HR-LAB · วินัยและข้อพิพาทภายใน

ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน

นายจ้างที่มีลูกจ้าง 10 คนขึ้นไปต้องมีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ต้องมีหัวข้ออะไร ประกาศเมื่อไร แก้ไขอย่างไร และทำไมต้องตรงกับการปฏิบัติจริง

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
10คนขึ้นไปต้องมีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานม.108
15วันประกาศใช้นับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คนม.108
7วันประกาศข้อบังคับที่แก้ไขม.110
ไทยภาษาข้อบังคับต้องเป็นภาษาไทยม.108
KNOWLEDGEวินัยและข้อพิพาทภายใน
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

บริษัทมีพนักงานครบ 10 คนแล้ว ต้องทำข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานอย่างไร

คำตอบสั้น

นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไปต้องมีข้อบังคับเป็นภาษาไทย ครอบคลุมวันเวลาทำงานและพัก วันหยุด การทำงานล่วงเวลาและวันหยุด วันและสถานที่จ่ายเงิน การลา วินัยและโทษ การร้องทุกข์ และการเลิกจ้าง ค่าชดเชย และค่าชดเชยพิเศษ ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คน ปิดประกาศในที่เปิดเผย เก็บสำเนาไว้ และถ้าแก้ไข ประกาศภายใน 7 วัน

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 108–110 และกฎหมายแก้ไขที่เกี่ยวข้อง

บทความนี้ครอบคลุม

  • เกณฑ์ 10 คน
  • หัวข้อบังคับ
  • ภาษาไทย
  • ประกาศภายใน 15 วัน
  • การแก้ไขและประกาศใหม่
  • ลูกจ้างลดต่ำกว่า 10 คน

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป ต้องมีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานเป็นภาษาไทย (ม.108)
  2. ต้องมีอย่างน้อย: วันเวลาทำงานและพัก วันหยุด OT และงานวันหยุด วันสถานที่จ่ายเงิน การลา วินัยและโทษ การร้องทุกข์ การเลิกจ้าง ค่าชดเชยและค่าชดเชยพิเศษ
  3. ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่วันที่มีลูกจ้างครบ 10 คน ปิดประกาศในที่เปิดเผย และเก็บสำเนาไว้ที่สถานประกอบกิจการ
  4. แก้ไขข้อบังคับต้องประกาศภายใน 7 วันนับแต่วันประกาศใช้ (ม.110)
  5. ลูกจ้างลดต่ำกว่า 10 คน ข้อบังคับเดิมยังมีผล และข้อที่ให้สิทธิต่ำกว่ากฎหมายใช้บังคับไม่ได้
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไปหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ยังไม่บังคับ แต่ควรมีนโยบายเป็นลายลักษณ์อักษร
  2. 02ข้อบังคับมีหัวข้อครบตามมาตรา 108 และเป็นภาษาไทยหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่เพิ่มหัวข้อที่ขาดและจัดทำเป็นภาษาไทย
  3. 03ประกาศใช้ภายใน 15 วัน ปิดประกาศ และเก็บสำเนาแล้วหรือไม่
    ใช่ข้อบังคับมีผล ทบทวนให้ตรงกฎหมายเป็นระยะ
    ไม่ใช่ประกาศและปิดประกาศทันที พร้อมเก็บหลักฐาน
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ข้อบังคับต้องตรงกับการปฏิบัติจริงและกฎหมายล่าสุด ทำ version control บันทึกวันประกาศ และให้ลูกจ้างลงชื่อรับทราบเป็นหลักฐาน แต่การลงชื่อไม่ทำให้ข้อที่ต่ำกว่ากฎหมายมีผล

  1. ตรวจหัวข้อครบตามมาตรา 108
  2. ทำ version control และบันทึกวันประกาศ
  3. ทบทวนทุกครั้งที่กฎหมายเปลี่ยน
  4. เก็บการลงชื่อรับทราบเป็นหลักฐาน

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานฉบับปัจจุบัน
  • หลักฐานการประกาศและปิดประกาศ
  • ประวัติการแก้ไขพร้อมวันที่
  • การลงชื่อรับทราบของลูกจ้าง
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

สิทธิตามกฎหมายอยู่เหนือข้อบังคับที่ให้ต่ำกว่า ส่วนสิทธิที่ข้อบังคับให้มากกว่ากฎหมายอาจมีผลเป็นสภาพการจ้าง ขอดูข้อบังคับฉบับที่ใช้จริงได้

  1. ขอดูข้อบังคับฉบับที่ใช้จริง
  2. เทียบสิทธิในข้อบังคับกับกฎหมาย
  3. ใช้ช่องทางร้องทุกข์เมื่อข้อบังคับต่ำกว่ากฎหมาย

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ขอทราบข้อกล่าวหา ข้อบังคับที่ใช้ หลักฐาน และโอกาสชี้แจง เก็บหนังสือเตือนหรือคำสั่งทุกฉบับ
  2. ใช้ช่องร้องทุกข์ที่ข้ามหัวหน้าได้ เมื่อผู้ถูกร้องเป็นหัวหน้าหรือฝ่ายบุคคล และขอให้ผู้ไม่มีส่วนได้เสียทบทวน
  3. ถ้ามีการหักเงิน พักงานไม่ชอบ หรือเลิกจ้าง ให้ยื่นเรื่องเงินหรือการเลิกจ้างแยกต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือศาลแรงงาน
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. มีลูกจ้างครบ 10 คนเริ่มนับ 15 วันสำหรับประกาศใช้ข้อบังคับ
  2. ภายใน 15 วันประกาศใช้ ปิดประกาศ และเก็บสำเนา
  3. เมื่อกฎหมายเปลี่ยนทบทวนและแก้ไขข้อบังคับ
  4. ภายใน 7 วันหลังแก้ไขประกาศข้อบังคับที่แก้ไข
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

สตาร์ทอัพรับพนักงานคนที่ 10

บริษัทรับพนักงานคนที่ 10 เข้าทำงานวันที่ 1 มีนาคม และยังไม่มีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน

  1. วันที่มีลูกจ้างครบ 10 คน1 มี.ค.
  2. ประกาศใช้ภายใน16 มี.ค.
  3. หัวข้อขั้นต่ำ8 หมวด
จัดทำข้อบังคับภาษาไทยให้ครบหัวข้อ ประกาศภายใน 16 มีนาคม ปิดประกาศ และเก็บสำเนา
02

ข้อบังคับเก่ายังเขียนลาคลอด 98 วัน

ข้อบังคับปี 2563 ยังระบุลาคลอด 98 วัน นายจ้างจ่าย 45 วัน ขณะที่กฎหมายฉบับที่ 9 มีผลแล้ว

  1. ข้อที่ต่ำกว่ากฎหมายใช้บังคับไม่ได้
  2. สิทธิที่ใช้จริง120 วัน / 60 วัน
  3. ประกาศข้อบังคับที่แก้ไขภายใน 7 วัน
ใช้สิทธิตามกฎหมายทันที แก้ข้อบังคับให้ตรง และประกาศภายใน 7 วันนับแต่วันประกาศใช้
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดเขียนในข้อบังคับแล้วใช้บังคับได้ทุกข้อ
ที่ถูกต้องข้อที่ต่ำกว่ากฎหมายใช้บังคับไม่ได้
เข้าใจผิดลูกจ้างลดต่ำกว่า 10 คน ข้อบังคับสิ้นผล
ที่ถูกต้องข้อบังคับเดิมยังมีผลต่อไป
เข้าใจผิดมีข้อบังคับภาษาอังกฤษอย่างเดียวก็พอ
ที่ถูกต้องต้องมีเป็นภาษาไทย
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1นายจ้างต้องมีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานเมื่อมีลูกจ้างกี่คน

2ต้องประกาศใช้ข้อบังคับภายในกี่วันนับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คน

3ข้อบังคับระบุลาป่วยได้ค่าจ้าง 15 วัน มีผลอย่างไร

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations ร่วมกับหัวหน้างาน ผู้สอบสวน และผู้มีอำนาจลงโทษผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionนายจ้างมีลูกจ้างรวมตั้งแต่ 10 คนต้องมีข้อบังคับภาษาไทยครบ 8 หัวข้อขั้นต่ำ; ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คน เก็บสำเนา และเผยแพร่/ปิดประกาศให้เข้าถึงสะดวก; อิเล็กทรอนิกส์ใช้เสริมได้; work rules ต้องตรงกับ practice และกฎหมายใหม่บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsข้อบังคับและนโยบายฉบับที่ใช้ในวันเกิดเหตุ; บันทึกข้อกล่าวหา พยาน เอกสาร และโอกาสชี้แจง; คำสั่ง/หนังสือเตือนพร้อมเหตุและวันที่ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineนายจ้างมีลูกจ้างรวมตั้งแต่ 10 คนต้องมีข้อบังคับภาษาไทยครบ 8 หัวข้อขั้นต่ำ; ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คน เก็บสำเนา และเผยแพร่/ปิดประกาศให้เข้าถึงสะดวก; หัวข้อขั้นต่ำครอบคลุมวันเวลา พัก วันหยุด OT วัน/สถานที่จ่าย ลา วินัย ร้องทุกข์ และเลิกจ้าง/ค่าชดเชย; นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป; จัดทำเป็นภาษาไทยภายในกำหนดตามกฎหมาย; หัวข้อบังคับ เช่น วัน/เวลาทำงานและพัก วันหยุด OT/งานวันหยุด วัน/สถานที่จ่ายเงิน การลา วินัย/โทษ การร้องทุกข์ และการเลิกจ้าง/ค่าชดเชยวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceอย่าคัดขั้นตอน “ต้องยื่นสำเนาต่อกรม” จากคู่มือเก่าโดยอัตโนมัติ — ตรวจหน้าที่ตามกฎหมายปัจจุบันแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป
  2. จัดทำเป็นภาษาไทยภายในกำหนดตามกฎหมาย
  3. หัวข้อบังคับ เช่น วัน/เวลาทำงานและพัก วันหยุด OT/งานวันหยุด วัน/สถานที่จ่ายเงิน การลา วินัย/โทษ การร้องทุกข์ และการเลิกจ้าง/ค่าชดเชย
  4. การประกาศให้ลูกจ้างทราบและเก็บสำเนา
  5. การแก้ไข
  6. เมื่อจำนวนลูกจ้างลดต่ำกว่า 10

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. นายจ้างมีลูกจ้างรวมตั้งแต่ 10 คนต้องมีข้อบังคับภาษาไทยครบ 8 หัวข้อขั้นต่ำ
  2. ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คน เก็บสำเนา และเผยแพร่/ปิดประกาศให้เข้าถึงสะดวก; อิเล็กทรอนิกส์ใช้เสริมได้
  3. หัวข้อขั้นต่ำครอบคลุมวันเวลา พัก วันหยุด OT วัน/สถานที่จ่าย ลา วินัย ร้องทุกข์ และเลิกจ้าง/ค่าชดเชย
  4. เมื่อจำนวนลดต่ำกว่า 10 คนหลังประกาศแล้ว หน้าที่ตามมาตรา 108 และ 110 ยังต่อเนื่อง
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. กิจการมีลูกจ้างครบ 10 คน: จัดทำข้อบังคับภาษาไทยให้ครบหัวข้อและประกาศใช้ภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด
  2. แก้นโยบายวินัยแต่ไม่ได้สื่อสาร/ปิดประกาศ: ตรวจว่าสามารถใช้กับเหตุที่เกิดก่อนพนักงานเข้าถึงฉบับใหม่ได้หรือไม่
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

work rules ต้องตรงกับ practice และกฎหมายใหม่; version control; employee acknowledgement เป็น evidence แต่ไม่ใช้ลบสิทธิขั้นต่ำ

  1. work rules ต้องตรงกับ practice และกฎหมายใหม่
  2. version control
  3. employee acknowledgement เป็น evidence แต่ไม่ใช้ลบสิทธิขั้นต่ำ
  4. แยกผู้ร้อง ผู้สอบสวน ผู้พิจารณา และผู้อนุมัติเมื่อความเสี่ยงหรือผลประโยชน์ทับซ้อนสูง
  5. ใช้หลักสัดส่วนและความสม่ำเสมอ โดยเทียบกรณีใกล้เคียงและเหตุบรรเทา/เพิ่มโทษ

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ข้อบังคับและนโยบายฉบับที่ใช้ในวันเกิดเหตุ
  2. บันทึกข้อกล่าวหา พยาน เอกสาร และโอกาสชี้แจง
  3. คำสั่ง/หนังสือเตือนพร้อมเหตุและวันที่
  4. หลักฐานส่งมอบ ผลติดตาม และการเก็บอย่างจำกัดสิทธิ

สิทธิตามกฎหมายยังเหนือข้อบังคับที่ให้ต่ำกว่า; สิทธิที่ข้อบังคับให้มากกว่าอาจมีผลตามสภาพการจ้าง

  1. สิทธิตามกฎหมายยังเหนือข้อบังคับที่ให้ต่ำกว่า
  2. สิทธิที่ข้อบังคับให้มากกว่าอาจมีผลตามสภาพการจ้าง
  3. ขอให้ข้อกล่าวหา เหตุการณ์ และข้อบังคับที่อ้างระบุชัดก่อนชี้แจง
  4. เก็บคำชี้แจงและหลักฐานที่ส่ง ไม่เซ็นรับสารภาพหากเป็นเพียงการรับเอกสาร

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง จัดทำเป็นภาษาไทยภายในกำหนดตามกฎหมาย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง หัวข้อบังคับ เช่น วัน/เวลาทำงานและพัก วันหยุด OT/งานวันหยุด วัน/สถานที่จ่ายเงิน การลา วินัย/โทษ การร้องทุกข์ และการเลิกจ้าง/ค่าชดเชย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง การประกาศให้ลูกจ้างทราบและเก็บสำเนา เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 108–110 และกฎหมายแก้ไขที่เกี่ยวข้อง
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง