HR-LAB · ค่าจ้างและเวลาทำงาน

การจ่ายค่าจ้างและการหักค่าจ้าง

ต้องจ่ายค่าจ้างเมื่อไร หักอะไรได้บ้าง ต้องมีความยินยอมเมื่อไร และเพดาน 10% กับ 1 ใน 5 ทำงานอย่างไร

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
1ครั้ง/เดือนจ่ายค่าจ้างอย่างน้อยเดือนละครั้งม.70
3วันจ่ายเงินที่ค้างเมื่อนายจ้างเลิกจ้างม.70
10%ต่อรายการเพดานรายการหักที่ต้องยินยอมม.76
1/5รวมทุกรายการของเงินที่ได้รับในงวดม.76
KNOWLEDGEค่าจ้างและเวลาทำงาน
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES15 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

รายการหักบนสลิปนี้หักได้ตามกฎหมายหรือไม่ และหักได้เท่าไร

คำตอบสั้น

หักค่าจ้างได้เฉพาะรายการที่มาตรา 76 หรือกฎหมายเฉพาะอนุญาต เช่น ภาษี ประกันสังคม ค่าบำรุงสหภาพ หนี้สหกรณ์หรือเงินกู้สวัสดิการ ค่าเสียหายจากความจงใจหรือประมาทร้ายแรง และเงินสะสมกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ รายการที่ต้องยินยอมต้องได้ความยินยอม และแต่ละรายการไม่เกิน 10% รวมไม่เกิน 1 ใน 5 ของเงินที่ได้รับในงวด เว้นแต่ลูกจ้างยินยอม

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน บทการจ่ายค่าจ้าง โดยเฉพาะมาตรา 70, 76–77 และบทที่เกี่ยวข้อง

บทความนี้ครอบคลุม

  • รอบและวิธีจ่ายค่าจ้าง
  • การจ่ายเมื่อเลิกจ้าง
  • รายการหักที่กฎหมายอนุญาต
  • ความยินยอมเป็นหนังสือ
  • เพดาน 10% และ 1/5
  • ดอกเบี้ยและเงินเพิ่มเมื่อจ่ายช้า

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ค่าจ้างที่คิดเป็นเวลา จ่ายอย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง เว้นแต่ตกลงที่เป็นคุณกว่า (ม.70)
  2. นายจ้างเลิกจ้าง ต้องจ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานและ OT วันหยุดภายใน 3 วัน (ม.70)
  3. หักได้เฉพาะรายการตามมาตรา 76 หรือกฎหมายเฉพาะ เช่น ภาษี ประกันสังคม กยศ. คำสั่งอายัด
  4. ค่าเสียหายหักได้เมื่อเกิดจากความจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงและลูกจ้างยินยอม
  5. รายการตาม (2)–(5) หักไม่เกิน 10% ต่อรายการ และรวมไม่เกิน 1 ใน 5 ของเงินที่ได้รับในงวด เว้นแต่ลูกจ้างยินยอม
รายการที่หักได้ตามมาตรา 76
รายการเงื่อนไข
(1) ภาษีเงินได้และเงินที่กฎหมายกำหนดให้หักไม่ต้องยินยอม ไม่อยู่ในเพดาน
(2) ค่าบำรุงสหภาพแรงงานตามข้อบังคับสหภาพ · ≤10%
(3) หนี้สหกรณ์ออมทรัพย์ / เงินกู้สวัสดิการลูกจ้างยินยอม · ≤10%
(4) เงินประกัน / ค่าเสียหายจากจงใจหรือประมาทร้ายแรงลูกจ้างยินยอม · ≤10%
(5) เงินสะสมกองทุนสำรองเลี้ยงชีพตามข้อตกลง · ≤10%

(2)–(5) รวมกันไม่เกิน 1 ใน 5 ของเงินที่ได้รับในงวด เว้นแต่ลูกจ้างยินยอม

02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01รายการหักมีฐานตามมาตรา 76 หรือกฎหมายเฉพาะหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่หักไม่ได้ เช่น ค่าปรับมาสาย หรือค่าอุปกรณ์ที่ไม่มีฐาน
  2. 02เป็นรายการที่ต้องยินยอม และได้ความยินยอมเป็นหนังสือแล้วหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ขอความยินยอมเป็นหนังสือเฉพาะเรื่องก่อนหัก
  3. 03รายการ (2)–(5) แต่ละรายการไม่เกิน 10% และรวมไม่เกิน 1/5 ของเงินในงวดหรือไม่
    ใช่หักได้ แสดงแยกบนสลิป
    ไม่ใช่ลดยอดหัก หรือขอความยินยอมให้หักเกินเพดาน
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

อย่าคิดว่า “พนักงานทำของเสีย = หักได้” ทุกรายการหักต้องระบุฐานกฎหมาย มีความยินยอมเมื่อจำเป็น และอยู่ในเพดาน แสดงแยกบนสลิปให้ตรวจได้

  1. ทำทะเบียนรายการหักพร้อมฐานกฎหมายของแต่ละรายการ
  2. เก็บความยินยอมเป็นหนังสือเฉพาะเรื่อง ระบุรายการและจำนวน
  3. ตั้งระบบตรวจเพดาน 10% และ 1/5 อัตโนมัติ
  4. แสดงทุกรายการหักแยกบนสลิป

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • ทะเบียนรายการหักและฐานกฎหมาย
  • หนังสือยินยอมให้หักค่าจ้าง
  • สัญญาเงินกู้หรือหนี้สหกรณ์
  • บันทึกสอบข้อเท็จจริงกรณีค่าเสียหาย
  • สลิปและรายงานการจ่าย
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

ตรวจสลิปว่าหักอะไร ด้วยฐานอะไร จำนวนเท่าไร ถ้าไม่เคยยินยอมหรือหักเกินเพดาน ขอคำอธิบายและหลักฐานจากฝ่ายเงินเดือนได้

  1. ตรวจทุกรายการหักบนสลิปทุกงวด
  2. ขอดูความยินยอมเมื่อไม่แน่ใจว่าเคยให้ไว้
  3. แจ้งฝ่ายเงินเดือนเมื่อยอดหักรวมเกิน 1 ใน 5

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ขอสรุปเวลาและการคำนวณค่าจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร: วัน เวลา ประเภทวัน ฐานค่าจ้าง ตัวคูณ และยอดที่เห็นต่าง
  2. ถ้ายังไม่แก้ไข ใช้ช่องร้องทุกข์ภายใน แล้วติดต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 1506 กด 3, 1546 หรือ E-Service
  3. เงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนข้อพิพาทสัญญาหรือเลิกจ้างไม่เป็นธรรมใช้ศาลแรงงาน
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ทุกเดือนจ่ายค่าจ้างอย่างน้อยเดือนละครั้งตามวันที่กำหนด
  2. ก่อนหักรายการใหม่ตรวจฐานกฎหมายและเก็บความยินยอมเป็นหนังสือ
  3. เลิกจ้างจ่ายค่าจ้างและค่าล่วงเวลาที่ค้างภายใน 3 วัน
  4. จ่ายช้าดอกเบี้ย 15% ต่อปี และถ้าจงใจ เงินเพิ่ม 15% ทุก 7 วัน (ม.9)
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

ค่าเสียหายจากประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง

พนักงานขับรถชนทรัพย์สินเสียหาย 30,000 บาทจากความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ยินยอมเป็นหนังสือให้หัก ค่าจ้างงวดละ 20,000 บาท

  1. เพดานต่อรายการ = 10% × 20,0002,000
  2. หักได้ต่องวด2,000
  3. จำนวนงวด = 30,000 ÷ 2,00015
หักได้งวดละไม่เกิน 2,000 บาท 15 งวด เว้นแต่ลูกจ้างยินยอมให้หักมากกว่านี้

ความผิดพลาดทั่วไปที่ไม่ใช่จงใจหรือประมาทร้ายแรงไม่มีฐานให้หักค่าจ้าง

02

หลายรายการในงวดเดียว

ค่าจ้างงวด 25,000 บาท มีหนี้สหกรณ์ 2,000 บาท เงินกู้สวัสดิการ 2,500 บาท และเงินสะสมกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ 1,250 บาท

  1. เพดานต่อรายการ 10%2,500
  2. ทุกรายการไม่เกิน 2,500ผ่าน
  3. รวม 2,000 + 2,500 + 1,2505,750
  4. เพดานรวม 1/5 × 25,0005,000
รวมเกินเพดาน 750 บาท ต้องลดยอดหักหรือได้ความยินยอมให้หักเกิน

ภาษีและเงินสมทบประกันสังคมหักตามกฎหมายเฉพาะ ไม่นับรวมในเพดาน 1/5

07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดพนักงานทำของเสีย หักเงินเดือนได้ทันที
ที่ถูกต้องต้องเป็นความเสียหายจากจงใจหรือประมาทร้ายแรงและมีความยินยอม
เข้าใจผิดเขียนค่าปรับมาสายไว้ในข้อบังคับก็หักได้
ที่ถูกต้องค่าปรับเป็นโทษทางเงิน หักไม่ได้ ทำได้เพียงไม่จ่ายค่าจ้างเวลาที่ไม่ได้ทำงาน
เข้าใจผิดยึดเงินเดือนงวดสุดท้ายไว้จนกว่าจะคืนทรัพย์สิน
ที่ถูกต้องต้องจ่ายค่าจ้างตามกำหนด การคืนทรัพย์สินต้องจัดการแยกต่างหาก
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1รายการใดหักได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม

2ค่าจ้างงวด 20,000 บาท หักค่าเสียหายต่องวดได้ไม่เกิน

3นายจ้างเลิกจ้าง ต้องจ่ายค่าจ้างค้างภายใน

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การจ่ายค่าจ้างและการหักค่าจ้างบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerHR Operations ร่วมกับ Payroll และหัวหน้างานผู้อนุมัติเวลา/ค่าตอบแทนผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานวันหยุด และค่าล่วงเวลาในวันหยุดโดยหลักต้องจ่ายอย่างน้อยเดือนละครั้ง; หากนายจ้างเป็นฝ่ายเลิกจ้าง มาตรา 70 ให้จ่ายเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับภายใน 3 วันนับแต่วันเลิกจ้าง; กรอบ 3 วันข้างต้นผูกกับกรณีนายจ้างเลิกจ้าง ไม่ควรนำไปเหมารวมกับการลาออกหรือการสิ้นสุดทุกแบบโดยไม่ตรวจสัญญาและกำหนดจ่าย; ห้ามคิด “พนักงานทำของเสีย = หักได้”บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsสัญญาจ้างและข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน; ตารางงาน เวลาลงงาน และรายการอนุมัติ; โครงสร้างค่าจ้าง payroll code และสลิปเงินเดือนต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานวันหยุด และค่าล่วงเวลาในวันหยุดโดยหลักต้องจ่ายอย่างน้อยเดือนละครั้ง; หากนายจ้างเป็นฝ่ายเลิกจ้าง มาตรา 70 ให้จ่ายเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับภายใน 3 วันนับแต่วันเลิกจ้าง; กรอบ 3 วันข้างต้นผูกกับกรณีนายจ้างเลิกจ้าง ไม่ควรนำไปเหมารวมกับการลาออกหรือการสิ้นสุดทุกแบบโดยไม่ตรวจสัญญาและกำหนดจ่าย; รายการที่ต้องอาศัยความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือและอยู่ภายในเพดานรายประเภท/รวมตามมาตรา 77วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การจ่ายค่าจ้างและการหักค่าจ้างdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceการหักเงินต้องระบุฐานตามมาตรา 76–77 หรือกฎหมายเฉพาะให้ชัด พร้อมตรวจเพดานและรูปแบบความยินยอม; คำสั่งบังคับคดีใช้หลักเฉพาะแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. รอบ/วิธี/สถานที่จ่าย
  2. การจ่ายเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
  3. รายการหักที่กฎหมายอนุญาต
  4. เงื่อนไขความยินยอม
  5. เพดานการหักตามประเภทและรวม
  6. ภาษี ประกันสังคม PVD กยศ. บังคับคดี และความเสียหาย

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานวันหยุด และค่าล่วงเวลาในวันหยุดโดยหลักต้องจ่ายอย่างน้อยเดือนละครั้ง; หากนายจ้างเป็นฝ่ายเลิกจ้าง มาตรา 70 ให้จ่ายเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับภายใน 3 วันนับแต่วันเลิกจ้าง
  2. กรอบ 3 วันข้างต้นผูกกับกรณีนายจ้างเลิกจ้าง ไม่ควรนำไปเหมารวมกับการลาออกหรือการสิ้นสุดทุกแบบโดยไม่ตรวจสัญญาและกำหนดจ่าย
  3. การหักทำได้เฉพาะฐานที่มาตรา 76 หรือกฎหมายเฉพาะอนุญาต เช่น ภาษี เงินสมทบ สหภาพ/สหกรณ์/สวัสดิการ หรือความเสียหายที่เข้าเงื่อนไข
  4. รายการที่ต้องอาศัยความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือและอยู่ภายในเพดานรายประเภท/รวมตามมาตรา 77; ห้ามแปลงค่าปรับทางวินัยเป็นการหักค่าจ้าง
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. ของเสียจากประมาท
  2. เงินกู้สวัสดิการ
  3. PVD
  4. อายัดเงินเดือน

ตัวอย่างคำนวณและการกระทบยอด

  1. ตัวอย่าง 1 — ค่าจ้าง 30,000 บาท รายการหักที่อาศัยความยินยอมประเภทหนึ่งมีเพดานทั่วไป 10% = 3,000 บาท และยอดรวมรายการตามมาตรา 77 มีเพดานทั่วไป 20% = 6,000 บาท เว้นแต่มีความยินยอมเฉพาะตามรูปแบบกฎหมาย
  2. ตัวอย่าง 2 — ความเสียหาย 8,000 บาทไม่ได้แปลว่าหักจากค่าจ้าง 8,000 บาทได้ทันที: ต้องพิสูจน์ฐานมาตรา 76 ตรวจเจตนา/ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ขอความยินยอมที่ถูกต้อง และใช้เพดานมาตรา 77
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

ห้ามคิด “พนักงานทำของเสีย = หักได้”; ต้องจำแนกฐานกฎหมายแต่ละ deduction และเก็บ consent ในรูปแบบที่กฎหมายกำหนดเมื่อจำเป็น

  1. ห้ามคิด “พนักงานทำของเสีย = หักได้”
  2. ต้องจำแนกฐานกฎหมายแต่ละ deduction และเก็บ consent ในรูปแบบที่กฎหมายกำหนดเมื่อจำเป็น
  3. กระทบยอดตารางงาน เวลาจริง รายการอนุมัติ และผล Payroll ในรอบเดียวกัน
  4. แยกรหัสค่าจ้าง ค่าทำงานวันหยุด และ OT เพื่อไม่ให้ฐานหรืออัตราปะปนกัน

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. สัญญาจ้างและข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน
  2. ตารางงาน เวลาลงงาน และรายการอนุมัติ
  3. โครงสร้างค่าจ้าง payroll code และสลิปเงินเดือน
  4. ผลคำนวณพร้อมเวอร์ชันอัตราที่ใช้
  5. ฐานคำนวณ สูตร และผลกระทบยอดรายบุคคล

ตรวจ payslip ว่าหักรายการใด ด้วยฐานอะไร จำนวนเท่าไร; สามารถขอคำอธิบายและหลักฐานได้

  1. ตรวจ payslip ว่าหักรายการใด ด้วยฐานอะไร จำนวนเท่าไร
  2. สามารถขอคำอธิบายและหลักฐานได้
  3. เก็บตารางงาน เวลาจริง สลิป และหลักฐานการสั่งหรือรับรู้การทำงานไว้ในช่วงเวลาเดียวกัน
  4. ขอรายละเอียดฐานหาร จำนวนชั่วโมง อัตราคูณ และยอดที่จ่ายเพิ่มเป็นลายลักษณ์อักษร

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การจ่ายค่าจ้างและการหักค่าจ้าง” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง รอบ/วิธี/สถานที่จ่าย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง การจ่ายเมื่อสิ้นสุดการจ้าง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง รายการหักที่กฎหมายอนุญาต เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง เงื่อนไขความยินยอม เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน บทการจ่ายค่าจ้าง โดยเฉพาะมาตรา 70, 76–77 และบทที่เกี่ยวข้อง
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง