HR-LAB · ความปลอดภัยและข้อมูลพนักงาน

PDPA สำหรับงาน HR

งาน HR ใช้ข้อมูลส่วนบุคคลด้วยฐานกฎหมายอะไร เมื่อไรต้องขอความยินยอม ข้อมูลสุขภาพและใบหน้าต้องระวังอย่างไร และถ้าข้อมูลรั่วต้องแจ้งภายในเท่าไร

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
ม.24ฐานกฎหมายสัญญา หน้าที่ตามกฎหมาย ประโยชน์โดยชอบ ความยินยอมPDPA
ม.26ข้อมูลอ่อนไหวสุขภาพ ชีวภาพ ประวัติอาชญากรรม สหภาพPDPA
72ชั่วโมงแจ้งเหตุข้อมูลรั่วต่อสำนักงานคณะกรรมการม.37
Noticeก่อนเก็บแจ้งวัตถุประสงค์และสิทธิม.23
KNOWLEDGEความปลอดภัยและข้อมูลพนักงาน
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

บริษัทจะใช้ระบบสแกนใบหน้าลงเวลาและเก็บใบรับรองแพทย์ ต้องทำอะไรให้ถูกตาม PDPA

คำตอบสั้น

ทุกการใช้ข้อมูลต้องมีวัตถุประสงค์และฐานกฎหมาย งาน HR ส่วนใหญ่ใช้ฐานสัญญา หน้าที่ตามกฎหมาย หรือประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมาย จึงไม่ต้องขอความยินยอมทุกเรื่อง แต่ข้อมูลอ่อนไหว เช่น สุขภาพ ชีวภาพ (ใบหน้า ลายนิ้วมือ) หรือประวัติอาชญากรรม ต้องมีความยินยอมโดยชัดแจ้งหรือข้อยกเว้นตามมาตรา 26 ต้องแจ้งนโยบายความเป็นส่วนตัว จำกัดผู้เข้าถึง กำหนดระยะเก็บ และถ้าข้อมูลรั่วที่มีความเสี่ยง ต้องแจ้งสำนักงานคณะกรรมการภายใน 72 ชั่วโมง

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562; ประกาศ PDPC เรื่อง security, ROPA, breach ฯลฯ ฉบับปัจจุบัน

บทความนี้ครอบคลุม

  • ผู้ควบคุมและผู้ประมวลผลข้อมูล
  • ประกาศความเป็นส่วนตัว
  • ฐานกฎหมายการประมวลผล
  • ข้อมูลอ่อนไหวมาตรา 26
  • ระยะเก็บและผู้เข้าถึง
  • เหตุข้อมูลรั่วไหล

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. เก็บ ใช้ และเปิดเผยข้อมูลได้เมื่อมีฐานกฎหมาย เช่น สัญญา หน้าที่ตามกฎหมาย ประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมาย หรือความยินยอม (ม.24)
  2. แจ้งวัตถุประสงค์ ประเภทข้อมูล ระยะเก็บ ผู้รับข้อมูล และสิทธิของเจ้าของข้อมูลก่อนหรือขณะเก็บ (ม.23)
  3. ข้อมูลอ่อนไหว เช่น สุขภาพ ชีวภาพ ประวัติอาชญากรรม ความเชื่อ สหภาพแรงงาน ต้องมีความยินยอมโดยชัดแจ้งหรือข้อยกเว้นตามมาตรา 26
  4. ความยินยอมต้องให้อย่างอิสระ เฉพาะเรื่อง และถอนได้ จึงไม่เหมาะเป็นฐานของทุกเรื่องในความสัมพันธ์การจ้างงาน
  5. ข้อมูลรั่วไหลที่มีความเสี่ยง แจ้งสำนักงานคณะกรรมการภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบ และแจ้งเจ้าของข้อมูลเมื่อมีความเสี่ยงสูง (ม.37)
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01ข้อมูลที่จะเก็บเป็นข้อมูลอ่อนไหว เช่น สุขภาพหรือใบหน้าหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ใช้ฐานตามมาตรา 24 ที่เหมาะสม แจ้ง notice และจำกัดการใช้ตามวัตถุประสงค์
  2. 02มีข้อยกเว้นตามมาตรา 26 เช่น หน้าที่ตามกฎหมายแรงงานหรือคุ้มครองแรงงานหรือไม่
    ใช่ประมวลผลตามข้อยกเว้น พร้อมมาตรการคุ้มครองที่เหมาะสม
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  3. 03ได้ความยินยอมโดยชัดแจ้งที่ปฏิเสธได้ และมีทางเลือกอื่นให้หรือไม่
    ใช่ประมวลผลได้ เก็บหลักฐานความยินยอมและให้ถอนได้
    ไม่ใช่ห้ามเก็บข้อมูลนั้น ใช้วิธีอื่นที่ไม่ใช้ข้อมูลอ่อนไหว
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ทำ data map ให้ครบ: วัตถุประสงค์ ฐานกฎหมาย ระยะเก็บ และผู้รับข้อมูล ใช้หลักให้สิทธิเท่าที่จำเป็น ทำสัญญาประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการ และถ้าจะใช้ความยินยอม ต้องให้ปฏิเสธได้โดยไม่เสียประโยชน์

  1. ทำ data map ข้อมูลพนักงานทุกประเภท
  2. แยกฐานกฎหมายของแต่ละวัตถุประสงค์
  3. ทำสัญญาประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการ
  4. ซ้อมขั้นตอนรับมือข้อมูลรั่ว 72 ชั่วโมง

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • ประกาศความเป็นส่วนตัวสำหรับพนักงานและผู้สมัคร
  • บันทึกรายการกิจกรรมการประมวลผล (ROPA)
  • หลักฐานความยินยอมสำหรับข้อมูลอ่อนไหว
  • สัญญาประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการ
  • บันทึกเหตุข้อมูลรั่วและการแจ้ง
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

คุณมีสิทธิได้รับแจ้งและใช้สิทธิตาม PDPA เช่น ขอเข้าถึงหรือแก้ไขข้อมูล แต่บางการประมวลผลนายจ้างทำได้โดยไม่ต้องขอความยินยอมเพราะมีฐานกฎหมายอื่น

  1. อ่านประกาศความเป็นส่วนตัวของนายจ้าง
  2. ใช้สิทธิขอเข้าถึงหรือแก้ไขข้อมูลเมื่อจำเป็น
  3. ปฏิเสธความยินยอมที่ไม่จำเป็นได้ โดยขอทางเลือกอื่น

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. อุบัติเหตุ: ช่วยชีวิตและแจ้งเหตุก่อน แล้วเก็บเอกสารแพทย์ บันทึกเหตุ ภาพ และพยาน; ข้อมูลรั่วไหล: หยุดความเสียหายและเก็บ log ระบบ
  2. แจ้งเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย ฝ่ายบุคคล หรือผู้ดูแลข้อมูลส่วนบุคคล และขอเลขเรื่องกับผลการแก้ไข
  3. เงินทดแทนติดต่อสำนักงานประกันสังคม ความปลอดภัยติดต่อกรมสวัสดิการฯ และสิทธิข้อมูลส่วนบุคคลติดต่อสำนักงาน PDPC
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ก่อนเก็บข้อมูลกำหนดวัตถุประสงค์ ฐานกฎหมาย และแจ้ง notice
  2. ระหว่างใช้จำกัดผู้เข้าถึงและบันทึกการเข้าถึง
  3. เมื่อพบเหตุรั่วจำกัดความเสียหาย ประเมินความเสี่ยง แจ้งภายใน 72 ชั่วโมง
  4. ครบระยะเก็บลบหรือทำให้ไม่ระบุตัวบุคคล
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

ระบบลงเวลาด้วยการสแกนใบหน้า

บริษัทต้องการใช้ระบบสแกนใบหน้าลงเวลาแทนบัตร เพื่อป้องกันการลงเวลาแทนกัน

  1. ประเภทข้อมูลชีวภาพ (อ่อนไหว)
  2. ฐานที่ใช้ยินยอมโดยชัดแจ้ง
  3. ทางเลือกสำหรับผู้ไม่ยินยอมบัตร / PIN
  4. ระยะเก็บลบเมื่อพ้นสภาพ
ขอความยินยอมโดยชัดแจ้งที่ปฏิเสธได้ มีวิธีลงเวลาอื่นให้ จำกัดผู้เข้าถึง และกำหนดการลบข้อมูลเมื่อพ้นสภาพ
02

ไฟล์ใบรับรองแพทย์ถูกส่งผิดกลุ่มแชท

เจ้าหน้าที่ส่งไฟล์ใบรับรองแพทย์ของพนักงาน 12 คนเข้ากลุ่มแชทของทั้งแผนกโดยไม่ตั้งใจ

  1. เป็นข้อมูลอ่อนไหวสุขภาพ
  2. ลบและจำกัดความเสียหายทันที
  3. ประเมินความเสี่ยงและแจ้ง สคส.ภายใน 72 ชม.
ลบไฟล์ ขอให้ผู้ได้รับลบ บันทึกเหตุ ประเมินความเสี่ยง แจ้งสำนักงานคณะกรรมการภายใน 72 ชั่วโมง และแจ้งพนักงานที่ได้รับผลกระทบ
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดงาน HR ต้องขอความยินยอมทุกเรื่อง
ที่ถูกต้องส่วนใหญ่ใช้ฐานสัญญา หน้าที่ตามกฎหมาย หรือประโยชน์โดยชอบ
เข้าใจผิดให้เซ็นใบยินยอมครอบจักรวาลครั้งเดียวพอ
ที่ถูกต้องความยินยอมต้องเฉพาะเรื่องและปฏิเสธได้
เข้าใจผิดข้อมูลรั่วภายในบริษัทไม่ต้องแจ้ง
ที่ถูกต้องถ้ามีความเสี่ยงต้องแจ้งภายใน 72 ชั่วโมง
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1ข้อมูลใดเป็นข้อมูลอ่อนไหวตามมาตรา 26

2ข้อมูลรั่วที่มีความเสี่ยง ต้องแจ้งสำนักงานคณะกรรมการภายใน

3การจ่ายเงินเดือนต้องขอความยินยอมเพื่อใช้ข้อมูลบัญชีหรือไม่

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ PDPA สำหรับงาน HRบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerSafety/Occupational Health หรือ Data Protection Owner ร่วมกับ HR หัวหน้างาน และผู้บริหารเหตุการณ์ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionกำหนดผู้ควบคุม/ผู้ประมวลผล วัตถุประสงค์ ฐานกฎหมาย ผู้รับ ระยะเก็บ และสิทธิการเข้าถึงทุกกิจกรรม HR; consent ไม่ใช่ฐานเริ่มต้นทุกเรื่องในการจ้างงาน; ใช้สัญญา หน้าที่กฎหมาย ประโยชน์โดยชอบ หรือฐานอื่นเมื่อเข้าองค์ประกอบ; data map + purpose + legal basis + retention + recipientบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsการประเมินความเสี่ยง/วัตถุประสงค์และฐานการดำเนินการ; บันทึกเหตุ เวลา สถานที่ ผู้เกี่ยวข้อง และการตอบสนองแรก; รายงานแพทย์/การสอบสวน/บันทึกระบบตามประเภทเรื่องต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineหากเสี่ยงต่อสิทธิและเสรีภาพให้แจ้งสำนักงาน PDPC โดยไม่ชักช้าและเท่าที่ทำได้ภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุ และหากมีความเสี่ยงสูงให้แจ้งเจ้าของข้อมูลพร้อมแนวทางเยียวยาโดยไม่ชักช้าวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ PDPA สำหรับงาน HRdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequencecriminal record/biometric มีข้อกำหนดเฉพาะ; ห้ามทำ “ใบยินยอมครอบจักรวาล”แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. controller/processor
  2. privacy notice
  3. lawful bases (contract, legal obligation, legitimate interest ฯลฯ) และเหตุใด consent ไม่ใช่คำตอบทุกเรื่องใน employment
  4. sensitive data ม.26 เช่น สุขภาพ ความพิการ สหภาพ ประวัติอาชญากรรม พันธุกรรม/biometric
  5. recruitment background checks
  6. payroll/SSO/insurer/vendor transfer
  7. CCTV
  8. attendance/face data
  9. access control
  10. retention
  11. employee rights
  12. breach response
  13. cross-border transfer เมื่อใช้ cloud

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. กำหนดผู้ควบคุม/ผู้ประมวลผล วัตถุประสงค์ ฐานกฎหมาย ผู้รับ ระยะเก็บ และสิทธิการเข้าถึงทุกกิจกรรม HR
  2. consent ไม่ใช่ฐานเริ่มต้นทุกเรื่องในการจ้างงาน; ใช้สัญญา หน้าที่กฎหมาย ประโยชน์โดยชอบ หรือฐานอื่นเมื่อเข้าองค์ประกอบ
  3. ข้อมูลสุขภาพ สหภาพ ประวัติอาชญากรรม พันธุกรรม และชีวมิติมีเงื่อนไขมาตรา 26 และต้องจำกัดความจำเป็น
  4. เมื่อเกิดเหตุละเมิด ให้ประเมินและบันทึกความเสี่ยง; หากเสี่ยงต่อสิทธิและเสรีภาพให้แจ้งสำนักงาน PDPC โดยไม่ชักช้าและเท่าที่ทำได้ภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุ และหากมีความเสี่ยงสูงให้แจ้งเจ้าของข้อมูลพร้อมแนวทางเยียวยาโดยไม่ชักช้า
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. ใช้ใบหน้าเพื่อบันทึกเวลา: วิเคราะห์ความจำเป็น ฐานกฎหมาย ข้อมูลชีวมิติ ทางเลือก และมาตรการรักษาความปลอดภัย
  2. ส่ง Payroll ไปผู้ให้บริการ Cloud: ระบุบทบาทผู้ประมวลผล วัตถุประสงค์ สิทธิการเข้าถึง ระยะเก็บ และการโอนต่างประเทศ
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

data map + purpose + legal basis + retention + recipient; least privilege; DPA กับ vendor; consent ต้อง freely given เมื่อจะใช้จริง

  1. data map + purpose + legal basis + retention + recipient
  2. least privilege
  3. DPA กับ vendor
  4. consent ต้อง freely given เมื่อจะใช้จริง
  5. ช่วยชีวิต/หยุดความเสี่ยงหรือจำกัดเหตุรั่วไหลก่อน แล้วจึงรักษาหลักฐานและสอบสวน
  6. ติดตาม corrective action ถึงวันปิดจริง ไม่จบที่การเขียนรายงาน

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. การประเมินความเสี่ยง/วัตถุประสงค์และฐานการดำเนินการ
  2. บันทึกเหตุ เวลา สถานที่ ผู้เกี่ยวข้อง และการตอบสนองแรก
  3. รายงานแพทย์/การสอบสวน/บันทึกระบบตามประเภทเรื่อง
  4. การแจ้งหน่วยงาน มาตรการแก้ไข และหลักฐานติดตาม
  5. data inventory, privacy notice, lawful-basis record, ROPA, access log และ retention record

มีสิทธิได้รับ notice และใช้สิทธิตาม PDPA แต่บางการประมวลผลนายจ้างทำได้โดยไม่ต้องขอ consent เมื่อมีฐานอื่น

  1. มีสิทธิได้รับ notice และใช้สิทธิตาม PDPA แต่บางการประมวลผลนายจ้างทำได้โดยไม่ต้องขอ consent เมื่อมีฐานอื่น
  2. แจ้งเหตุทันทีผ่านช่องทางที่พิสูจน์เวลาได้และเก็บเอกสารแพทย์/ระบบ
  3. บันทึกความเกี่ยวเนื่องกับงานหรือผลกระทบต่อข้อมูลโดยไม่แก้ไขหลักฐานต้นฉบับ

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “PDPA สำหรับงาน HR” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง controller/processor เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง privacy notice เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง lawful bases (contract, legal obligation, legitimate interest ฯลฯ) และเหตุใด consent ไม่ใช่คำตอบทุกเรื่องใน employment เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง sensitive data ม.26 เช่น สุขภาพ ความพิการ สหภาพ ประวัติอาชญากรรม พันธุกรรม/biometric เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562; ประกาศ PDPC เรื่อง security, ROPA, breach ฯลฯ ฉบับปัจจุบัน
  2. ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เรื่อง มาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัย พ.ศ. 2565 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 — ราชกิจจานุเบกษา
  4. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  5. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง