เมื่อเลิกจ้าง ลูกจ้างต้องได้ค่าชดเชยกี่วัน คิดจากค่าจ้างอะไร และกรณีใดนายจ้างไม่ต้องจ่าย
ค่าชดเชยตามมาตรา 118 เกิดเมื่อนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน คิดจากค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30–400 วันตามอายุงาน ไม่ต้องจ่ายเฉพาะเหตุตามมาตรา 119 หรือสัญญามีกำหนดระยะเวลาที่เข้าข้อยกเว้นครบ และเป็นคนละสิทธิกับสินจ้างแทนการบอกกล่าว
ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้
พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118–119 และฉบับแก้ไขล่าสุด
บทความนี้ครอบคลุม
- การเลิกจ้างที่ทำให้เกิดสิทธิ
- อายุงานต่อเนื่อง
- ค่าจ้างอัตราสุดท้าย
- อัตรา 30–400 วัน
- ข้อยกเว้น ม.119 และสัญญามีกำหนดเวลา
- การจ่ายและกำหนดเวลา
หลักตัดสินที่ต้องใช้
- นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อเลิกจ้างลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 120 วันขึ้นไป (ม.118)
- “เลิกจ้าง” รวมถึงการไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง การปิดกิจการ และการเกษียณ
- คิดจากค่าจ้างอัตราสุดท้าย ตามตารางอายุงาน 30, 90, 180, 240, 300 หรือ 400 วัน
- ไม่ต้องจ่ายเมื่อมีเหตุตาม ม.119 ที่ระบุในหนังสือเลิกจ้าง หรือสัญญามีกำหนดเวลาที่เข้าข้อยกเว้นครบ
- ค่าชดเชยแยกจากสินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าจ้างค้าง และวันหยุดคงเหลือ
| อายุงานต่อเนื่อง | ค่าชดเชยไม่น้อยกว่า |
|---|---|
| 120 วัน – ไม่ครบ 1 ปี | 30 วัน |
| 1 ปี – ไม่ครบ 3 ปี | 90 วัน |
| 3 ปี – ไม่ครบ 6 ปี | 180 วัน |
| 6 ปี – ไม่ครบ 10 ปี | 240 วัน |
| 10 ปี – ไม่ครบ 20 ปี | 300 วัน |
| 20 ปีขึ้นไป | 400 วัน |
ลูกจ้างที่ได้รับค่าจ้างตามผลงาน ให้คิดจากค่าจ้างของการทำงานวันสุดท้ายตามจำนวนวันในตาราง
ตัดสินใจทีละขั้น
ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก
- 01นายจ้างเป็นฝ่ายทำให้การจ้างสิ้นสุด (เลิกจ้าง ไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง ปิดกิจการ หรือเกษียณ) ใช่หรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ลาออกเองโดยสมัครใจ ไม่มีค่าชดเชยตาม ม.118
- 02ทำงานติดต่อกันครบ 120 วันหรือยังใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ยังไม่ถึงเกณฑ์ค่าชดเชย แต่ยังต้องตรวจการบอกกล่าวล่วงหน้า
- 03มีเหตุตาม ม.119 ที่พิสูจน์ได้และระบุในหนังสือเลิกจ้างหรือไม่ใช่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยไม่ใช่ไปข้อถัดไป
- 04เป็นสัญญามีกำหนดระยะเวลาที่เข้าข้อยกเว้นครบทุกองค์ประกอบหรือไม่ใช่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อครบกำหนดไม่ใช่จ่ายค่าชดเชยตามอัตราอายุงาน
มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ความผิดพลาดส่วนใหญ่เกิดจากนับอายุงานผิด ตัดรายการค่าจ้างบางตัวออกจากฐาน หรืออ้าง ม.119 โดยไม่มีหลักฐานและไม่ระบุในหนังสือ ตรวจสามเรื่องนี้ก่อนคำนวณทุกครั้ง
- ยืนยันอายุงานต่อเนื่องรวมช่วงทดลองงานและสัญญาที่ต่อกัน
- รวมทุกรายการที่เป็นค่าจ้างในฐานอัตราสุดท้าย
- แยกรหัสจ่าย: ค่าชดเชย / สินจ้างแทนการบอกกล่าว / เงินค้าง
- ตรวจสิทธิยกเว้นภาษีของค่าชดเชยตามเกณฑ์กรมสรรพากรก่อนหัก ณ ที่จ่าย
เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ
- สัญญาจ้างและหลักฐานวันเริ่มงานจริง
- หนังสือเลิกจ้างที่ระบุเหตุและวันที่มีผล
- ประวัติค่าจ้างอัตราสุดท้ายและรายการค่าจ้างประจำ
- worksheet คำนวณค่าชดเชยที่มีผู้ตรวจทาน
- หลักฐานการโอนเงินและหนังสือรับรองการหักภาษี
มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน
ค่าชดเชยไม่ใช่เงินเดียวที่ได้เมื่อถูกเลิกจ้าง ตรวจยอดแยกทีละรายการ และเก็บหลักฐานวันเริ่มงานกับหนังสือเลิกจ้างไว้
- เก็บหนังสือเลิกจ้าง สลิปเดือนสุดท้าย และหลักฐานวันเริ่มงาน
- ตรวจยอดแยกทีละรายการ ไม่ดูเฉพาะยอดรวม
- ถ้าไม่ได้รับ ยื่นพนักงานตรวจแรงงานหรือฟ้องศาลแรงงาน
เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข
- ขอหนังสือแจ้งเหตุ วันที่มีผล และรายการเงินแยกทีละประเภทเป็นลายลักษณ์อักษร
- ทักท้วงกับฝ่ายบุคคลโดยแยกค่าจ้างค้าง สินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าชดเชย วันหยุดคงเหลือ และกองทุน
- เงินตาม พ.ร.บ.ยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนเลิกจ้างไม่เป็นธรรมหรือข้อพิพาทสัญญาฟ้องศาลแรงงานโดยตรง และอย่าปล่อยกำหนดเวลาสั้นผ่านไป
ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด
- ก่อนตัดสินใจตรวจวันเริ่มงาน อายุงานต่อเนื่อง และค่าจ้างอัตราสุดท้าย
- วันแจ้งเลิกจ้างระบุเหตุในหนังสือ ถ้าจะอ้าง ม.119 ต้องระบุตอนนี้
- วันที่เลิกจ้างมีผลค่าชดเชยถึงกำหนดจ่าย
- ผิดนัดจ่ายดอกเบี้ย 15% ต่อปี และถ้าจงใจ เงินเพิ่ม 15% ทุก 7 วัน (ม.9)
ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง
พนักงานรายเดือน อายุงาน 4 ปี 2 เดือน
เงินเดือน 36,000 บาท ไม่มีรายการค่าจ้างประจำอื่น ถูกเลิกจ้างเพราะยุบตำแหน่ง ไม่มีความผิด
- ค่าจ้างต่อวัน = 36,000 ÷ 301,200
- อายุงาน 3–6 ปี → อัตรา180 วัน
- ค่าชดเชย = 180 × 1,200216,000
พนักงานรายวัน อายุงาน 10 เดือน
ค่าจ้างวันละ 420 บาท ทำงานติดต่อกัน 10 เดือน บริษัทปิดไลน์การผลิต
- อายุงาน 120 วัน – ไม่ครบ 1 ปี → อัตรา30 วัน
- ค่าชดเชย = 30 × 42012,600
ถ้าเลิกจ้างวันที่ 119 ของอายุงาน จะยังไม่ถึงเกณฑ์ จึงต้องตรวจวันเริ่มงานจริงทุกครั้ง
ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน
ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ
เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล
1อายุงาน 119 วัน ถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด ได้ค่าชดเชยกี่วัน
เฉลย A · ยังไม่ครบ 120 วันจึงยังไม่ถึงเกณฑ์ ม.118 แต่ต้องตรวจการบอกกล่าวล่วงหน้าแยกต่างหาก
2อายุงาน 6 ปี 1 เดือน ใช้อัตราใด
เฉลย B · อายุงาน 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี ได้ไม่น้อยกว่า 240 วัน
3ข้อใดเป็นเงื่อนไขให้ใช้ ม.119 ได้
เฉลย B · ต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงตามองค์ประกอบ และระบุเหตุไว้ในหนังสือเลิกจ้างจึงยกขึ้นอ้างได้
คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR
รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง
Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
| FIELD | สิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้ | หลักฐานขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| Trigger | เริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ ค่าชดเชย | บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ |
| Owner | Employee Relations ร่วมกับ Payroll ผู้มีอำนาจเลิกจ้าง และฝ่ายกฎหมายตามระดับความเสี่ยง | ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม |
| Action | ค่าชดเชยตามอายุงาน: 120 วัน–<1 ปี 30 วัน; 1–<3 ปี 90 วัน; 3–<6 ปี 180 วัน; 6–<10 ปี 240 วัน; 10–<20 ปี 300 วัน; 20 ปีขึ้นไป 400 วัน; ใช้ค่าจ้างอัตราสุดท้าย หรือค่าจ้างตามผลงานเฉลี่ยตามช่วงวันที่มาตรา 118 กำหนด; เช็ก start date/continuous service และ wage components ก่อนคำนวณ | บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ |
| Documents | สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง; หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ; เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง | ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้ |
| Deadline | ค่าชดเชยตามอายุงาน: 120 วัน–<1 ปี 30 วัน; 1–<3 ปี 90 วัน; 3–<6 ปี 180 วัน; 6–<10 ปี 240 วัน; 10–<20 ปี 300 วัน; 20 ปีขึ้นไป 400 วัน | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ |
| Evidence | เชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ ค่าชดเชย | decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน |
| Consequence | หน้าเก่าของรัฐบางแห่งยังแสดงสูงสุด 300 วัน — ให้ใช้ฉบับกฎหมายล่าสุด | แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง |
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม
เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง
- อายุงานต่อเนื่อง
- ฐาน “ค่าจ้างอัตราสุดท้าย”/ตามผลงาน
- tiers ปัจจุบัน: - น้อยกว่า 120 วัน: ไม่ถึงเกณฑ์ค่าชดเชยตาม §118 - 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี: 30 วัน - 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี: 90 วัน - 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี: 180 วัน - 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี: 240 วัน - 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี: 300 วัน - 20 ปีขึ้นไป: 400 วัน ต้องอธิบาย retirement, fixed-term exception, §119, continuity และกรณีค่าจ้างตามผลงาน
- Current severance tiers are: 120 days to under 1 year, 30 days; 1 to under 3 years, 90 days; 3 to under 6 years, 180 days; 6 to under 10 years, 240 days; 10 to under 20 years, 300 days; and 20 years or more, 400 days.
- Use the final wage rate or the statutory unit-output basis.
- Before calculating, confirm termination, continuous service, and that no fixed-term exception or section 119 ground applies.
- Severance is separate from notice pay, unpaid wages, and leave payments.
หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge
- ค่าชดเชยตามอายุงาน: 120 วัน–<1 ปี 30 วัน; 1–<3 ปี 90 วัน; 3–<6 ปี 180 วัน; 6–<10 ปี 240 วัน; 10–<20 ปี 300 วัน; 20 ปีขึ้นไป 400 วัน
- ใช้ค่าจ้างอัตราสุดท้าย หรือค่าจ้างตามผลงานเฉลี่ยตามช่วงวันที่มาตรา 118 กำหนด
- ก่อนคำนวณต้องตรวจว่าเป็นการเลิกจ้าง มีอายุงานต่อเนื่อง และไม่เข้า fixed-term exception หรือมาตรา 119
- ค่าชดเชยไม่รวม notice pay ค่าจ้างค้าง หรือเงินวันลาซึ่งต้องคำนวณแยก
- Current severance tiers are: 120 days to under 1 year, 30 days; 1 to under 3 years, 90 days; 3 to under 6 years, 180 days; 6 to under 10 years, 240 days; 10 to under 20 years, 300 days; and 20 years or more, 400 days.
- Use the final wage rate or the statutory unit-output basis.
- Before calculating, confirm termination, continuous service, and that no fixed-term exception or section 119 ground applies.
- Severance is separate from notice pay, unpaid wages, and leave payments.
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
- อายุงาน 4 ปี อัตราค่าจ้างสุดท้าย 800 บาทต่อวัน: หากมีสิทธิและไม่เข้าเหตุยกเว้น ฐานค่าชดเชยระดับ 180 วันคือ 144,000 บาท
- อายุงาน 20 ปีขึ้นไป: ตรวจสิทธิระดับ 400 วันด้วยฐานค่าจ้างอัตราสุดท้าย และคำนวณสิทธิอื่นแยกต่างหาก
- Case 1 — Test a real severance pay scenario against this rule: Current severance tiers are: 120 days to under 1 year, 30 days; 1 to under 3 years, 90 days; 3 to under 6 years, 180 days; 6 to under 10 years, 240 days; 10 to under 20 years, 300 days; and 20 years or more, 400 days. Record the facts and evidence supporting each element.
- Case 2 — Change one material fact and test the result against this rule: Use the final wage rate or the statutory unit-output basis. Recalculate or rerun the workflow instead of copying the first outcome.
ตัวอย่างคำนวณและการกระทบยอด
- ตัวอย่าง 1 — อายุงาน 4 ปี ค่าจ้างสุดท้าย 800 บาทต่อวัน: หากมีสิทธิและไม่เข้าเหตุยกเว้น ค่าชดเชย 180 วัน = 800 × 180 = 144,000 บาท
- ตัวอย่าง 2 — อายุงาน 20 ปี ค่าจ้างรายเดือน 30,000 บาท ใช้ฐานวันละ 1,000 บาท: ค่าชดเชย 400 วัน = 1,000 × 400 = 400,000 บาท โดย notice pay และเงินค้างคำนวณแยก
- Example 1 — Four years of service and final daily wage THB 800: if severance is due and no exception applies, the 180-day tier equals 800 × 180 = THB 144,000.
- Example 2 — Twenty years of service, monthly wage THB 30,000 and daily base THB 1,000: the 400-day tier equals 1,000 × 400 = THB 400,000. Calculate notice pay and accrued payments separately.
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง
เช็ก start date/continuous service และ wage components ก่อนคำนวณ
- เช็ก start date/continuous service และ wage components ก่อนคำนวณ
- แยกเหตุสิ้นสุด วันที่แจ้ง วันที่มีผล และวันครบกำหนดจ่ายเป็นคนละช่อง
- คำนวณค่าจ้างค้าง วันลา ค่าชดเชย และสินจ้างแทนการบอกกล่าวแยกรายการ
- Turn the rules for severance pay into an owned workflow with controlled documents, deadlines, review, and a traceable HRIS or payroll result.
- Record the termination reason, notice date, effective date, and payment due date separately
- Calculate unpaid wages, leave, severance, and pay in lieu of notice as separate items
เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน
- สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง
- หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ
- เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง
- ตารางคำนวณเงินทุกประเภทและหลักฐานชำระ
- service timeline และรายการเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
- Contract, start-date record, and continuous-service evidence
- Resignation or termination notice and proof of delivery
- Reasons, facts, warnings, and investigation evidence where relevant
- Itemised final-payment calculation and proof of payment
- Service timeline and itemised termination payments
severance, notice pay, unpaid wage, annual leave เป็นคนละสิทธิ
- severance, notice pay, unpaid wage, annual leave เป็นคนละสิทธิ
- เก็บหนังสือและซอง/อีเมลที่พิสูจน์วันที่ได้รับแจ้งจริง
- ขอตารางแจกแจงเงินแต่ละสิทธิ อย่าตัดสินจากยอดโอนรวมเพียงยอดเดียว
- Check the facts, applicable conditions, dates, documents, and calculation or decision record for severance pay before accepting or challenging the outcome.
- Keep the notice and envelope or email proving the actual receipt date
- Request an itemised calculation for each right rather than relying on one total transfer
คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง
- ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “ค่าชดเชย” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง อายุงานต่อเนื่อง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ฐาน “ค่าจ้างอัตราสุดท้าย”/ตามผลงาน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง tiers ปัจจุบัน: - น้อยกว่า 120 วัน: ไม่ถึงเกณฑ์ค่าชดเชยตาม §118 - 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี: 30 วัน - 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี: 90 วัน - 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี: 180 วัน - 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี: 240 วัน - 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี: 300 วัน - 20 ปีขึ้นไป: 400 วัน ต้องอธิบาย retirement, fixed-term exception, §119, continuity และกรณีค่าจ้างตามผลงาน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
- Who is covered by “Severance Pay”, and what work, status, or event creates an exclusion?
- What were the actual facts about Current severance tiers are: 120 days to under 1 year, 30 days; 1 to under 3 years, 90 days; 3 to under 6 years, 180 days; 6 to under 10 years, 240 days; 10 to under 20 years, 300 days; and 20 years or more, 400 days. when the right arose?
- What were the actual facts about Use the final wage rate or the statutory unit-output basis. when the right arose?
- What were the actual facts about Before calculating, confirm termination, continuous service, and that no fixed-term exception or section 119 ground applies. when the right arose?
- What were the actual facts about Severance is separate from notice pay, unpaid wages, and leave payments. when the right arose?
- Which document version applied on the event date, and did actual practice match it?
กฎหมายและเอกสารอ้างอิง
ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118–119 และฉบับแก้ไขล่าสุด
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
- กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

