พนักงานไม่ผ่านทดลองงาน ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าหรือจ่ายค่าชดเชยหรือไม่
ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรก สัญญาทดลองงานถือเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลา จึงต้องบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 หรือจ่ายสินจ้างแทน และถ้า ณ วันเลิกจ้างมีผลทำงานครบ 120 วัน ต้องจ่ายค่าชดเชย เว้นแต่มีเหตุตามมาตรา 119 “ไม่ผ่านทดลองงาน” ไม่ใช่เหตุยกเว้นในตัวเอง
ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้
พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 17, 118, 119; CCC มาตรา 582; แนวฎีกา
บทความนี้ครอบคลุม
- สถานะลูกจ้างตั้งแต่วันแรก
- การบอกกล่าวล่วงหน้า
- เกณฑ์ 120 วันของค่าชดเชย
- การประเมินผล
- สิทธิค่าจ้าง วันลา OT ประกันสังคม
หลักตัดสินที่ต้องใช้
- ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรก และมีสิทธิตามกฎหมายเหมือนลูกจ้างอื่น
- สัญญาจ้างทดลองงานถือเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา (ม.17)
- เลิกจ้างต้องบอกกล่าวในหรือก่อนวันจ่ายค่าจ้าง ให้มีผลในวันจ่ายค่าจ้างคราวถัดไป หรือจ่ายสินจ้างแทน
- ทำงานครบ 120 วัน ณ วันเลิกจ้างมีผล ต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118 เว้นแต่มีเหตุตามมาตรา 119
- 120 วันเป็นเกณฑ์ค่าชดเชย ไม่ใช่ระยะทดลองงานที่กฎหมายกำหนด
ตัดสินใจทีละขั้น
ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก
- 01มีเหตุตามมาตรา 119 ที่พิสูจน์ได้และระบุในหนังสือหรือไม่ใช่ไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าและไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยไม่ใช่ไปข้อถัดไป
- 02บอกกล่าวในหรือก่อนวันจ่ายค่าจ้าง ให้มีผลวันจ่ายคราวถัดไปหรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่จ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าวสำหรับช่วงที่ขาด และตรวจข้อถัดไป
- 03ณ วันเลิกจ้างมีผล ทำงานครบ 120 วันหรือไม่ใช่จ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน (120 วัน–1 ปี = 30 วัน)ไม่ใช่ไม่มีค่าชดเชย จ่ายค่าจ้างค้างและสิทธิอื่นให้ครบ
มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ตั้งระยะทดลองงานตามเหตุผลของงาน ไม่ใช่เพื่อหลบสิทธิ มีเกณฑ์ประเมินและหลักฐาน และเมื่อเลิกจ้างให้ตรวจสามเรื่องแยกกัน: การบอกกล่าว ค่าชดเชย และเหตุตามมาตรา 119
- กำหนดเกณฑ์ประเมินที่วัดได้และแจ้งตั้งแต่วันแรก
- ตั้งการแจ้งเตือนวันที่ 90 และวันที่ 120 ในระบบ
- คำนวณวันมีผลตามรอบจ่ายค่าจ้างก่อนแจ้งผล
- แยกสินจ้างแทนการบอกกล่าวกับค่าชดเชยใน final pay
เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ
- สัญญาจ้างและเงื่อนไขทดลองงาน
- เกณฑ์และแบบประเมินทดลองงาน
- หนังสือแจ้งผลพร้อมวันมีผล
- worksheet สินจ้างแทนการบอกกล่าวและค่าชดเชย
มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน
“ไม่ผ่านทดลองงาน” ไม่ได้ลบสิทธิตามกฎหมายเอง ตรวจวันเริ่มงาน วันเลิกจ้างมีผล และขอผลประเมินเป็นลายลักษณ์อักษร
- ขอเกณฑ์ประเมินและผลประเมินเป็นลายลักษณ์อักษร
- จดวันเริ่มงานและวันที่เลิกจ้างมีผล
- ตรวจเงินที่ได้รับแยกทีละรายการ
เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข
- ขอเอกสารก่อนและหลังเปลี่ยน เหตุผล วันที่มีผล และระบุให้ชัดว่าการลงชื่อเป็นการรับทราบหรือยินยอม
- ใช้ช่องร้องทุกข์ภายใน หรือกระบวนการยื่นข้อเรียกร้องเมื่อเป็นเรื่องสภาพการจ้างของกลุ่ม
- ถ้ากระทบสิทธิขั้นต่ำหรือยังไม่ยุติ ปรึกษากรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือใช้ศาลแรงงานตามสิทธิที่เรียกร้อง
ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด
- วันเริ่มงานแจ้งเกณฑ์ประเมินและระยะทดลองงานเป็นลายลักษณ์อักษร
- ระหว่างทดลองงานประเมินและบันทึกผลเป็นระยะ
- ก่อนวันจ่ายค่าจ้างแจ้งผลและวันเลิกจ้างมีผลตามมาตรา 17
- ก่อนครบ 120 วันตรวจวันมีผลเทียบกับเกณฑ์ค่าชดเชย
ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง
เลิกจ้างวันที่ 119 กับวันที่ 120
เริ่มงาน 1 มกราคม 2569 เงินเดือน 21,000 บาท วันที่ 120 ของอายุงานคือ 30 เมษายน 2569
- เลิกจ้างมีผล 29 เม.ย. (วันที่ 119)ค่าชดเชย 0
- เลิกจ้างมีผล 30 เม.ย. (วันที่ 120)30 วัน
- ค่าชดเชย 30 วัน = 21,000 ÷ 30 × 3021,000
แจ้งไม่ผ่านกลางรอบเงินเดือน
จ่ายเงินเดือนทุกสิ้นเดือน บริษัทแจ้งไม่ผ่านทดลองงานวันที่ 10 มีนาคม และให้หยุดงานวันที่ 31 มีนาคม
- แจ้งก่อนวันจ่าย 31 มี.ค.มีผล 30 เม.ย.
- บริษัทให้หยุด31 มี.ค.
- สินจ้างแทนการบอกกล่าว1 เดือน
ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน
ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ
เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล
1เริ่มงาน 1 ม.ค. 2569 เลิกจ้างมีผล 30 เม.ย. 2569 ได้ค่าชดเชยหรือไม่
เฉลย B · 30 เม.ย. คือวันที่ 120 ของอายุงาน จึงถึงเกณฑ์ 30 วัน
2สัญญาทดลองงานถือเป็นสัญญาประเภทใด
เฉลย B · มาตรา 17 ให้ถือเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลา
3“ไม่ผ่านทดลองงาน” เป็นเหตุตามมาตรา 119 หรือไม่
เฉลย B · มาตรา 119 กำหนดเหตุเฉพาะ ผลประเมินไม่ผ่านไม่ใช่เหตุยกเว้นโดยอัตโนมัติ
คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR
รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง
Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
| FIELD | สิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้ | หลักฐานขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| Trigger | เริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การทดลองงาน | บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ |
| Owner | HR Business Partner/Employee Relations ร่วมกับผู้มีอำนาจลงนามและฝ่ายกฎหมายเมื่อมีผลกระทบสำคัญ | ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม |
| Action | ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรกและมีสิทธิค่าจ้าง OT ลา และประกันสังคมตามเงื่อนไข; 120 วันเป็นเกณฑ์เริ่มสิทธิค่าชดเชย ไม่ใช่ระยะทดลองงานสูงสุดตามกฎหมาย; ตั้ง probation ตามเหตุผลธุรกิจ ไม่ใช่เพื่อหลบสิทธิ | บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ |
| Documents | ข้อเสนอจ้าง สัญญา และคำบรรยายงาน; ข้อบังคับ นโยบาย และข้อตกลงสภาพการจ้างฉบับที่มีผล; หนังสือแจ้ง เปลี่ยนแปลง หรือขอความยินยอม | ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้ |
| Deadline | ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรกและมีสิทธิค่าจ้าง OT ลา และประกันสังคมตามเงื่อนไข; 120 วันเป็นเกณฑ์เริ่มสิทธิค่าชดเชย ไม่ใช่ระยะทดลองงานสูงสุดตามกฎหมาย; นับอายุงานถึงวันที่มีผลเลิกจ้างจริง ไม่ใช่วันที่แจ้งผลประเมินอย่างเดียว; ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรก; 120 วันเป็น threshold สำคัญของค่าชดเชย ไม่ใช่ maximum probation; สิทธิค่าจ้าง วันลา OT และ SSO | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ |
| Evidence | เชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การทดลองงาน | decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน |
| Consequence | ห้ามเขียนว่า 119 วัน “กฎหมายกำหนด”; วันเริ่มงานและวันมีผลเลิกจ้างมีผลต่อการนับ 120 วัน | แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง |
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม
เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง
- ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรก
- สัญญาทดลองงานโดยหลักถือเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลาสำหรับเรื่อง notice ตามกฎหมาย
- 120 วันเป็น threshold สำคัญของค่าชดเชย ไม่ใช่ maximum probation
- การประเมินไม่ผ่าน
- notice/pay in lieu
- สิทธิค่าจ้าง วันลา OT และ SSO
- A probationary worker is an employee from day one and receives wages, overtime, leave, and social-security rights when the relevant conditions apply.
- The 120-day point is a severance threshold, not a statutory maximum probation period.
- A probation failure still requires separate assessment of notice, pay in lieu, severance, and any section 119 ground.
- Measure service through the effective termination date, not only the assessment date.
หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge
- ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรกและมีสิทธิค่าจ้าง OT ลา และประกันสังคมตามเงื่อนไข
- 120 วันเป็นเกณฑ์เริ่มสิทธิค่าชดเชย ไม่ใช่ระยะทดลองงานสูงสุดตามกฎหมาย
- การเลิกจ้างเพราะไม่ผ่านทดลองงานยังต้องตรวจการบอกกล่าว/สินจ้างแทน และค่าชดเชยถ้าถึงเกณฑ์
- นับอายุงานถึงวันที่มีผลเลิกจ้างจริง ไม่ใช่วันที่แจ้งผลประเมินอย่างเดียว
- A probationary worker is an employee from day one and receives wages, overtime, leave, and social-security rights when the relevant conditions apply.
- The 120-day point is a severance threshold, not a statutory maximum probation period.
- A probation failure still requires separate assessment of notice, pay in lieu, severance, and any section 119 ground.
- Measure service through the effective termination date, not only the assessment date.
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
- เลิกวันที่ 90, 119, 120, 130
- แจ้งไม่ผ่านแต่ให้ทำต่อจนเกิน threshold
- Case 1 — Test a real probation scenario against this rule: A probationary worker is an employee from day one and receives wages, overtime, leave, and social-security rights when the relevant conditions apply. Record the facts and evidence supporting each element.
- Case 2 — Change one material fact and test the result against this rule: The 120-day point is a severance threshold, not a statutory maximum probation period. Recalculate or rerun the workflow instead of copying the first outcome.
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง
ตั้ง probation ตามเหตุผลธุรกิจ ไม่ใช่เพื่อหลบสิทธิ; มีเกณฑ์ประเมินและ evidence; หากเลิกจ้างต้องพิจารณา notice + severance + เหตุ ม.119 แยกกัน
- ตั้ง probation ตามเหตุผลธุรกิจ ไม่ใช่เพื่อหลบสิทธิ
- มีเกณฑ์ประเมินและ evidence
- หากเลิกจ้างต้องพิจารณา notice + severance + เหตุ ม.119 แยกกัน
- ทำ version control เอกสารที่เป็นสภาพการจ้างและระบุวันที่มีผลให้ชัด
- ประเมินว่าการเปลี่ยนแปลงกระทบสาระสำคัญหรือเป็นการใช้อำนาจบริหารโดยชอบก่อนออกคำสั่ง
- Turn the rules for probation into an owned workflow with controlled documents, deadlines, review, and a traceable HRIS or payroll result.
- Version-control every document that forms an employment condition and state its effective date
- Assess whether a change affects a material condition or is a lawful management instruction before issuing it
เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน
- ข้อเสนอจ้าง สัญญา และคำบรรยายงาน
- ข้อบังคับ นโยบาย และข้อตกลงสภาพการจ้างฉบับที่มีผล
- หนังสือแจ้ง เปลี่ยนแปลง หรือขอความยินยอม
- หลักฐานการสื่อสาร การตอบรับ และวันที่มีผล
- Offer, contract, and job description
- Effective work rules, policies, and employment-condition agreements
- Notice, amendment, or consent record
- Communication, acknowledgement, and effective-date evidence
“ไม่ผ่านทดลองงาน” ไม่ใช่ ground ที่ลบสิทธิ statutory โดยตัวมันเอง
- “ไม่ผ่านทดลองงาน” ไม่ใช่ ground ที่ลบสิทธิ statutory โดยตัวมันเอง
- เปรียบเทียบเอกสารก่อนและหลัง รวมถึงวิธีปฏิบัติที่ทำต่อเนื่องจริง
- อย่าเซ็นรับรองว่าเห็นด้วยหากเอกสารมีไว้เพียงยืนยันการรับทราบ—ขอให้ระบุสถานะให้ชัด
- Check the facts, applicable conditions, dates, documents, and calculation or decision record for probation before accepting or challenging the outcome.
- Compare the before-and-after documents and the actual established practice
- Do not sign as agreement when a document is intended only to acknowledge receipt; ask that its status be clear
คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง
- ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การทดลองงาน” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรก เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง สัญญาทดลองงานโดยหลักถือเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลาสำหรับเรื่อง notice ตามกฎหมาย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง 120 วันเป็น threshold สำคัญของค่าชดเชย ไม่ใช่ maximum probation เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง การประเมินไม่ผ่าน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
- Who is covered by “Probation”, and what work, status, or event creates an exclusion?
- What were the actual facts about A probationary worker is an employee from day one and receives wages, overtime, leave, and social-security rights when the relevant conditions apply. when the right arose?
- What were the actual facts about The 120-day point is a severance threshold, not a statutory maximum probation period. when the right arose?
- What were the actual facts about A probation failure still requires separate assessment of notice, pay in lieu, severance, and any section 119 ground. when the right arose?
- What were the actual facts about Measure service through the effective termination date, not only the assessment date. when the right arose?
- Which document version applied on the event date, and did actual practice match it?
กฎหมายและเอกสารอ้างอิง
ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 17, 118, 119; CCC มาตรา 582; แนวฎีกา
- พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2550
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
- กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

