HR-LAB · KNOWLEDGE

ภาษีเงินได้จากการจ้างงาน / ภ.ง.ด.1 / ภ.ง.ด.91

อธิบาย payroll withholding ตั้งแต่เงินได้ ม.40(1) ถึงการยื่นภาษีปลายปี โดยแยก “เงินที่นายจ้างหัก” จาก “ภาษีสุดท้าย”

เริ่มอ่านบทความ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569
KNOWLEDGEความรู้
UPDATED14 ส.ค. 69
SLIDESพร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง

อธิบาย payroll withholding ตั้งแต่เงินได้ ม.40(1) ถึงการยื่นภาษีปลายปี โดยแยก “เงินที่นายจ้างหัก” จาก “ภาษีสุดท้าย”

มุมบริษัทและฝ่าย HRเปลี่ยนหลักกฎหมายเป็นขั้นตอน ผู้รับผิดชอบ เอกสาร และจุดตรวจมุมลูกจ้างเห็นเงื่อนไขสิทธิ หลักฐานที่ต้องเก็บ และช่องทางทักท้วง
01

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

ประมวลรัษฎากร; คำสั่งกรมสรรพากรเรื่องวิธีคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย; แบบ/คู่มือ Revenue Department ล่าสุด

  1. เงินได้จากการจ้างแรงงานตาม ม.40(1)
  2. annualization ในการหักภาษี
  3. เงินเดือน OT โบนัสและเงินได้ที่เกี่ยวข้อง
  4. ค่าลดหย่อนตามข้อมูลที่ลูกจ้างแจ้ง
  5. ภ.ง.ด.1/1ก ตามกรณี
  6. 50 ทวิ
  7. ภ.ง.ด.91 สำหรับผู้มีเฉพาะเงินได้ประเภทที่เข้าเงื่อนไข และ ภ.ง.ด.90 เมื่อมีเงินได้ประเภทอื่น
  8. การคืน/ชำระเพิ่มปลายปี

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. เงินได้จากการจ้างแรงงานอยู่ในมาตรา 40(1); นายจ้างคำนวณและนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายตามวิธีของกรมสรรพากร
  2. ภ.ง.ด.1 เป็นแบบนำส่งรายเดือนของผู้จ่าย ส่วน ภ.ง.ด.91 เป็นแบบยื่นปลายปีของผู้มีเงินได้ที่มีเฉพาะประเภทตามเกณฑ์
  3. โบนัสและเงินก้อนต้องรวมในประมาณการตามวิธีคำนวณ ไม่ใช่ใช้อัตราคงที่ทุกคน
  4. ออกหนังสือรับรองหักภาษี ณ ที่จ่ายและเก็บข้อมูลลดหย่อนตามวัตถุประสงค์/ความจำเป็น
02

มุมบริษัทและฝ่าย HR: จากหลักกฎหมายสู่การปฏิบัติ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ใช้อัตรา/ค่าลดหย่อนปีภาษีปัจจุบัน; เก็บ declaration; year-end reconciliation และ 50 ทวิ

  1. ใช้อัตรา/ค่าลดหย่อนปีภาษีปัจจุบัน
  2. เก็บ declaration
  3. year-end reconciliation และ 50 ทวิ
  4. เก็บ effective date ของอัตรา เพดาน และแบบยื่นไว้กับกฎ Payroll ทุกเวอร์ชัน
  5. กระทบยอดยอดหักจากลูกจ้าง ยอดสมทบนายจ้าง แบบยื่น และใบเสร็จทุกงวด

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ทะเบียนนายจ้าง/ลูกจ้างหรือสมาชิกกองทุน
  2. ฐานค่าจ้างและรายการหักรายงวด
  3. แบบยื่น ใบเสร็จ และผลตอบรับจากระบบราชการ
  4. หนังสือแจ้งสิทธิหรือคำสั่งที่เป็นฐานการหัก
  5. ฐานคำนวณ สูตร และผลกระทบยอดรายบุคคล
03

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

ถูกหักทุกเดือนไม่ได้แปลว่าภาษีจบแล้ว; รายได้หลายแห่งต้องรวมในการยื่น

  1. ถูกหักทุกเดือนไม่ได้แปลว่าภาษีจบแล้ว
  2. รายได้หลายแห่งต้องรวมในการยื่น
  3. ตรวจฐานที่ใช้หักกับสลิปและประวัติในระบบทางการ ไม่ดูเฉพาะยอดสุทธิ
  4. แยกภาษี เงินสมทบ เงินสะสม และการอายัด เพราะสิทธิและช่องทางแก้ไขต่างกัน

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “ภาษีเงินได้จากการจ้างงาน / ภ.ง.ด.1 / ภ.ง.ด.91” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง เงินได้จากการจ้างแรงงานตาม ม.40(1) เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง annualization ในการหักภาษี เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง เงินเดือน OT โบนัสและเงินได้ที่เกี่ยวข้อง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง ค่าลดหย่อนตามข้อมูลที่ลูกจ้างแจ้ง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
04

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ

FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ ภาษีเงินได้จากการจ้างงาน / ภ.ง.ด.1 / ภ.ง.ด.91บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerPayroll/Compensation & Benefits ร่วมกับ Finance และผู้ดูแลการยื่นต่อหน่วยงานผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionเงินได้จากการจ้างแรงงานอยู่ในมาตรา 40(1); นายจ้างคำนวณและนำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายตามวิธีของกรมสรรพากร; ภ.ง.ด.1 เป็นแบบนำส่งรายเดือนของผู้จ่าย ส่วน ภ.ง.ด.91 เป็นแบบยื่นปลายปีของผู้มีเงินได้ที่มีเฉพาะประเภทตามเกณฑ์; ใช้อัตรา/ค่าลดหย่อนปีภาษีปัจจุบันบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsทะเบียนนายจ้าง/ลูกจ้างหรือสมาชิกกองทุน; ฐานค่าจ้างและรายการหักรายงวด; แบบยื่น ใบเสร็จ และผลตอบรับจากระบบราชการต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineภ.ง.ด.1 เป็นแบบนำส่งรายเดือนของผู้จ่าย ส่วน ภ.ง.ด.91 เป็นแบบยื่นปลายปีของผู้มีเงินได้ที่มีเฉพาะประเภทตามเกณฑ์; เงินเดือน OT โบนัสและเงินได้ที่เกี่ยวข้อง; การคืน/ชำระเพิ่มปลายปี; ใช้อัตรา/ค่าลดหย่อนปีภาษีปัจจุบัน; ถูกหักทุกเดือนไม่ได้แปลว่าภาษีจบแล้ว; ค่าลดหย่อน/มาตรการภาษีเปลี่ยนทุกปีวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ ภาษีเงินได้จากการจ้างงาน / ภ.ง.ด.1 / ภ.ง.ด.91decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceค่าลดหย่อน/มาตรการภาษีเปลี่ยนทุกปี; ไม่ควรใช้ตัวเลขปีเก่าแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
05

ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง

  1. โบนัสจ่ายเดือนธันวาคมกับเงินเดือนประจำ: คำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่ายตามลักษณะเงินได้และยอดคาดทั้งปี ไม่หักด้วยเปอร์เซ็นต์เดียวโดยไม่มีฐาน
  2. พนักงานมีนายจ้างสองแห่งในปีเดียว: หนังสือรับรองการหักภาษีจากแต่ละแห่งต้องใช้ประกอบการยื่นปลายปี

ตัวอย่างคำนวณและการกระทบยอด

  1. ตัวอย่าง 1 — เงินเดือน 40,000 บาท × 12 เดือน + โบนัส 80,000 บาท = เงินได้คาดทั้งปี 560,000 บาท จากนั้นจึงหักค่าใช้จ่าย/ค่าลดหย่อนปัจจุบัน คำนวณภาษีก้าวหน้า และหักภาษีที่นำส่งแล้วเพื่อหาเงินหักของงวดโบนัส
  2. ตัวอย่าง 2 — เริ่มงาน 1 ตุลาคม เงินเดือน 30,000 บาทและจ่าย 3 งวดในปีนั้น: เงินได้เสมือนจ่ายทั้งปีสำหรับวิธีมาตรา 50(1) กรณีเข้าระหว่างปี = 30,000 × 3 = 90,000 บาท ก่อนหักค่าใช้จ่าย/ค่าลดหย่อนและหารตามจำนวนคราวจ่ายจริง
วิธีตรวจ

เริ่มจากข้อเท็จจริง → ระบุฐานกฎหมายและวันที่มีผล → ตรวจผู้ได้รับสิทธิ/ข้อยกเว้น → คำนวณหรือเดินตาม workflow → เก็บหลักฐานและทบทวนผล

อย่าทำ

อย่าเริ่มจากคำตอบสำเร็จรูป ชื่อตำแหน่ง ชื่อเงิน หรือเอกสารเพียงชิ้นเดียว แล้วตัดองค์ประกอบอื่นออก

06

จุดเสี่ยงและความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

ชื่อไม่ใช่ข้อเท็จจริงชื่อตำแหน่ง รายการเงิน หรือสัญญาไม่ตัดสินสิทธิเอง
ขั้นต่ำไม่ใช่เพดานบริษัทให้สิทธิมากกว่ากฎหมายได้ แต่ห้ามต่ำกว่า
วันที่มีผลสำคัญเอกสารเก่าอาจถูกต้องในอดีตแต่ใช้กับวันนี้ไม่ได้
ข้อยกเว้นต้องมาก่อนสูตรตรวจว่าอยู่ในบังคับก่อนคำนวณหรือสรุป

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ทักท้วงยอดหรือสถานะสมาชิกกับ Payroll/เจ้าของกองทุนเป็นลายลักษณ์อักษร และขอรายงานนำส่ง/ใบเสร็จ/statement รายบุคคล
  2. ติดต่อหน่วยงานเจ้าของเรื่องโดยตรง: SSO สำหรับประกันสังคมและกองทุนเงินทดแทน, ก.ล.ต./ผู้จัดการกองทุนสำหรับ PVD, กรมสรรพากรสำหรับภาษี, กรมบังคับคดีสำหรับอายัด และ กยศ. สำหรับ e-PaySLF
  3. ถ้าข้อพิพาทเกี่ยวกับการหักค่าจ้างหรือสิทธิแรงงานด้วย ให้แยกใช้ช่อง DLPW/พนักงานตรวจแรงงานจากการแก้ข้อมูลกับหน่วยงานกองทุน
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. ประมวลรัษฎากร; คำสั่งกรมสรรพากรเรื่องวิธีคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่าย; แบบ/คู่มือ Revenue Department ล่าสุด
  2. กรมสรรพากร — ประมวลรัษฎากร มาตรา 50 และ 50 ทวิ
  3. กรมสรรพากร — การหักภาษี ณ ที่จ่ายและการยื่นแบบสำหรับเงินได้จากการจ้างงาน
  4. กรมสรรพากร — ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาและแบบ ภ.ง.ด.90/91

บทความที่เกี่ยวข้อง

ค่าจ้างและนิยามค่าจ้างการทำงานล่วงเวลา (OT)การจ่ายค่าจ้างและการหักค่าจ้างกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (Provident Fund: PVD)การจ่ายเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง