พฤติกรรมของพนักงานคนนี้เข้ามาตรา 119 พอจะเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยหรือไม่
มาตรา 119 มี 6 เหตุ: ทุจริตหรือกระทำผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย ประมาทเลินเล่อจนนายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง ฝ่าฝืนข้อบังคับหรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหลังได้รับหนังสือเตือน (กรณีร้ายแรงไม่ต้องเตือน) ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร และได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด นายจ้างต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงได้ และต้องระบุเหตุไว้ในหนังสือเลิกจ้าง
ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้
พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 119 + แนวคำพิพากษาศาลฎีกา
บทความนี้ครอบคลุม
- 6 เหตุตามมาตรา 119
- หนังสือเตือนมีผล 1 ปี
- กรณีร้ายแรงไม่ต้องเตือน
- ภาระการพิสูจน์
- ระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้าง
- แยกจากเลิกจ้างไม่เป็นธรรม
หลักตัดสินที่ต้องใช้
- ทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง (ม.119(1))
- จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย หรือประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง (ม.119(2)–(3))
- ฝ่าฝืนข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม หลังเตือนเป็นหนังสือแล้ว หนังสือเตือนมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันกระทำผิด (ม.119(4))
- ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร ไม่ว่าจะมีวันหยุดคั่นหรือไม่ (ม.119(5))
- ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด เว้นแต่ความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ (ม.119(6)) และต้องระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้าง (ม.17)
ตัดสินใจทีละขั้น
ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก
- 01ข้อเท็จจริงเข้าองค์ประกอบของเหตุใดเหตุหนึ่งในมาตรา 119 และพิสูจน์ได้หรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ไม่เข้ามาตรา 119 ต้องจ่ายค่าชดเชยและบอกกล่าวตามปกติ
- 02ถ้าเป็นการฝ่าฝืนข้อบังคับ มีหนังสือเตือนเรื่องเดียวกันภายใน 1 ปี หรือเป็นกรณีร้ายแรงหรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ยังใช้มาตรา 119(4) ไม่ได้ ให้ออกหนังสือเตือนก่อน
- 03ระบุเหตุตามมาตรา 119 ไว้ในหนังสือเลิกจ้างหรือไม่ใช่เลิกจ้างได้โดยไม่ต้องบอกกล่าวและไม่จ่ายค่าชดเชย (จ่ายเงินค้างอื่นให้ครบ)ไม่ใช่อ้างเหตุภายหลังไม่ได้ ต้องจ่ายค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าว
มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ทำการสอบข้อเท็จจริงให้ครบ: ข้อกล่าวหา หลักฐาน โอกาสชี้แจง และการลงโทษที่สม่ำเสมอ แล้วระบุเหตุตามมาตรา 119 ในหนังสือเลิกจ้าง ถ้าไม่ระบุตอนเลิกจ้าง จะยกเหตุนั้นขึ้นอ้างภายหลังไม่ได้
- ทำขั้นตอนสอบข้อเท็จจริงที่ให้โอกาสชี้แจง
- ตรวจอายุและเรื่องของหนังสือเตือนทุกฉบับ
- ระบุเหตุและมาตราในหนังสือเลิกจ้าง
- ลงโทษให้สม่ำเสมอกับกรณีคล้ายกัน
เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ
- บันทึกการสอบข้อเท็จจริงและคำชี้แจง
- หลักฐานประกอบ เช่น เวลา ภาพ เอกสาร
- หนังสือเตือนที่เกี่ยวข้อง
- หนังสือเลิกจ้างที่ระบุเหตุและมาตรา
มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน
คำว่า “ร้ายแรง” ในหนังสือไม่ได้ทำให้มาตรา 119 สำเร็จเอง ต้องมีข้อเท็จจริงเข้าองค์ประกอบ ขอดูหลักฐานและหนังสือเตือนที่ใช้อ้าง และตรวจว่าหนังสือเตือนเกิน 1 ปีหรือเป็นคนละเรื่องหรือไม่
- ขอดูข้อกล่าวหา หลักฐาน และหนังสือเตือนที่อ้าง
- ชี้แจงเป็นลายลักษณ์อักษรพร้อมหลักฐาน
- ตรวจว่าหนังสือเตือนเกิน 1 ปีหรือเป็นคนละเรื่องหรือไม่
เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข
- ขอหนังสือแจ้งเหตุ วันที่มีผล และรายการเงินแยกทีละประเภทเป็นลายลักษณ์อักษร
- ทักท้วงกับฝ่ายบุคคลโดยแยกค่าจ้างค้าง สินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าชดเชย วันหยุดคงเหลือ และกองทุน
- เงินตาม พ.ร.บ.ยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนเลิกจ้างไม่เป็นธรรมหรือข้อพิพาทสัญญาฟ้องศาลแรงงานโดยตรง และอย่าปล่อยกำหนดเวลาสั้นผ่านไป
ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด
- เมื่อพบเหตุบันทึกข้อเท็จจริงและเก็บหลักฐานทันที
- สอบข้อเท็จจริงแจ้งข้อกล่าวหาและให้โอกาสชี้แจง
- ตัดสินใจตรวจองค์ประกอบ หนังสือเตือน และความสม่ำเสมอของโทษ
- วันเลิกจ้างออกหนังสือระบุเหตุตามมาตรา 119 และจ่ายเงินค้างอื่นภายใน 3 วัน
ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง
มาสายซ้ำหลังได้หนังสือเตือน
พนักงานได้หนังสือเตือนเรื่องมาสายเมื่อ 3 มีนาคม 2569 แล้วมาสายอีกโดยไม่มีเหตุผลเมื่อ 20 สิงหาคม 2569
- เป็นความผิดเรื่องเดียวกันใช่
- อยู่ภายใน 1 ปีนับแต่วันกระทำผิดครั้งแรกใช่
- ระบุมาตรา 119(4) ในหนังสือเลิกจ้างต้องระบุ
ขาดงาน 3 วัน มีวันหยุดคั่น
พนักงานไม่มาทำงานวันศุกร์ เสาร์และอาทิตย์เป็นวันหยุด แล้วไม่มาวันจันทร์และอังคาร ไม่แจ้งเหตุ และติดต่อไม่ได้
- วันทำงานที่ขาด3 วัน
- ติดต่อกันโดยมีวันหยุดคั่นนับได้
- มีเหตุอันสมควรไม่พบ
ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน
ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ
เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล
1หนังสือเตือนตามมาตรา 119(4) มีผลไม่เกินกี่ปี
เฉลย B · มีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ลูกจ้างกระทำผิด
2ขาดงานวันศุกร์ จันทร์ อังคาร โดยเสาร์อาทิตย์เป็นวันหยุด นับเป็นติดต่อกันหรือไม่
เฉลย B · มาตรา 119(5) นับวันทำงานติดต่อกันไม่ว่าจะมีวันหยุดคั่นหรือไม่
3ไม่ระบุเหตุมาตรา 119 ในหนังสือเลิกจ้าง จะเป็นอย่างไร
เฉลย B · มาตรา 17 ห้ามยกเหตุที่ไม่ได้ระบุไว้ขึ้นอ้างภายหลัง
คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR
รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง
Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
| FIELD | สิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้ | หลักฐานขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| Trigger | เริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย — มาตรา 119 | บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ |
| Owner | Employee Relations ร่วมกับ Payroll ผู้มีอำนาจเลิกจ้าง และฝ่ายกฎหมายตามระดับความเสี่ยง | ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม |
| Action | มาตรา 119 มี 6 กลุ่มเหตุและเป็นข้อยกเว้น ต้องตีความเคร่งครัดและพิสูจน์ข้อเท็จจริง ไม่ใช้เพียงคำว่า ‘ผิดร้ายแรง’; ฝ่าฝืนกฎที่ไม่ร้ายแรงต้องมีหนังสือเตือนก่อน และหนังสือมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่กระทำผิด; investigation + evidence + consistency + reason letter | บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ |
| Documents | สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง; หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ; เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง | ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้ |
| Deadline | ฝ่าฝืนกฎที่ไม่ร้ายแรงต้องมีหนังสือเตือนก่อน และหนังสือมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่กระทำผิด; ละทิ้งหน้าที่ต้องครบ 3 วันทำงานติดต่อกันและไม่มีเหตุอันสมควร; ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร; จำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุดตามเงื่อนไขกฎหมาย ต้องพูดถึง warning validity 1 ปีนับแต่กระทำผิด | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ |
| Evidence | เชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย — มาตรา 119 | decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน |
| Consequence | ใช้ฎีกาหลากหลาย ไม่สรุปจากคดีเดียว | แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง |
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม
เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง
- 6 กลุ่มเหตุใน §119 ตามถ้อยคำล่าสุด: ทุจริต/ความผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง
- จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย
- ประมาทเลินเล่อจนเสียหายอย่างร้ายแรง
- ฝ่าฝืนข้อบังคับ/ระเบียบ/คำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหลังเตือนเป็นหนังสือ เว้นแต่กรณีร้ายแรง
- ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร
- จำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุดตามเงื่อนไขกฎหมาย ต้องพูดถึง warning validity 1 ปีนับแต่กระทำผิด
- serious case
- burden/evidence
- ต้องแจ้งเหตุในขณะเลิกจ้างตามเงื่อนไขกฎหมาย มิฉะนั้นอาจยกเหตุนั้นภายหลังไม่ได้
- Section 119 contains six strictly interpreted groups of grounds; do not use the label serious misconduct as a substitute for the statutory elements.
- For a non-serious breach of a lawful and fair rule or order, a valid written warning is generally required, and its section 119(4) effect lasts no more than one year from the breach date.
- The abandonment ground requires three consecutive working days without reasonable cause.
- The employer must state the relied-upon reason in the termination letter or at termination or may be barred from raising it later.
หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge
- มาตรา 119 มี 6 กลุ่มเหตุและเป็นข้อยกเว้น ต้องตีความเคร่งครัดและพิสูจน์ข้อเท็จจริง ไม่ใช้เพียงคำว่า ‘ผิดร้ายแรง’
- ฝ่าฝืนกฎที่ไม่ร้ายแรงต้องมีหนังสือเตือนก่อน และหนังสือมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่กระทำผิด
- ละทิ้งหน้าที่ต้องครบ 3 วันทำงานติดต่อกันและไม่มีเหตุอันสมควร
- นายจ้างต้องระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้างหรือแจ้งเหตุในขณะเลิกจ้าง มิฉะนั้นอาจยกเหตุภายหลังไม่ได้
- Section 119 contains six strictly interpreted groups of grounds; do not use the label serious misconduct as a substitute for the statutory elements.
- For a non-serious breach of a lawful and fair rule or order, a valid written warning is generally required, and its section 119(4) effect lasts no more than one year from the breach date.
- The abandonment ground requires three consecutive working days without reasonable cause.
- The employer must state the relied-upon reason in the termination letter or at termination or may be barred from raising it later.
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
- ขาดงาน 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร: ตรวจวันทำงานจริง การติดต่อ และข้อเท็จจริงก่อนใช้มาตรา 119
- ฝ่าฝืนข้อบังคับที่ไม่ร้ายแรงครั้งแรก: โดยหลักต้องมีหนังสือเตือนที่ยังมีผลก่อนอ้างเหตุเดิม ไม่ใช่ติดป้ายว่า ‘ร้ายแรง’ ภายหลัง
- Case 1 — Test a real dismissal without severance under section 119 scenario against this rule: Section 119 contains six strictly interpreted groups of grounds; do not use the label serious misconduct as a substitute for the statutory elements. Record the facts and evidence supporting each element.
- Case 2 — Change one material fact and test the result against this rule: For a non-serious breach of a lawful and fair rule or order, a valid written warning is generally required, and its section 119(4) effect lasts no more than one year from the breach date. Recalculate or rerun the workflow instead of copying the first outcome.
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง
investigation + evidence + consistency + reason letter; แยก §119 จาก unfair dismissal
- investigation + evidence + consistency + reason letter
- แยก §119 จาก unfair dismissal
- แยกเหตุสิ้นสุด วันที่แจ้ง วันที่มีผล และวันครบกำหนดจ่ายเป็นคนละช่อง
- คำนวณค่าจ้างค้าง วันลา ค่าชดเชย และสินจ้างแทนการบอกกล่าวแยกรายการ
- Turn the rules for dismissal without severance under section 119 into an owned workflow with controlled documents, deadlines, review, and a traceable HRIS or payroll result.
- Record the termination reason, notice date, effective date, and payment due date separately
- Calculate unpaid wages, leave, severance, and pay in lieu of notice as separate items
เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน
- สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง
- หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ
- เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง
- ตารางคำนวณเงินทุกประเภทและหลักฐานชำระ
- service timeline และรายการเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
- Contract, start-date record, and continuous-service evidence
- Resignation or termination notice and proof of delivery
- Reasons, facts, warnings, and investigation evidence where relevant
- Itemised final-payment calculation and proof of payment
- Service timeline and itemised termination payments
คำว่า “ร้ายแรง” ในหนังสือไม่ทำให้ §119 สำเร็จ ต้องดูข้อเท็จจริงและองค์ประกอบ
- คำว่า “ร้ายแรง” ในหนังสือไม่ทำให้ §119 สำเร็จ ต้องดูข้อเท็จจริงและองค์ประกอบ
- เก็บหนังสือและซอง/อีเมลที่พิสูจน์วันที่ได้รับแจ้งจริง
- ขอตารางแจกแจงเงินแต่ละสิทธิ อย่าตัดสินจากยอดโอนรวมเพียงยอดเดียว
- Check the facts, applicable conditions, dates, documents, and calculation or decision record for dismissal without severance under section 119 before accepting or challenging the outcome.
- Keep the notice and envelope or email proving the actual receipt date
- Request an itemised calculation for each right rather than relying on one total transfer
คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง
- ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย — มาตรา 119” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง 6 กลุ่มเหตุใน §119 ตามถ้อยคำล่าสุด: ทุจริต/ความผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ประมาทเลินเล่อจนเสียหายอย่างร้ายแรง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ฝ่าฝืนข้อบังคับ/ระเบียบ/คำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหลังเตือนเป็นหนังสือ เว้นแต่กรณีร้ายแรง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
- Who is covered by “Dismissal without Severance under Section 119”, and what work, status, or event creates an exclusion?
- What were the actual facts about Section 119 contains six strictly interpreted groups of grounds; do not use the label serious misconduct as a substitute for the statutory elements. when the right arose?
- What were the actual facts about For a non-serious breach of a lawful and fair rule or order, a valid written warning is generally required, and its section 119(4) effect lasts no more than one year from the breach date. when the right arose?
- What were the actual facts about The abandonment ground requires three consecutive working days without reasonable cause. when the right arose?
- What were the actual facts about The employer must state the relied-upon reason in the termination letter or at termination or may be barred from raising it later. when the right arose?
- Which document version applied on the event date, and did actual practice match it?
กฎหมายและเอกสารอ้างอิง
ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 119 + แนวคำพิพากษาศาลฎีกา
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
- กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

