของตัวเอง
เข้าใจผิดไม่พอใจคำสั่งก็ไม่ต้องจ่าย
ที่ถูกต้องต้องฟ้องภายใน 30 วัน และนายจ้างต้องวางเงินต่อศาล
เข้าใจผิดยื่นคำร้องแล้วนายจ้างขอให้ถอนได้
ที่ถูกต้องการกดดันให้ถอนคำร้องไม่ควรทำและอาจเป็นปัญหาทางกฎหมาย
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1พนักงานตรวจแรงงานต้องมีคำสั่งภายในกี่วันนับแต่รับคำร้อง

2นายจ้างต้องจ่ายตามคำสั่งภายในกี่วันนับแต่ทราบคำสั่ง

3นายจ้างฟ้องเพิกถอนคำสั่งต้องทำอะไรเพิ่ม

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงานบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations/ฝ่ายกฎหมาย ร่วมกับเจ้าของเอกสารและผู้มีอำนาจตอบหน่วยงานหรือศาลผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionคำร้องมาตรา 123 ใช้กับสิทธิเงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานของลูกจ้าง/ทายาท ไม่ใช่ข้อพิพาททุกประเภท; พนักงานตรวจแรงงานโดยหลักมีคำสั่งภายใน 60 วัน โดยมีขั้นตอนขยายเมื่อจำเป็นตามกฎหมาย; เมื่อได้รับหนังสือให้ preserve records และตอบตาม deadlineบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsลำดับเหตุการณ์และฐานสิทธิที่เรียกร้อง; คำร้อง คำสั่ง หมาย หรือเอกสารศาลพร้อมวันที่รับ; สัญญา ข้อบังคับ เวลา เงิน และการสื่อสารฉบับต้นทางต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineพนักงานตรวจแรงงานโดยหลักมีคำสั่งภายใน 60 วัน โดยมีขั้นตอนขยายเมื่อจำเป็นตามกฎหมาย; เมื่อมีคำสั่งให้จ่าย นายจ้างจ่ายภายใน 30 วันนับแต่ทราบ/ถือว่าทราบ; ผู้ไม่พอใจนำคดีสู่ศาลภายใน 30 วัน; พนักงานตรวจแรงงานสอบสวนและมีคำสั่งโดยหลักภายใน 60 วัน และเมื่อจำเป็นมีขั้นตอนขยายเวลาตามกฎหมาย; เมื่อสั่งให้จ่าย นายจ้างต้องจ่ายภายใน 30 วันนับแต่ทราบ/ถือว่าทราบคำสั่ง; หากไม่พอใจคำสั่ง นายจ้าง/ลูกจ้าง/ทายาทนำคดีสู่ศาลภายใน 30 วันนับแต่ทราบคำสั่งวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงานdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceไม่ใช่ข้อพิพาทแรงงานทุกเรื่องจะใช้ §123; unfair dismissal/relations/OSH มี route ต่างกันแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. ลูกจ้าง/ทายาทยื่นคำร้องเมื่อเป็นสิทธิเงินตาม พ.ร.บ.
  2. ท้องที่ยื่น
  3. evidence
  4. พนักงานตรวจแรงงานสอบสวนและมีคำสั่งโดยหลักภายใน 60 วัน และเมื่อจำเป็นมีขั้นตอนขยายเวลาตามกฎหมาย
  5. เมื่อสั่งให้จ่าย นายจ้างต้องจ่ายภายใน 30 วันนับแต่ทราบ/ถือว่าทราบคำสั่ง
  6. หากไม่พอใจคำสั่ง นายจ้าง/ลูกจ้าง/ทายาทนำคดีสู่ศาลภายใน 30 วันนับแต่ทราบคำสั่ง
  7. ถ้านายจ้างเป็นฝ่ายฟ้องเพิกถอนต้องวางเงินต่อศาลตามจำนวนที่ถึงกำหนดจ่ายในส่วนที่โต้แย้งตาม §125

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. คำร้องมาตรา 123 ใช้กับสิทธิเงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานของลูกจ้าง/ทายาท ไม่ใช่ข้อพิพาททุกประเภท
  2. พนักงานตรวจแรงงานโดยหลักมีคำสั่งภายใน 60 วัน โดยมีขั้นตอนขยายเมื่อจำเป็นตามกฎหมาย
  3. เมื่อมีคำสั่งให้จ่าย นายจ้างจ่ายภายใน 30 วันนับแต่ทราบ/ถือว่าทราบ
  4. ผู้ไม่พอใจนำคดีสู่ศาลภายใน 30 วัน; ถ้านายจ้างฟ้องเพิกถอนต้องวางเงินในส่วนที่โต้แย้งตามมาตรา 125
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. ลูกจ้างยื่นคำร้องค่าจ้างค้างต่อพนักงานตรวจแรงงาน: เตรียมสัญญา เวลา สลิป และยอดคำนวณตามสิทธิเงิน
  2. นายจ้างไม่เห็นด้วยกับคำสั่ง: จับวันรับคำสั่ง กรอบ 30 วัน และเงื่อนไขวางเงินเมื่อฟ้องเพิกถอน
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

เมื่อได้รับหนังสือให้ preserve records และตอบตาม deadline; อย่าติดต่อพนักงานเพื่อกดดันให้ถอน

  1. เมื่อได้รับหนังสือให้ preserve records และตอบตาม deadline
  2. อย่าติดต่อพนักงานเพื่อกดดันให้ถอน
  3. ออก legal hold หยุดลบเอกสารที่เกี่ยวข้องทันทีเมื่อคาดหมายข้อพิพาท
  4. ทำ timeline เดียวที่เชื่อมเหตุการณ์ เอกสาร ผู้รับ และกำหนดเวลา

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ลำดับเหตุการณ์และฐานสิทธิที่เรียกร้อง
  2. คำร้อง คำสั่ง หมาย หรือเอกสารศาลพร้อมวันที่รับ
  3. สัญญา ข้อบังคับ เวลา เงิน และการสื่อสารฉบับต้นทาง
  4. หลักฐานส่ง ยื่น ชำระ หรือคัดค้านภายในกำหนด

เลือก procedural route ให้ถูก; การยื่นคำร้องบางสิทธิสัมพันธ์กับการนำคดีไปศาลและคำสั่งที่ถึงที่สุด

  1. เลือก procedural route ให้ถูก
  2. การยื่นคำร้องบางสิทธิสัมพันธ์กับการนำคดีไปศาลและคำสั่งที่ถึงที่สุด
  3. แยกช่องทางร้องเรียน คำสั่งทางปกครอง และการฟ้องศาลก่อนเลือกวิธี
  4. อย่ารอใกล้หมดเวลา เพราะการรวบรวมหลักฐานและระบุคู่กรณีต้องใช้เวลา

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงาน” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง ลูกจ้าง/ทายาทยื่นคำร้องเมื่อเป็นสิทธิเงินตาม พ.ร.บ. เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง ท้องที่ยื่น เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง evidence เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง พนักงานตรวจแรงงานสอบสวนและมีคำสั่งโดยหลักภายใน 60 วัน และเมื่อจำเป็นมีขั้นตอนขยายเวลาตามกฎหมาย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 123–125, 124/1; แบบ/ช่องทาง DLPW ล่าสุด
  2. กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — ระบบ E-Service
  3. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  4. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง