HR-LAB · ค่าจ้างและเวลาทำงาน

วันและเวลาทำงาน

เวลาทำงานปกติกำหนดได้เท่าไร งานแบบไหนมีเพดานต่ำกว่า เกลี่ยชั่วโมงในสัปดาห์ได้อย่างไร และเมื่อไรเวลาที่เกินกลายเป็น OT

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
8ชม./วันเวลาทำงานปกติสูงสุดของงานทั่วไปม.23
48ชม./สัปดาห์เวลาทำงานปกติรวมต่อสัปดาห์ม.23
9ชม./วันเมื่อตกลงเกลี่ยชั่วโมงจากวันที่ทำน้อยม.23
7 / 42ชม.งานที่อาจเป็นอันตรายต่อวัน / สัปดาห์กฎกระทรวง
KNOWLEDGEค่าจ้างและเวลาทำงาน
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

ตารางเวลาทำงานนี้ถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่ และชั่วโมงใดต้องจ่ายเป็นค่าล่วงเวลา

คำตอบสั้น

นายจ้างประกาศเวลาเริ่มและเลิกงานได้ไม่เกินวันละ 8 ชั่วโมงและสัปดาห์ละ 48 ชั่วโมง งานที่อาจเป็นอันตรายตามกฎกระทรวงไม่เกินวันละ 7 และสัปดาห์ละ 42 ชั่วโมง ถ้าบางวันทำน้อยกว่า 8 ชั่วโมง ตกลงเกลี่ยไปวันอื่นได้ไม่เกินวันละ 9 ชั่วโมง เวลาที่เกินเวลาปกติคือ OT

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
NOW

ข้อมูลปัจจุบันที่ต้องใช้ก่อนอ่านต่อ

01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 23 และกฎกระทรวงเกี่ยวกับงานอันตราย/งานเฉพาะ

บทความนี้ครอบคลุม

  • เวลาเริ่มและเลิกงาน
  • เพดาน 8 และ 48 ชั่วโมง
  • งานที่อาจเป็นอันตราย
  • การเกลี่ยชั่วโมงในสัปดาห์
  • ตารางกะ
  • เวลาตามตารางกับเวลาจริง

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. นายจ้างประกาศเวลาเริ่มและสิ้นสุดการทำงาน ไม่เกินวันละ 8 ชั่วโมงและสัปดาห์ละ 48 ชั่วโมง (ม.23)
  2. งานที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพและความปลอดภัยตามกฎกระทรวง ไม่เกินวันละ 7 และสัปดาห์ละ 42 ชั่วโมง
  3. วันที่ทำน้อยกว่า 8 ชั่วโมง ตกลงนำชั่วโมงที่เหลือไปรวมวันอื่นได้ ไม่เกินวันละ 9 ชั่วโมงและสัปดาห์ละ 48 ชั่วโมง
  4. เวลาพักไม่นับเป็นเวลาทำงาน เว้นแต่ตกลงพักเกินวันละ 2 ชั่วโมง ส่วนที่เกินนับเป็นเวลาทำงานปกติ
  5. เวลาที่ทำเกินเวลาทำงานปกติเป็นการทำงานล่วงเวลา ต้องได้รับความยินยอมและจ่ายค่าล่วงเวลา
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01นายจ้างประกาศเวลาเริ่มและเลิกงานไว้ชัดเจนหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่กำหนดหรือตกลงชั่วโมงทำงานให้ชัดก่อน ไม่เกินวันละ 8 ชั่วโมง
  2. 02เป็นงานที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพตามกฎกระทรวงหรือไม่
    ใช่ใช้เพดาน 7 ชั่วโมง/วัน และ 42 ชั่วโมง/สัปดาห์
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  3. 03เวลาปกติไม่เกิน 8 ชม./วัน (หรือ 9 ชม. เมื่อตกลงเกลี่ย) และไม่เกิน 48 ชม./สัปดาห์หรือไม่
    ใช่ตารางถูกต้อง เวลาที่เกินจากนี้คือ OT
    ไม่ใช่ปรับตาราง ส่วนที่เกินต้องได้รับความยินยอมและจ่าย OT
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ตารางงานที่เขียนไว้ต้องตรงกับเวลาที่ทำจริง ระบบลงเวลาควรแยก “เวลาตามตาราง” กับ “เวลาจริง” เพื่อไม่ให้เกิด OT โดยไม่ตั้งใจหรือจ่ายไม่ครบ

  1. ประกาศเวลาทำงานและเวลาพักเป็นลายลักษณ์อักษร
  2. ระบุว่างานใดเข้าข่ายงานที่อาจเป็นอันตรายตามกฎกระทรวง
  3. ทำข้อตกลงเกลี่ยชั่วโมงเป็นหนังสือเมื่อใช้
  4. ตั้งระบบลงเวลาให้แยกเวลาตามตารางกับเวลาจริง

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • ประกาศหรือข้อบังคับเรื่องวันและเวลาทำงาน
  • ตารางกะและประวัติการเปลี่ยนแปลง
  • บันทึกเวลาเข้า–ออกจริง
  • ข้อตกลงเกลี่ยชั่วโมงในสัปดาห์
  • รายการงานที่เข้าข่ายงานอันตราย
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

อยู่ที่ทำงานเกิน 8 ชั่วโมงไม่ได้แปลว่ามี OT เสมอ ต้องดูเวลาปกติที่ประกาศ เวลาพัก และการสั่งหรือยินยอมให้ทำ เก็บตารางงานและบันทึกเวลาของตัวเองไว้

  1. ขอดูประกาศเวลาทำงานและเวลาพักที่ใช้จริง
  2. บันทึกเวลาเข้าออกและคำสั่งให้ทำงานต่อของตัวเอง
  3. ตรวจว่าเวลาที่เกินได้รับการอนุมัติและจ่ายเป็น OT

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ขอสรุปเวลาและการคำนวณค่าจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร: วัน เวลา ประเภทวัน ฐานค่าจ้าง ตัวคูณ และยอดที่เห็นต่าง
  2. ถ้ายังไม่แก้ไข ใช้ช่องร้องทุกข์ภายใน แล้วติดต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 1506 กด 3, 1546 หรือ E-Service
  3. เงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนข้อพิพาทสัญญาหรือเลิกจ้างไม่เป็นธรรมใช้ศาลแรงงาน
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ก่อนเริ่มงานประกาศเวลาเริ่ม เลิก และเวลาพักในข้อบังคับหรือตารางงาน
  2. ทุกวันบันทึกเวลาจริงแยกจากเวลาตามตาราง
  3. ทุกสัปดาห์ตรวจชั่วโมงปกติรวมไม่เกิน 48 (หรือ 42 สำหรับงานอันตราย)
  4. ปิดงวดเงินเดือนเวลาที่เกินและได้รับอนุมัติ → คำนวณเป็น OT
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

ทำงานหกวัน ยืดเวลาเลิกงาน

จันทร์–เสาร์ 08:00–17:00 พัก 1 ชั่วโมง ต่อมาหัวหน้าให้เลิก 18:00 ทุกวันโดยไม่เปลี่ยนประกาศเวลาทำงาน

  1. เวลาปกติต่อวัน8 ชม.
  2. เวลาปกติต่อสัปดาห์ = 6 × 848 ชม.
  3. เวลาที่เพิ่ม = 1 ชม. × 6 วัน6 ชม.
ตาราง 48 ชั่วโมงถูกต้อง แต่ชั่วโมงที่ยืดออกเป็น OT 6 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ต้องได้รับความยินยอมและจ่าย 1.5 เท่า
02

เกลี่ยชั่วโมงจากวันเสาร์

บริษัทให้วันเสาร์ทำงาน 4 ชั่วโมง แล้วตกลงกับพนักงานนำ 4 ชั่วโมงที่เหลือไปเพิ่มวันจันทร์–พฤหัสบดีวันละ 1 ชั่วโมง

  1. จันทร์–พฤหัสบดี9 ชม./วัน
  2. ศุกร์ และ เสาร์8 + 4 ชม.
  3. รวม = 9 × 4 + 8 + 448 ชม.
ทำได้เมื่อตกลงกัน เพราะไม่เกินวันละ 9 ชั่วโมงและสัปดาห์ละ 48 ชั่วโมง ชั่วโมงที่ 9 จึงไม่ใช่ OT

ถ้าเป็นงานที่อาจเป็นอันตรายตามกฎกระทรวง ใช้การเกลี่ยแบบนี้ไม่ได้

07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดอยู่บริษัทเกิน 8 ชั่วโมง = มี OT เสมอ
ที่ถูกต้องต้องดูเวลาปกติที่ประกาศ เวลาพัก และการสั่งหรือยินยอม
เข้าใจผิดทุกงานทำได้วันละ 8 ชั่วโมง
ที่ถูกต้องงานที่อาจเป็นอันตรายตามกฎกระทรวงทำได้ไม่เกินวันละ 7 ชั่วโมง
เข้าใจผิดชั่วโมงที่ 9 ในวันใดก็ตามคือ OT
ที่ถูกต้องถ้าตกลงเกลี่ยจากวันที่ทำน้อยและรวมไม่เกิน 48 ชั่วโมง ชั่วโมงที่ 9 เป็นเวลาปกติ
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1งานทั่วไป เวลาทำงานปกติต่อสัปดาห์ไม่เกินเท่าไร

2งานที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพตามกฎกระทรวง ทำได้วันละไม่เกิน

3ตกลงให้พักวันละ 3 ชั่วโมง ส่วนใดนับเป็นเวลาทำงาน

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ วันและเวลาทำงานบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerHR Operations ร่วมกับ Payroll และหัวหน้างานผู้อนุมัติเวลา/ค่าตอบแทนผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionเวลาทำงานปกติทั่วไปไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อวัน และรวมไม่เกิน 48 ชั่วโมงต่อสัปดาห์; งานอันตรายตามกฎมีเพดานต่ำกว่า; OT เริ่มเมื่อทำงานเกินเวลาทำงานปกติที่กำหนดหรือตกลง ไม่มีกฎว่าต้องครบ 8 ชั่วโมงก่อนทุกกรณี; ต้องกำหนดตารางงานและข้อบังคับให้ชัดบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsสัญญาจ้างและข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน; ตารางงาน เวลาลงงาน และรายการอนุมัติ; โครงสร้างค่าจ้าง payroll code และสลิปเงินเดือนต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineเวลาทำงานปกติทั่วไปไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อวัน และรวมไม่เกิน 48 ชั่วโมงต่อสัปดาห์; OT เริ่มเมื่อทำงานเกินเวลาทำงานปกติที่กำหนดหรือตกลง ไม่มีกฎว่าต้องครบ 8 ชั่วโมงก่อนทุกกรณี; ชั่วโมงปกติทั่วไปไม่เกิน 8 ชม./วัน และรวมไม่เกิน 48 ชม./สัปดาห์; งานที่อาจตกลงกระจายชั่วโมง; ชั่วโมงที่เกินปกติเมื่อกฎหมายถือเป็น OT; “อยู่บริษัทเกิน 8 ชั่วโมง” ไม่เท่ากับมี OT เสมอ ต้องดูเวลาทำงานปกติ เวลาพัก การสั่ง/ยินยอม และลักษณะงานวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ วันและเวลาทำงานdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceห้ามสรุปว่า “8 ชั่วโมงทุกอาชีพ”; อย่านับเวลาพักเป็นเวลาทำงานโดยอัตโนมัติแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. เวลาเริ่ม-เลิก
  2. ชั่วโมงปกติทั่วไปไม่เกิน 8 ชม./วัน และรวมไม่เกิน 48 ชม./สัปดาห์
  3. งานที่อาจตกลงกระจายชั่วโมง
  4. งานอันตรายที่มีเพดานต่ำกว่า
  5. ชั่วโมงที่เกินปกติเมื่อกฎหมายถือเป็น OT

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. เวลาทำงานปกติทั่วไปไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อวัน และรวมไม่เกิน 48 ชั่วโมงต่อสัปดาห์; งานอันตรายตามกฎมีเพดานต่ำกว่า
  2. OT เริ่มเมื่อทำงานเกินเวลาทำงานปกติที่กำหนดหรือตกลง ไม่มีกฎว่าต้องครบ 8 ชั่วโมงก่อนทุกกรณี
  3. เวลาพักไม่เป็นเวลาทำงานโดยอัตโนมัติ แต่ถ้ายังถูกสั่งให้ทำงานหรือพร้อมทำงานจริงต้องดูข้อเท็จจริง
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. 6 วัน × 8 ชม.
  2. ตาราง 5 วัน
  3. งานอันตราย
  4. ตารางกะ
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

ต้องกำหนดตารางงานและข้อบังคับให้ชัด; schedule ต้องไม่สร้าง OT โดยไม่ตั้งใจ; ระบบลงเวลาต้องแยก scheduled time กับ actual time

  1. ต้องกำหนดตารางงานและข้อบังคับให้ชัด
  2. schedule ต้องไม่สร้าง OT โดยไม่ตั้งใจ
  3. ระบบลงเวลาต้องแยก scheduled time กับ actual time
  4. กระทบยอดตารางงาน เวลาจริง รายการอนุมัติ และผล Payroll ในรอบเดียวกัน
  5. แยกรหัสค่าจ้าง ค่าทำงานวันหยุด และ OT เพื่อไม่ให้ฐานหรืออัตราปะปนกัน

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. สัญญาจ้างและข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน
  2. ตารางงาน เวลาลงงาน และรายการอนุมัติ
  3. โครงสร้างค่าจ้าง payroll code และสลิปเงินเดือน
  4. ผลคำนวณพร้อมเวอร์ชันอัตราที่ใช้
  5. ปฏิทิน ตารางงาน คำขอ และยอดสิทธิก่อน–หลังรายการ

“อยู่บริษัทเกิน 8 ชั่วโมง” ไม่เท่ากับมี OT เสมอ ต้องดูเวลาทำงานปกติ เวลาพัก การสั่ง/ยินยอม และลักษณะงาน

  1. “อยู่บริษัทเกิน 8 ชั่วโมง” ไม่เท่ากับมี OT เสมอ ต้องดูเวลาทำงานปกติ เวลาพัก การสั่ง/ยินยอม และลักษณะงาน
  2. เก็บตารางงาน เวลาจริง สลิป และหลักฐานการสั่งหรือรับรู้การทำงานไว้ในช่วงเวลาเดียวกัน
  3. ขอรายละเอียดฐานหาร จำนวนชั่วโมง อัตราคูณ และยอดที่จ่ายเพิ่มเป็นลายลักษณ์อักษร

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “วันและเวลาทำงาน” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง เวลาเริ่ม-เลิก เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง ชั่วโมงปกติทั่วไปไม่เกิน 8 ชม./วัน และรวมไม่เกิน 48 ชม./สัปดาห์ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง งานที่อาจตกลงกระจายชั่วโมง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง งานอันตรายที่มีเพดานต่ำกว่า เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 23 และกฎกระทรวงเกี่ยวกับงานอันตราย/งานเฉพาะ
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง