บริษัทมีพนักงานครบ 10 คนแล้ว ต้องทำข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานอย่างไร
นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไปต้องมีข้อบังคับเป็นภาษาไทย ครอบคลุมวันเวลาทำงานและพัก วันหยุด การทำงานล่วงเวลาและวันหยุด วันและสถานที่จ่ายเงิน การลา วินัยและโทษ การร้องทุกข์ และการเลิกจ้าง ค่าชดเชย และค่าชดเชยพิเศษ ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คน ปิดประกาศในที่เปิดเผย เก็บสำเนาไว้ และถ้าแก้ไข ประกาศภายใน 7 วัน
ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้
พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 108–110 และกฎหมายแก้ไขที่เกี่ยวข้อง
บทความนี้ครอบคลุม
- เกณฑ์ 10 คน
- หัวข้อบังคับ
- ภาษาไทย
- ประกาศภายใน 15 วัน
- การแก้ไขและประกาศใหม่
- ลูกจ้างลดต่ำกว่า 10 คน
หลักตัดสินที่ต้องใช้
- นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป ต้องมีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานเป็นภาษาไทย (ม.108)
- ต้องมีอย่างน้อย: วันเวลาทำงานและพัก วันหยุด OT และงานวันหยุด วันสถานที่จ่ายเงิน การลา วินัยและโทษ การร้องทุกข์ การเลิกจ้าง ค่าชดเชยและค่าชดเชยพิเศษ
- ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่วันที่มีลูกจ้างครบ 10 คน ปิดประกาศในที่เปิดเผย และเก็บสำเนาไว้ที่สถานประกอบกิจการ
- แก้ไขข้อบังคับต้องประกาศภายใน 7 วันนับแต่วันประกาศใช้ (ม.110)
- ลูกจ้างลดต่ำกว่า 10 คน ข้อบังคับเดิมยังมีผล และข้อที่ให้สิทธิต่ำกว่ากฎหมายใช้บังคับไม่ได้
ตัดสินใจทีละขั้น
ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก
- 01มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไปหรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ยังไม่บังคับ แต่ควรมีนโยบายเป็นลายลักษณ์อักษร
- 02ข้อบังคับมีหัวข้อครบตามมาตรา 108 และเป็นภาษาไทยหรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่เพิ่มหัวข้อที่ขาดและจัดทำเป็นภาษาไทย
- 03ประกาศใช้ภายใน 15 วัน ปิดประกาศ และเก็บสำเนาแล้วหรือไม่ใช่ข้อบังคับมีผล ทบทวนให้ตรงกฎหมายเป็นระยะไม่ใช่ประกาศและปิดประกาศทันที พร้อมเก็บหลักฐาน
มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ข้อบังคับต้องตรงกับการปฏิบัติจริงและกฎหมายล่าสุด ทำ version control บันทึกวันประกาศ และให้ลูกจ้างลงชื่อรับทราบเป็นหลักฐาน แต่การลงชื่อไม่ทำให้ข้อที่ต่ำกว่ากฎหมายมีผล
- ตรวจหัวข้อครบตามมาตรา 108
- ทำ version control และบันทึกวันประกาศ
- ทบทวนทุกครั้งที่กฎหมายเปลี่ยน
- เก็บการลงชื่อรับทราบเป็นหลักฐาน
เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ
- ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานฉบับปัจจุบัน
- หลักฐานการประกาศและปิดประกาศ
- ประวัติการแก้ไขพร้อมวันที่
- การลงชื่อรับทราบของลูกจ้าง
มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน
สิทธิตามกฎหมายอยู่เหนือข้อบังคับที่ให้ต่ำกว่า ส่วนสิทธิที่ข้อบังคับให้มากกว่ากฎหมายอาจมีผลเป็นสภาพการจ้าง ขอดูข้อบังคับฉบับที่ใช้จริงได้
- ขอดูข้อบังคับฉบับที่ใช้จริง
- เทียบสิทธิในข้อบังคับกับกฎหมาย
- ใช้ช่องทางร้องทุกข์เมื่อข้อบังคับต่ำกว่ากฎหมาย
เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข
- ขอทราบข้อกล่าวหา ข้อบังคับที่ใช้ หลักฐาน และโอกาสชี้แจง เก็บหนังสือเตือนหรือคำสั่งทุกฉบับ
- ใช้ช่องร้องทุกข์ที่ข้ามหัวหน้าได้ เมื่อผู้ถูกร้องเป็นหัวหน้าหรือฝ่ายบุคคล และขอให้ผู้ไม่มีส่วนได้เสียทบทวน
- ถ้ามีการหักเงิน พักงานไม่ชอบ หรือเลิกจ้าง ให้ยื่นเรื่องเงินหรือการเลิกจ้างแยกต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือศาลแรงงาน
ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด
- มีลูกจ้างครบ 10 คนเริ่มนับ 15 วันสำหรับประกาศใช้ข้อบังคับ
- ภายใน 15 วันประกาศใช้ ปิดประกาศ และเก็บสำเนา
- เมื่อกฎหมายเปลี่ยนทบทวนและแก้ไขข้อบังคับ
- ภายใน 7 วันหลังแก้ไขประกาศข้อบังคับที่แก้ไข
ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง
สตาร์ทอัพรับพนักงานคนที่ 10
บริษัทรับพนักงานคนที่ 10 เข้าทำงานวันที่ 1 มีนาคม และยังไม่มีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน
- วันที่มีลูกจ้างครบ 10 คน1 มี.ค.
- ประกาศใช้ภายใน16 มี.ค.
- หัวข้อขั้นต่ำ8 หมวด
ข้อบังคับเก่ายังเขียนลาคลอด 98 วัน
ข้อบังคับปี 2563 ยังระบุลาคลอด 98 วัน นายจ้างจ่าย 45 วัน ขณะที่กฎหมายฉบับที่ 9 มีผลแล้ว
- ข้อที่ต่ำกว่ากฎหมายใช้บังคับไม่ได้
- สิทธิที่ใช้จริง120 วัน / 60 วัน
- ประกาศข้อบังคับที่แก้ไขภายใน 7 วัน
ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน
ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ
เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล
1นายจ้างต้องมีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานเมื่อมีลูกจ้างกี่คน
เฉลย B · มาตรา 108 กำหนดตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป
2ต้องประกาศใช้ข้อบังคับภายในกี่วันนับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คน
เฉลย B · ประกาศใช้ภายใน 15 วัน
3ข้อบังคับระบุลาป่วยได้ค่าจ้าง 15 วัน มีผลอย่างไร
เฉลย B · ข้อที่ต่ำกว่าสิทธิขั้นต่ำใช้บังคับไม่ได้
คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR
รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง
Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
| FIELD | สิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้ | หลักฐานขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| Trigger | เริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน | บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ |
| Owner | Employee Relations ร่วมกับหัวหน้างาน ผู้สอบสวน และผู้มีอำนาจลงโทษ | ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม |
| Action | นายจ้างมีลูกจ้างรวมตั้งแต่ 10 คนต้องมีข้อบังคับภาษาไทยครบ 8 หัวข้อขั้นต่ำ; ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คน เก็บสำเนา และเผยแพร่/ปิดประกาศให้เข้าถึงสะดวก; อิเล็กทรอนิกส์ใช้เสริมได้; work rules ต้องตรงกับ practice และกฎหมายใหม่ | บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ |
| Documents | ข้อบังคับและนโยบายฉบับที่ใช้ในวันเกิดเหตุ; บันทึกข้อกล่าวหา พยาน เอกสาร และโอกาสชี้แจง; คำสั่ง/หนังสือเตือนพร้อมเหตุและวันที่ | ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้ |
| Deadline | นายจ้างมีลูกจ้างรวมตั้งแต่ 10 คนต้องมีข้อบังคับภาษาไทยครบ 8 หัวข้อขั้นต่ำ; ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คน เก็บสำเนา และเผยแพร่/ปิดประกาศให้เข้าถึงสะดวก; หัวข้อขั้นต่ำครอบคลุมวันเวลา พัก วันหยุด OT วัน/สถานที่จ่าย ลา วินัย ร้องทุกข์ และเลิกจ้าง/ค่าชดเชย; นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป; จัดทำเป็นภาษาไทยภายในกำหนดตามกฎหมาย; หัวข้อบังคับ เช่น วัน/เวลาทำงานและพัก วันหยุด OT/งานวันหยุด วัน/สถานที่จ่ายเงิน การลา วินัย/โทษ การร้องทุกข์ และการเลิกจ้าง/ค่าชดเชย | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ |
| Evidence | เชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน | decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน |
| Consequence | อย่าคัดขั้นตอน “ต้องยื่นสำเนาต่อกรม” จากคู่มือเก่าโดยอัตโนมัติ — ตรวจหน้าที่ตามกฎหมายปัจจุบัน | แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง |
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม
เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง
- นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป
- จัดทำเป็นภาษาไทยภายในกำหนดตามกฎหมาย
- หัวข้อบังคับ เช่น วัน/เวลาทำงานและพัก วันหยุด OT/งานวันหยุด วัน/สถานที่จ่ายเงิน การลา วินัย/โทษ การร้องทุกข์ และการเลิกจ้าง/ค่าชดเชย
- การประกาศให้ลูกจ้างทราบและเก็บสำเนา
- การแก้ไข
- เมื่อจำนวนลูกจ้างลดต่ำกว่า 10
- An employer with ten or more employees must maintain Thai-language work rules covering the eight statutory subjects.
- Issue the rules within 15 days after reaching ten employees, retain a copy, and publish or post them for convenient access; electronic publication may supplement this.
- The required subjects cover working time and rest, holidays, overtime, payment, leave, discipline, grievances, and termination or severance.
- Once issued, the duties under sections 108 and 110 continue even if headcount later falls below ten.
หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge
- นายจ้างมีลูกจ้างรวมตั้งแต่ 10 คนต้องมีข้อบังคับภาษาไทยครบ 8 หัวข้อขั้นต่ำ
- ประกาศใช้ภายใน 15 วันนับแต่มีลูกจ้างครบ 10 คน เก็บสำเนา และเผยแพร่/ปิดประกาศให้เข้าถึงสะดวก; อิเล็กทรอนิกส์ใช้เสริมได้
- หัวข้อขั้นต่ำครอบคลุมวันเวลา พัก วันหยุด OT วัน/สถานที่จ่าย ลา วินัย ร้องทุกข์ และเลิกจ้าง/ค่าชดเชย
- เมื่อจำนวนลดต่ำกว่า 10 คนหลังประกาศแล้ว หน้าที่ตามมาตรา 108 และ 110 ยังต่อเนื่อง
- An employer with ten or more employees must maintain Thai-language work rules covering the eight statutory subjects.
- Issue the rules within 15 days after reaching ten employees, retain a copy, and publish or post them for convenient access; electronic publication may supplement this.
- The required subjects cover working time and rest, holidays, overtime, payment, leave, discipline, grievances, and termination or severance.
- Once issued, the duties under sections 108 and 110 continue even if headcount later falls below ten.
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
- กิจการมีลูกจ้างครบ 10 คน: จัดทำข้อบังคับภาษาไทยให้ครบหัวข้อและประกาศใช้ภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด
- แก้นโยบายวินัยแต่ไม่ได้สื่อสาร/ปิดประกาศ: ตรวจว่าสามารถใช้กับเหตุที่เกิดก่อนพนักงานเข้าถึงฉบับใหม่ได้หรือไม่
- Case 1 — Test a real work rules scenario against this rule: An employer with ten or more employees must maintain Thai-language work rules covering the eight statutory subjects. Record the facts and evidence supporting each element.
- Case 2 — Change one material fact and test the result against this rule: Issue the rules within 15 days after reaching ten employees, retain a copy, and publish or post them for convenient access; electronic publication may supplement this. Recalculate or rerun the workflow instead of copying the first outcome.
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง
work rules ต้องตรงกับ practice และกฎหมายใหม่; version control; employee acknowledgement เป็น evidence แต่ไม่ใช้ลบสิทธิขั้นต่ำ
- work rules ต้องตรงกับ practice และกฎหมายใหม่
- version control
- employee acknowledgement เป็น evidence แต่ไม่ใช้ลบสิทธิขั้นต่ำ
- แยกผู้ร้อง ผู้สอบสวน ผู้พิจารณา และผู้อนุมัติเมื่อความเสี่ยงหรือผลประโยชน์ทับซ้อนสูง
- ใช้หลักสัดส่วนและความสม่ำเสมอ โดยเทียบกรณีใกล้เคียงและเหตุบรรเทา/เพิ่มโทษ
- Turn the rules for work rules into an owned workflow with controlled documents, deadlines, review, and a traceable HRIS or payroll result.
- Separate complainant, investigator, reviewer, and approver where risk or conflict is high
- Apply proportionality and consistency by comparing similar cases and mitigating or aggravating facts
เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน
- ข้อบังคับและนโยบายฉบับที่ใช้ในวันเกิดเหตุ
- บันทึกข้อกล่าวหา พยาน เอกสาร และโอกาสชี้แจง
- คำสั่ง/หนังสือเตือนพร้อมเหตุและวันที่
- หลักฐานส่งมอบ ผลติดตาม และการเก็บอย่างจำกัดสิทธิ
- Work rules and policy effective on the incident date
- Allegation record, witnesses, documents, and opportunity to respond
- Order or warning stating reasons and dates
- Proof of delivery, follow-up, and access-controlled retention
สิทธิตามกฎหมายยังเหนือข้อบังคับที่ให้ต่ำกว่า; สิทธิที่ข้อบังคับให้มากกว่าอาจมีผลตามสภาพการจ้าง
- สิทธิตามกฎหมายยังเหนือข้อบังคับที่ให้ต่ำกว่า
- สิทธิที่ข้อบังคับให้มากกว่าอาจมีผลตามสภาพการจ้าง
- ขอให้ข้อกล่าวหา เหตุการณ์ และข้อบังคับที่อ้างระบุชัดก่อนชี้แจง
- เก็บคำชี้แจงและหลักฐานที่ส่ง ไม่เซ็นรับสารภาพหากเป็นเพียงการรับเอกสาร
- Check the facts, applicable conditions, dates, documents, and calculation or decision record for work rules before accepting or challenging the outcome.
- Ask that the allegation, event, and cited rule be identified before responding
- Keep the response and submitted evidence; do not sign an admission when only acknowledging receipt
คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง
- ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง จัดทำเป็นภาษาไทยภายในกำหนดตามกฎหมาย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง หัวข้อบังคับ เช่น วัน/เวลาทำงานและพัก วันหยุด OT/งานวันหยุด วัน/สถานที่จ่ายเงิน การลา วินัย/โทษ การร้องทุกข์ และการเลิกจ้าง/ค่าชดเชย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง การประกาศให้ลูกจ้างทราบและเก็บสำเนา เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
- Who is covered by “Work Rules”, and what work, status, or event creates an exclusion?
- What were the actual facts about An employer with ten or more employees must maintain Thai-language work rules covering the eight statutory subjects. when the right arose?
- What were the actual facts about Issue the rules within 15 days after reaching ten employees, retain a copy, and publish or post them for convenient access; electronic publication may supplement this. when the right arose?
- What were the actual facts about The required subjects cover working time and rest, holidays, overtime, payment, leave, discipline, grievances, and termination or severance. when the right arose?
- What were the actual facts about Once issued, the duties under sections 108 and 110 continue even if headcount later falls below ten. when the right arose?
- Which document version applied on the event date, and did actual practice match it?
กฎหมายและเอกสารอ้างอิง
ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 108–110 และกฎหมายแก้ไขที่เกี่ยวข้อง
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
- กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

