HR-LAB · การสิ้นสุดการจ้าง

ค่าชดเชย

ใครมีสิทธิ คิดจากอายุงานและค่าจ้างอะไร อัตรา 30–400 วัน และกรณีที่นายจ้างไม่ต้องจ่าย พร้อมตัวอย่างคำนวณ

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
120วันอายุงานต่อเนื่องที่เริ่มมีสิทธิม.118
400วันอัตราสูงสุด เมื่ออายุงาน 20 ปีขึ้นไปฉบับที่ 7
อัตราสุดท้ายฐานคำนวณใช้ค่าจ้างอัตราสุดท้ายรวมรายการที่เป็นค่าจ้างม.118
ม.119ข้อยกเว้นเหตุที่ไม่ต้องจ่าย ต้องพิสูจน์และระบุในหนังสือเลิกจ้างม.119
KNOWLEDGEการสิ้นสุดการจ้าง
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES15 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

เมื่อเลิกจ้าง ลูกจ้างต้องได้ค่าชดเชยกี่วัน คิดจากค่าจ้างอะไร และกรณีใดนายจ้างไม่ต้องจ่าย

คำตอบสั้น

ค่าชดเชยตามมาตรา 118 เกิดเมื่อนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน คิดจากค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30–400 วันตามอายุงาน ไม่ต้องจ่ายเฉพาะเหตุตามมาตรา 119 หรือสัญญามีกำหนดระยะเวลาที่เข้าข้อยกเว้นครบ และเป็นคนละสิทธิกับสินจ้างแทนการบอกกล่าว

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118–119 และฉบับแก้ไขล่าสุด

บทความนี้ครอบคลุม

  • การเลิกจ้างที่ทำให้เกิดสิทธิ
  • อายุงานต่อเนื่อง
  • ค่าจ้างอัตราสุดท้าย
  • อัตรา 30–400 วัน
  • ข้อยกเว้น ม.119 และสัญญามีกำหนดเวลา
  • การจ่ายและกำหนดเวลา

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อเลิกจ้างลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 120 วันขึ้นไป (ม.118)
  2. “เลิกจ้าง” รวมถึงการไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง การปิดกิจการ และการเกษียณ
  3. คิดจากค่าจ้างอัตราสุดท้าย ตามตารางอายุงาน 30, 90, 180, 240, 300 หรือ 400 วัน
  4. ไม่ต้องจ่ายเมื่อมีเหตุตาม ม.119 ที่ระบุในหนังสือเลิกจ้าง หรือสัญญามีกำหนดเวลาที่เข้าข้อยกเว้นครบ
  5. ค่าชดเชยแยกจากสินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าจ้างค้าง และวันหยุดคงเหลือ
อัตราค่าชดเชยตามอายุงาน (มาตรา 118)
อายุงานต่อเนื่องค่าชดเชยไม่น้อยกว่า
120 วัน – ไม่ครบ 1 ปี30 วัน
1 ปี – ไม่ครบ 3 ปี90 วัน
3 ปี – ไม่ครบ 6 ปี180 วัน
6 ปี – ไม่ครบ 10 ปี240 วัน
10 ปี – ไม่ครบ 20 ปี300 วัน
20 ปีขึ้นไป400 วัน

ลูกจ้างที่ได้รับค่าจ้างตามผลงาน ให้คิดจากค่าจ้างของการทำงานวันสุดท้ายตามจำนวนวันในตาราง

02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01นายจ้างเป็นฝ่ายทำให้การจ้างสิ้นสุด (เลิกจ้าง ไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง ปิดกิจการ หรือเกษียณ) ใช่หรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ลาออกเองโดยสมัครใจ ไม่มีค่าชดเชยตาม ม.118
  2. 02ทำงานติดต่อกันครบ 120 วันหรือยัง
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ยังไม่ถึงเกณฑ์ค่าชดเชย แต่ยังต้องตรวจการบอกกล่าวล่วงหน้า
  3. 03มีเหตุตาม ม.119 ที่พิสูจน์ได้และระบุในหนังสือเลิกจ้างหรือไม่
    ใช่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  4. 04เป็นสัญญามีกำหนดระยะเวลาที่เข้าข้อยกเว้นครบทุกองค์ประกอบหรือไม่
    ใช่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อครบกำหนด
    ไม่ใช่จ่ายค่าชดเชยตามอัตราอายุงาน
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ความผิดพลาดส่วนใหญ่เกิดจากนับอายุงานผิด ตัดรายการค่าจ้างบางตัวออกจากฐาน หรืออ้าง ม.119 โดยไม่มีหลักฐานและไม่ระบุในหนังสือ ตรวจสามเรื่องนี้ก่อนคำนวณทุกครั้ง

  1. ยืนยันอายุงานต่อเนื่องรวมช่วงทดลองงานและสัญญาที่ต่อกัน
  2. รวมทุกรายการที่เป็นค่าจ้างในฐานอัตราสุดท้าย
  3. แยกรหัสจ่าย: ค่าชดเชย / สินจ้างแทนการบอกกล่าว / เงินค้าง
  4. ตรวจสิทธิยกเว้นภาษีของค่าชดเชยตามเกณฑ์กรมสรรพากรก่อนหัก ณ ที่จ่าย

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • สัญญาจ้างและหลักฐานวันเริ่มงานจริง
  • หนังสือเลิกจ้างที่ระบุเหตุและวันที่มีผล
  • ประวัติค่าจ้างอัตราสุดท้ายและรายการค่าจ้างประจำ
  • worksheet คำนวณค่าชดเชยที่มีผู้ตรวจทาน
  • หลักฐานการโอนเงินและหนังสือรับรองการหักภาษี
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

ค่าชดเชยไม่ใช่เงินเดียวที่ได้เมื่อถูกเลิกจ้าง ตรวจยอดแยกทีละรายการ และเก็บหลักฐานวันเริ่มงานกับหนังสือเลิกจ้างไว้

  1. เก็บหนังสือเลิกจ้าง สลิปเดือนสุดท้าย และหลักฐานวันเริ่มงาน
  2. ตรวจยอดแยกทีละรายการ ไม่ดูเฉพาะยอดรวม
  3. ถ้าไม่ได้รับ ยื่นพนักงานตรวจแรงงานหรือฟ้องศาลแรงงาน

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ขอหนังสือแจ้งเหตุ วันที่มีผล และรายการเงินแยกทีละประเภทเป็นลายลักษณ์อักษร
  2. ทักท้วงกับฝ่ายบุคคลโดยแยกค่าจ้างค้าง สินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าชดเชย วันหยุดคงเหลือ และกองทุน
  3. เงินตาม พ.ร.บ.ยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนเลิกจ้างไม่เป็นธรรมหรือข้อพิพาทสัญญาฟ้องศาลแรงงานโดยตรง และอย่าปล่อยกำหนดเวลาสั้นผ่านไป
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ก่อนตัดสินใจตรวจวันเริ่มงาน อายุงานต่อเนื่อง และค่าจ้างอัตราสุดท้าย
  2. วันแจ้งเลิกจ้างระบุเหตุในหนังสือ ถ้าจะอ้าง ม.119 ต้องระบุตอนนี้
  3. วันที่เลิกจ้างมีผลค่าชดเชยถึงกำหนดจ่าย
  4. ผิดนัดจ่ายดอกเบี้ย 15% ต่อปี และถ้าจงใจ เงินเพิ่ม 15% ทุก 7 วัน (ม.9)
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

พนักงานรายเดือน อายุงาน 4 ปี 2 เดือน

เงินเดือน 36,000 บาท ไม่มีรายการค่าจ้างประจำอื่น ถูกเลิกจ้างเพราะยุบตำแหน่ง ไม่มีความผิด

  1. ค่าจ้างต่อวัน = 36,000 ÷ 301,200
  2. อายุงาน 3–6 ปี → อัตรา180 วัน
  3. ค่าชดเชย = 180 × 1,200216,000
ค่าชดเชย 216,000 บาท แยกจากสินจ้างแทนการบอกกล่าวและเงินค้างอื่น
02

พนักงานรายวัน อายุงาน 10 เดือน

ค่าจ้างวันละ 420 บาท ทำงานติดต่อกัน 10 เดือน บริษัทปิดไลน์การผลิต

  1. อายุงาน 120 วัน – ไม่ครบ 1 ปี → อัตรา30 วัน
  2. ค่าชดเชย = 30 × 42012,600
ค่าชดเชย 12,600 บาท

ถ้าเลิกจ้างวันที่ 119 ของอายุงาน จะยังไม่ถึงเกณฑ์ จึงต้องตรวจวันเริ่มงานจริงทุกครั้ง

07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดลาออกเองก็ได้ค่าชดเชยตามอายุงาน
ที่ถูกต้องค่าชดเชยเกิดเมื่อนายจ้างเลิกจ้าง การลาออกโดยสมัครใจไม่มีสิทธินี้
เข้าใจผิดค่าชดเชยสูงสุด 300 วัน
ที่ถูกต้องฉบับที่ 7 พ.ศ. 2562 เพิ่มอัตรา 400 วันสำหรับอายุงาน 20 ปีขึ้นไป
เข้าใจผิดจ่ายค่าชดเชยแล้ว ไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า
ที่ถูกต้องสินจ้างแทนการบอกกล่าวเป็นอีกสิทธิหนึ่ง อาจต้องจ่ายทั้งสองอย่าง
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1อายุงาน 119 วัน ถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด ได้ค่าชดเชยกี่วัน

2อายุงาน 6 ปี 1 เดือน ใช้อัตราใด

3ข้อใดเป็นเงื่อนไขให้ใช้ ม.119 ได้

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ ค่าชดเชยบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations ร่วมกับ Payroll ผู้มีอำนาจเลิกจ้าง และฝ่ายกฎหมายตามระดับความเสี่ยงผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionค่าชดเชยตามอายุงาน: 120 วัน–<1 ปี 30 วัน; 1–<3 ปี 90 วัน; 3–<6 ปี 180 วัน; 6–<10 ปี 240 วัน; 10–<20 ปี 300 วัน; 20 ปีขึ้นไป 400 วัน; ใช้ค่าจ้างอัตราสุดท้าย หรือค่าจ้างตามผลงานเฉลี่ยตามช่วงวันที่มาตรา 118 กำหนด; เช็ก start date/continuous service และ wage components ก่อนคำนวณบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsสัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง; หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ; เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้องต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineค่าชดเชยตามอายุงาน: 120 วัน–<1 ปี 30 วัน; 1–<3 ปี 90 วัน; 3–<6 ปี 180 วัน; 6–<10 ปี 240 วัน; 10–<20 ปี 300 วัน; 20 ปีขึ้นไป 400 วันวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ ค่าชดเชยdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceหน้าเก่าของรัฐบางแห่งยังแสดงสูงสุด 300 วัน — ให้ใช้ฉบับกฎหมายล่าสุดแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. อายุงานต่อเนื่อง
  2. ฐาน “ค่าจ้างอัตราสุดท้าย”/ตามผลงาน
  3. tiers ปัจจุบัน: - น้อยกว่า 120 วัน: ไม่ถึงเกณฑ์ค่าชดเชยตาม §118 - 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี: 30 วัน - 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี: 90 วัน - 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี: 180 วัน - 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี: 240 วัน - 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี: 300 วัน - 20 ปีขึ้นไป: 400 วัน ต้องอธิบาย retirement, fixed-term exception, §119, continuity และกรณีค่าจ้างตามผลงาน

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. ค่าชดเชยตามอายุงาน: 120 วัน–<1 ปี 30 วัน; 1–<3 ปี 90 วัน; 3–<6 ปี 180 วัน; 6–<10 ปี 240 วัน; 10–<20 ปี 300 วัน; 20 ปีขึ้นไป 400 วัน
  2. ใช้ค่าจ้างอัตราสุดท้าย หรือค่าจ้างตามผลงานเฉลี่ยตามช่วงวันที่มาตรา 118 กำหนด
  3. ก่อนคำนวณต้องตรวจว่าเป็นการเลิกจ้าง มีอายุงานต่อเนื่อง และไม่เข้า fixed-term exception หรือมาตรา 119
  4. ค่าชดเชยไม่รวม notice pay ค่าจ้างค้าง หรือเงินวันลาซึ่งต้องคำนวณแยก
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. อายุงาน 4 ปี อัตราค่าจ้างสุดท้าย 800 บาทต่อวัน: หากมีสิทธิและไม่เข้าเหตุยกเว้น ฐานค่าชดเชยระดับ 180 วันคือ 144,000 บาท
  2. อายุงาน 20 ปีขึ้นไป: ตรวจสิทธิระดับ 400 วันด้วยฐานค่าจ้างอัตราสุดท้าย และคำนวณสิทธิอื่นแยกต่างหาก

ตัวอย่างคำนวณและการกระทบยอด

  1. ตัวอย่าง 1 — อายุงาน 4 ปี ค่าจ้างสุดท้าย 800 บาทต่อวัน: หากมีสิทธิและไม่เข้าเหตุยกเว้น ค่าชดเชย 180 วัน = 800 × 180 = 144,000 บาท
  2. ตัวอย่าง 2 — อายุงาน 20 ปี ค่าจ้างรายเดือน 30,000 บาท ใช้ฐานวันละ 1,000 บาท: ค่าชดเชย 400 วัน = 1,000 × 400 = 400,000 บาท โดย notice pay และเงินค้างคำนวณแยก
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

เช็ก start date/continuous service และ wage components ก่อนคำนวณ

  1. เช็ก start date/continuous service และ wage components ก่อนคำนวณ
  2. แยกเหตุสิ้นสุด วันที่แจ้ง วันที่มีผล และวันครบกำหนดจ่ายเป็นคนละช่อง
  3. คำนวณค่าจ้างค้าง วันลา ค่าชดเชย และสินจ้างแทนการบอกกล่าวแยกรายการ

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง
  2. หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ
  3. เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง
  4. ตารางคำนวณเงินทุกประเภทและหลักฐานชำระ
  5. service timeline และรายการเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง

severance, notice pay, unpaid wage, annual leave เป็นคนละสิทธิ

  1. severance, notice pay, unpaid wage, annual leave เป็นคนละสิทธิ
  2. เก็บหนังสือและซอง/อีเมลที่พิสูจน์วันที่ได้รับแจ้งจริง
  3. ขอตารางแจกแจงเงินแต่ละสิทธิ อย่าตัดสินจากยอดโอนรวมเพียงยอดเดียว

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “ค่าชดเชย” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง อายุงานต่อเนื่อง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง ฐาน “ค่าจ้างอัตราสุดท้าย”/ตามผลงาน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง tiers ปัจจุบัน: - น้อยกว่า 120 วัน: ไม่ถึงเกณฑ์ค่าชดเชยตาม §118 - 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี: 30 วัน - 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี: 90 วัน - 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี: 180 วัน - 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี: 240 วัน - 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี: 300 วัน - 20 ปีขึ้นไป: 400 วัน ต้องอธิบาย retirement, fixed-term exception, §119, continuity และกรณีค่าจ้างตามผลงาน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118–119 และฉบับแก้ไขล่าสุด
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง