HR-LAB · วินัยและข้อพิพาทภายใน

หนังสือเตือน

หนังสือเตือนต้องเขียนอะไร มีผลกี่ปี ใช้ได้กับความผิดแบบไหน และถ้าพนักงานไม่ยอมเซ็นต้องทำอย่างไร

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
1ปีมีผลนับแต่วันที่กระทำผิดม.119(4)
เรื่องเดียวกันเมื่อทำซ้ำใช้อ้างกับความผิดลักษณะเดียวกัน
ไม่เซ็นยังมีผลส่งมอบต่อหน้าพยานและบันทึกไว้
ร้ายแรงไม่ต้องเตือนต้องพิสูจน์ความร้ายแรงได้
KNOWLEDGEวินัยและข้อพิพาทภายใน
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

หนังสือเตือนฉบับนี้ใช้เป็นฐานเลิกจ้างตามมาตรา 119(4) ได้หรือไม่

คำตอบสั้น

หนังสือเตือนที่ใช้ได้ต้องระบุวันที่และการกระทำ ข้อบังคับหรือคำสั่งที่ฝ่าฝืน (ซึ่งต้องชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม) และเตือนไม่ให้ทำซ้ำ มีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่กระทำผิด และใช้กับการทำผิดซ้ำเรื่องเดียวกัน ลูกจ้างไม่เซ็นไม่ทำให้หนังสือเป็นโมฆะ ให้อ่านหรือส่งมอบต่อหน้าพยานและบันทึกไว้

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 119(4); work rules; แนวฎีกา

บทความนี้ครอบคลุม

  • เนื้อหาที่ต้องมี
  • ความชอบของคำสั่งที่ฝ่าฝืน
  • ผล 1 ปีนับแต่วันกระทำผิด
  • ความผิดเรื่องเดียวกัน
  • กรณีร้ายแรงไม่ต้องเตือน
  • การส่งมอบเมื่อไม่เซ็น

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ระบุวัน เหตุการณ์ และข้อบังคับหรือคำสั่งที่ฝ่าฝืนให้ชัด
  2. ข้อบังคับหรือคำสั่งต้องชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม มิฉะนั้นหนังสือเตือนใช้ไม่ได้
  3. ต้องมีข้อความเตือนไม่ให้กระทำซ้ำ ไม่ใช่เพียงบันทึกเหตุการณ์
  4. มีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ลูกจ้างกระทำผิด สำหรับใช้อ้างมาตรา 119(4)
  5. กรณีร้ายแรงเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องเตือนก่อน ต้องพิสูจน์ความร้ายแรงจากข้อเท็จจริง
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01ข้อบังคับหรือคำสั่งที่ฝ่าฝืนชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่หนังสือเตือนใช้เป็นฐานลงโทษไม่ได้
  2. 02หนังสือระบุการกระทำ ข้อบังคับที่ฝ่าฝืน และเตือนไม่ให้ทำซ้ำหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่แก้ไขหรือออกหนังสือเตือนใหม่ให้ครบองค์ประกอบ
  3. 03การทำผิดครั้งใหม่เป็นเรื่องเดียวกันและอยู่ใน 1 ปีนับแต่ครั้งที่ถูกเตือนหรือไม่
    ใช่ใช้เป็นฐานเลิกจ้างตามมาตรา 119(4) ได้ (ระบุในหนังสือเลิกจ้าง)
    ไม่ใช่ยังใช้มาตรา 119(4) ไม่ได้ ลงโทษตามข้อบังคับระดับที่เหมาะสม
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ใช้แม่แบบหนังสือเตือนที่มีองค์ประกอบครบ ส่งมอบพร้อมพยานหรือหลักฐานการส่งเมื่อไม่เซ็น และอย่าบังคับให้เซ็น “ยอมรับผิด” ถ้าเอกสารต้องการเพียงการรับทราบ

  1. ใช้แม่แบบหนังสือเตือนที่มีองค์ประกอบครบ
  2. ตั้งวันหมดอายุ 1 ปีในทะเบียนวินัย
  3. มีขั้นตอนส่งมอบต่อหน้าพยาน
  4. แยกช่องรับทราบกับช่องคำชี้แจงของลูกจ้าง

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • หนังสือเตือนที่ระบุองค์ประกอบครบ
  • ข้อบังคับหรือคำสั่งที่อ้าง
  • บันทึกการส่งมอบและพยาน
  • คำชี้แจงของลูกจ้าง
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

การไม่เซ็นไม่ได้ทำให้หนังสือเตือนเป็นโมฆะ คุณเขียนคำชี้แจงหรือคัดค้านแนบไว้ได้ และตรวจว่าเรื่องที่ถูกเตือนเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่

  1. อ่านหนังสือเตือนและขอสำเนา
  2. เขียนคำชี้แจงหรือคัดค้านแนบไว้
  3. จดวันที่กระทำผิดเพื่อรู้วันหมดผล

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ขอทราบข้อกล่าวหา ข้อบังคับที่ใช้ หลักฐาน และโอกาสชี้แจง เก็บหนังสือเตือนหรือคำสั่งทุกฉบับ
  2. ใช้ช่องร้องทุกข์ที่ข้ามหัวหน้าได้ เมื่อผู้ถูกร้องเป็นหัวหน้าหรือฝ่ายบุคคล และขอให้ผู้ไม่มีส่วนได้เสียทบทวน
  3. ถ้ามีการหักเงิน พักงานไม่ชอบ หรือเลิกจ้าง ให้ยื่นเรื่องเงินหรือการเลิกจ้างแยกต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือศาลแรงงาน
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. วันกระทำผิดเริ่มนับอายุหนังสือเตือน 1 ปีจากวันนี้
  2. ออกหนังสือระบุองค์ประกอบครบและให้โอกาสชี้แจง
  3. ส่งมอบให้ลงชื่อรับทราบ หรืออ่านต่อหน้าพยานเมื่อปฏิเสธ
  4. ครบ 1 ปีหมดผลสำหรับการอ้างมาตรา 119(4)
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

เตือนเรื่องมาสาย แล้วทำผิดเรื่องอื่น

พนักงานได้หนังสือเตือนเรื่องมาสายในเดือนมีนาคม ต่อมาในเดือนมิถุนายนใช้โทรศัพท์ในพื้นที่ห้ามใช้

  1. อยู่ใน 1 ปีใช่
  2. เป็นความผิดเรื่องเดียวกันไม่ใช่
ใช้หนังสือเตือนเรื่องมาสายเป็นฐานเลิกจ้างตามมาตรา 119(4) ไม่ได้ ให้ออกหนังสือเตือนเรื่องใหม่
02

พนักงานไม่ยอมเซ็นรับหนังสือเตือน

หัวหน้าอ่านหนังสือเตือนให้พนักงานฟังต่อหน้าเจ้าหน้าที่ฝ่ายบุคคล พนักงานปฏิเสธไม่เซ็นรับ

  1. อ่านต่อหน้าพยานใช่
  2. บันทึกการปฏิเสธพร้อมวันเวลาใช่
  3. ส่งสำเนาทางอีเมลหรือไปรษณีย์ควรทำ
หนังสือเตือนมีผล เพราะลูกจ้างได้ทราบแล้ว การไม่เซ็นไม่ทำให้เป็นโมฆะ
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดไม่เซ็น = หนังสือเตือนเป็นโมฆะ
ที่ถูกต้องถ้าลูกจ้างได้ทราบและมีพยานหรือหลักฐาน หนังสือยังมีผล
เข้าใจผิดหนังสือเตือนใช้ได้ตลอดไป
ที่ถูกต้องมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันกระทำผิด
เข้าใจผิดเตือนเรื่องหนึ่ง ใช้กับทุกความผิด
ที่ถูกต้องใช้กับความผิดลักษณะเดียวกัน
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1หนังสือเตือนมีผลนับจากวันใด

2ลูกจ้างไม่ยอมเซ็นรับหนังสือเตือน ควรทำอย่างไร

3เตือนเรื่องมาสาย แล้วทำผิดเรื่องความปลอดภัย ใช้มาตรา 119(4) ได้หรือไม่

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ หนังสือเตือนบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations ร่วมกับหัวหน้างาน ผู้สอบสวน และผู้มีอำนาจลงโทษผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionหนังสือเตือนควรระบุวัน เวลา เหตุ พฤติการณ์ กฎที่ฝ่าฝืน สิ่งที่ต้องแก้ และผลหากทำผิดซ้ำ; สำหรับมาตรา 119(4) คำสั่ง/กฎต้องชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม และความผิดซ้ำต้องสัมพันธ์กับสิ่งที่เตือน; ใช้ witness/หลักฐานการส่งเมื่อไม่เซ็นบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsข้อบังคับและนโยบายฉบับที่ใช้ในวันเกิดเหตุ; บันทึกข้อกล่าวหา พยาน เอกสาร และโอกาสชี้แจง; คำสั่ง/หนังสือเตือนพร้อมเหตุและวันที่ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineหนังสือเตือนควรระบุวัน เวลา เหตุ พฤติการณ์ กฎที่ฝ่าฝืน สิ่งที่ต้องแก้ และผลหากทำผิดซ้ำ; หนังสือมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ลูกจ้างกระทำผิด ไม่ใช่นับแต่วันที่ออกหนังสือ; วัน/เหตุการณ์; ระยะผลของ warning ตามกฎหมายไม่เกิน 1 ปีนับแต่กระทำผิดสำหรับการอาศัย §119(4)วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ หนังสือเตือนdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequencewarning เก่า/คนละความผิด/คำสั่งไม่ชอบ อาจใช้ §119(4) ไม่ได้แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. วัน/เหตุการณ์
  2. rule/order ที่ฝ่าฝืน
  3. ความชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมของคำสั่ง
  4. คำเตือนไม่ให้ทำซ้ำ
  5. ระยะผลของ warning ตามกฎหมายไม่เกิน 1 ปีนับแต่กระทำผิดสำหรับการอาศัย §119(4)
  6. serious case ที่ไม่ต้องเตือน
  7. การส่งมอบและพนักงานปฏิเสธลงชื่อ

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. หนังสือเตือนควรระบุวัน เวลา เหตุ พฤติการณ์ กฎที่ฝ่าฝืน สิ่งที่ต้องแก้ และผลหากทำผิดซ้ำ
  2. สำหรับมาตรา 119(4) คำสั่ง/กฎต้องชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม และความผิดซ้ำต้องสัมพันธ์กับสิ่งที่เตือน
  3. หนังสือมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่ลูกจ้างกระทำผิด ไม่ใช่นับแต่วันที่ออกหนังสือ
  4. การลงชื่อของลูกจ้างยืนยันการรับเอกสาร ไม่ควรถูกเขียนให้เป็นคำรับสารภาพโดยอัตโนมัติ
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. หนังสือเตือนไม่ระบุเหตุการณ์หรือข้อที่ฝ่าฝืน: ลูกจ้างไม่อาจรู้ว่าต้องแก้อะไรและนายจ้างใช้เป็นฐานซ้ำได้ยาก
  2. กระทำผิดเดิมหลังพ้นหนึ่งปีจากวันที่กระทำผิดที่เตือน: ตรวจว่าหนังสือเดิมยังใช้เป็นฐานตามมาตรา 119(4) ได้หรือไม่
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

ใช้ witness/หลักฐานการส่งเมื่อไม่เซ็น; ห้ามบังคับให้เซ็น “ยอมรับผิด” หากเอกสารต้องการแค่รับทราบ

  1. ใช้ witness/หลักฐานการส่งเมื่อไม่เซ็น
  2. ห้ามบังคับให้เซ็น “ยอมรับผิด” หากเอกสารต้องการแค่รับทราบ
  3. แยกผู้ร้อง ผู้สอบสวน ผู้พิจารณา และผู้อนุมัติเมื่อความเสี่ยงหรือผลประโยชน์ทับซ้อนสูง
  4. ใช้หลักสัดส่วนและความสม่ำเสมอ โดยเทียบกรณีใกล้เคียงและเหตุบรรเทา/เพิ่มโทษ

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ข้อบังคับและนโยบายฉบับที่ใช้ในวันเกิดเหตุ
  2. บันทึกข้อกล่าวหา พยาน เอกสาร และโอกาสชี้แจง
  3. คำสั่ง/หนังสือเตือนพร้อมเหตุและวันที่
  4. หลักฐานส่งมอบ ผลติดตาม และการเก็บอย่างจำกัดสิทธิ
  5. บันทึกสัมภาษณ์ คำชี้แจง และหลักฐานว่าเปิดโอกาสให้ตอบข้อกล่าวหา

ปฏิเสธเซ็นไม่ได้ทำให้เอกสารเป็นโมฆะอัตโนมัติ; สามารถเขียนคำชี้แจง/คัดค้านได้

  1. ปฏิเสธเซ็นไม่ได้ทำให้เอกสารเป็นโมฆะอัตโนมัติ
  2. สามารถเขียนคำชี้แจง/คัดค้านได้
  3. ขอให้ข้อกล่าวหา เหตุการณ์ และข้อบังคับที่อ้างระบุชัดก่อนชี้แจง
  4. เก็บคำชี้แจงและหลักฐานที่ส่ง ไม่เซ็นรับสารภาพหากเป็นเพียงการรับเอกสาร

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “หนังสือเตือน” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง วัน/เหตุการณ์ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง rule/order ที่ฝ่าฝืน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง ความชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมของคำสั่ง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง คำเตือนไม่ให้ทำซ้ำ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 119(4); work rules; แนวฎีกา
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง