บริษัทจะใช้ระบบสแกนใบหน้าลงเวลาและเก็บใบรับรองแพทย์ ต้องทำอะไรให้ถูกตาม PDPA
ทุกการใช้ข้อมูลต้องมีวัตถุประสงค์และฐานกฎหมาย งาน HR ส่วนใหญ่ใช้ฐานสัญญา หน้าที่ตามกฎหมาย หรือประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมาย จึงไม่ต้องขอความยินยอมทุกเรื่อง แต่ข้อมูลอ่อนไหว เช่น สุขภาพ ชีวภาพ (ใบหน้า ลายนิ้วมือ) หรือประวัติอาชญากรรม ต้องมีความยินยอมโดยชัดแจ้งหรือข้อยกเว้นตามมาตรา 26 ต้องแจ้งนโยบายความเป็นส่วนตัว จำกัดผู้เข้าถึง กำหนดระยะเก็บ และถ้าข้อมูลรั่วที่มีความเสี่ยง ต้องแจ้งสำนักงานคณะกรรมการภายใน 72 ชั่วโมง
ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้
พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562; ประกาศ PDPC เรื่อง security, ROPA, breach ฯลฯ ฉบับปัจจุบัน
บทความนี้ครอบคลุม
- ผู้ควบคุมและผู้ประมวลผลข้อมูล
- ประกาศความเป็นส่วนตัว
- ฐานกฎหมายการประมวลผล
- ข้อมูลอ่อนไหวมาตรา 26
- ระยะเก็บและผู้เข้าถึง
- เหตุข้อมูลรั่วไหล
หลักตัดสินที่ต้องใช้
- เก็บ ใช้ และเปิดเผยข้อมูลได้เมื่อมีฐานกฎหมาย เช่น สัญญา หน้าที่ตามกฎหมาย ประโยชน์โดยชอบด้วยกฎหมาย หรือความยินยอม (ม.24)
- แจ้งวัตถุประสงค์ ประเภทข้อมูล ระยะเก็บ ผู้รับข้อมูล และสิทธิของเจ้าของข้อมูลก่อนหรือขณะเก็บ (ม.23)
- ข้อมูลอ่อนไหว เช่น สุขภาพ ชีวภาพ ประวัติอาชญากรรม ความเชื่อ สหภาพแรงงาน ต้องมีความยินยอมโดยชัดแจ้งหรือข้อยกเว้นตามมาตรา 26
- ความยินยอมต้องให้อย่างอิสระ เฉพาะเรื่อง และถอนได้ จึงไม่เหมาะเป็นฐานของทุกเรื่องในความสัมพันธ์การจ้างงาน
- ข้อมูลรั่วไหลที่มีความเสี่ยง แจ้งสำนักงานคณะกรรมการภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบ และแจ้งเจ้าของข้อมูลเมื่อมีความเสี่ยงสูง (ม.37)
ตัดสินใจทีละขั้น
ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก
- 01ข้อมูลที่จะเก็บเป็นข้อมูลอ่อนไหว เช่น สุขภาพหรือใบหน้าหรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ใช้ฐานตามมาตรา 24 ที่เหมาะสม แจ้ง notice และจำกัดการใช้ตามวัตถุประสงค์
- 02มีข้อยกเว้นตามมาตรา 26 เช่น หน้าที่ตามกฎหมายแรงงานหรือคุ้มครองแรงงานหรือไม่ใช่ประมวลผลตามข้อยกเว้น พร้อมมาตรการคุ้มครองที่เหมาะสมไม่ใช่ไปข้อถัดไป
- 03ได้ความยินยอมโดยชัดแจ้งที่ปฏิเสธได้ และมีทางเลือกอื่นให้หรือไม่ใช่ประมวลผลได้ เก็บหลักฐานความยินยอมและให้ถอนได้ไม่ใช่ห้ามเก็บข้อมูลนั้น ใช้วิธีอื่นที่ไม่ใช้ข้อมูลอ่อนไหว
มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ทำ data map ให้ครบ: วัตถุประสงค์ ฐานกฎหมาย ระยะเก็บ และผู้รับข้อมูล ใช้หลักให้สิทธิเท่าที่จำเป็น ทำสัญญาประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการ และถ้าจะใช้ความยินยอม ต้องให้ปฏิเสธได้โดยไม่เสียประโยชน์
- ทำ data map ข้อมูลพนักงานทุกประเภท
- แยกฐานกฎหมายของแต่ละวัตถุประสงค์
- ทำสัญญาประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการ
- ซ้อมขั้นตอนรับมือข้อมูลรั่ว 72 ชั่วโมง
เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ
- ประกาศความเป็นส่วนตัวสำหรับพนักงานและผู้สมัคร
- บันทึกรายการกิจกรรมการประมวลผล (ROPA)
- หลักฐานความยินยอมสำหรับข้อมูลอ่อนไหว
- สัญญาประมวลผลข้อมูลกับผู้ให้บริการ
- บันทึกเหตุข้อมูลรั่วและการแจ้ง
มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน
คุณมีสิทธิได้รับแจ้งและใช้สิทธิตาม PDPA เช่น ขอเข้าถึงหรือแก้ไขข้อมูล แต่บางการประมวลผลนายจ้างทำได้โดยไม่ต้องขอความยินยอมเพราะมีฐานกฎหมายอื่น
- อ่านประกาศความเป็นส่วนตัวของนายจ้าง
- ใช้สิทธิขอเข้าถึงหรือแก้ไขข้อมูลเมื่อจำเป็น
- ปฏิเสธความยินยอมที่ไม่จำเป็นได้ โดยขอทางเลือกอื่น
เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข
- อุบัติเหตุ: ช่วยชีวิตและแจ้งเหตุก่อน แล้วเก็บเอกสารแพทย์ บันทึกเหตุ ภาพ และพยาน; ข้อมูลรั่วไหล: หยุดความเสียหายและเก็บ log ระบบ
- แจ้งเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย ฝ่ายบุคคล หรือผู้ดูแลข้อมูลส่วนบุคคล และขอเลขเรื่องกับผลการแก้ไข
- เงินทดแทนติดต่อสำนักงานประกันสังคม ความปลอดภัยติดต่อกรมสวัสดิการฯ และสิทธิข้อมูลส่วนบุคคลติดต่อสำนักงาน PDPC
ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด
- ก่อนเก็บข้อมูลกำหนดวัตถุประสงค์ ฐานกฎหมาย และแจ้ง notice
- ระหว่างใช้จำกัดผู้เข้าถึงและบันทึกการเข้าถึง
- เมื่อพบเหตุรั่วจำกัดความเสียหาย ประเมินความเสี่ยง แจ้งภายใน 72 ชั่วโมง
- ครบระยะเก็บลบหรือทำให้ไม่ระบุตัวบุคคล
ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง
ระบบลงเวลาด้วยการสแกนใบหน้า
บริษัทต้องการใช้ระบบสแกนใบหน้าลงเวลาแทนบัตร เพื่อป้องกันการลงเวลาแทนกัน
- ประเภทข้อมูลชีวภาพ (อ่อนไหว)
- ฐานที่ใช้ยินยอมโดยชัดแจ้ง
- ทางเลือกสำหรับผู้ไม่ยินยอมบัตร / PIN
- ระยะเก็บลบเมื่อพ้นสภาพ
ไฟล์ใบรับรองแพทย์ถูกส่งผิดกลุ่มแชท
เจ้าหน้าที่ส่งไฟล์ใบรับรองแพทย์ของพนักงาน 12 คนเข้ากลุ่มแชทของทั้งแผนกโดยไม่ตั้งใจ
- เป็นข้อมูลอ่อนไหวสุขภาพ
- ลบและจำกัดความเสียหายทันที
- ประเมินความเสี่ยงและแจ้ง สคส.ภายใน 72 ชม.
ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน
ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ
เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล
1ข้อมูลใดเป็นข้อมูลอ่อนไหวตามมาตรา 26
เฉลย B · ข้อมูลชีวภาพเป็นข้อมูลอ่อนไหว
2ข้อมูลรั่วที่มีความเสี่ยง ต้องแจ้งสำนักงานคณะกรรมการภายใน
เฉลย B · มาตรา 37 กำหนด 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบ
3การจ่ายเงินเดือนต้องขอความยินยอมเพื่อใช้ข้อมูลบัญชีหรือไม่
เฉลย B · เป็นการปฏิบัติตามสัญญาจ้าง
คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR
รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง
Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
| FIELD | สิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้ | หลักฐานขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| Trigger | เริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ PDPA สำหรับงาน HR | บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ |
| Owner | Safety/Occupational Health หรือ Data Protection Owner ร่วมกับ HR หัวหน้างาน และผู้บริหารเหตุการณ์ | ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม |
| Action | กำหนดผู้ควบคุม/ผู้ประมวลผล วัตถุประสงค์ ฐานกฎหมาย ผู้รับ ระยะเก็บ และสิทธิการเข้าถึงทุกกิจกรรม HR; consent ไม่ใช่ฐานเริ่มต้นทุกเรื่องในการจ้างงาน; ใช้สัญญา หน้าที่กฎหมาย ประโยชน์โดยชอบ หรือฐานอื่นเมื่อเข้าองค์ประกอบ; data map + purpose + legal basis + retention + recipient | บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ |
| Documents | การประเมินความเสี่ยง/วัตถุประสงค์และฐานการดำเนินการ; บันทึกเหตุ เวลา สถานที่ ผู้เกี่ยวข้อง และการตอบสนองแรก; รายงานแพทย์/การสอบสวน/บันทึกระบบตามประเภทเรื่อง | ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้ |
| Deadline | หากเสี่ยงต่อสิทธิและเสรีภาพให้แจ้งสำนักงาน PDPC โดยไม่ชักช้าและเท่าที่ทำได้ภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุ และหากมีความเสี่ยงสูงให้แจ้งเจ้าของข้อมูลพร้อมแนวทางเยียวยาโดยไม่ชักช้า | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ |
| Evidence | เชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ PDPA สำหรับงาน HR | decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน |
| Consequence | criminal record/biometric มีข้อกำหนดเฉพาะ; ห้ามทำ “ใบยินยอมครอบจักรวาล” | แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง |
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม
เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง
- controller/processor
- privacy notice
- lawful bases (contract, legal obligation, legitimate interest ฯลฯ) และเหตุใด consent ไม่ใช่คำตอบทุกเรื่องใน employment
- sensitive data ม.26 เช่น สุขภาพ ความพิการ สหภาพ ประวัติอาชญากรรม พันธุกรรม/biometric
- recruitment background checks
- payroll/SSO/insurer/vendor transfer
- CCTV
- attendance/face data
- access control
- retention
- employee rights
- breach response
- cross-border transfer เมื่อใช้ cloud
- For every HR processing activity, identify controller and processor roles, purpose, legal basis, recipients, retention, and access rights.
- Consent is not the default basis for all employment processing; use contract, legal obligation, legitimate interests, or another basis only where its conditions are met.
- Health, union, criminal-record, genetic, and biometric data are sensitive data under section 26 and require necessity and an applicable exception.
- Assess and document every breach. Where risk to rights and freedoms exists, notify the PDPC without delay and, where feasible, within 72 hours after awareness; where risk is high, also notify affected data subjects without delay and provide mitigation guidance.
หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge
- กำหนดผู้ควบคุม/ผู้ประมวลผล วัตถุประสงค์ ฐานกฎหมาย ผู้รับ ระยะเก็บ และสิทธิการเข้าถึงทุกกิจกรรม HR
- consent ไม่ใช่ฐานเริ่มต้นทุกเรื่องในการจ้างงาน; ใช้สัญญา หน้าที่กฎหมาย ประโยชน์โดยชอบ หรือฐานอื่นเมื่อเข้าองค์ประกอบ
- ข้อมูลสุขภาพ สหภาพ ประวัติอาชญากรรม พันธุกรรม และชีวมิติมีเงื่อนไขมาตรา 26 และต้องจำกัดความจำเป็น
- เมื่อเกิดเหตุละเมิด ให้ประเมินและบันทึกความเสี่ยง; หากเสี่ยงต่อสิทธิและเสรีภาพให้แจ้งสำนักงาน PDPC โดยไม่ชักช้าและเท่าที่ทำได้ภายใน 72 ชั่วโมงนับแต่ทราบเหตุ และหากมีความเสี่ยงสูงให้แจ้งเจ้าของข้อมูลพร้อมแนวทางเยียวยาโดยไม่ชักช้า
- For every HR processing activity, identify controller and processor roles, purpose, legal basis, recipients, retention, and access rights.
- Consent is not the default basis for all employment processing; use contract, legal obligation, legitimate interests, or another basis only where its conditions are met.
- Health, union, criminal-record, genetic, and biometric data are sensitive data under section 26 and require necessity and an applicable exception.
- Assess and document every breach. Where risk to rights and freedoms exists, notify the PDPC without delay and, where feasible, within 72 hours after awareness; where risk is high, also notify affected data subjects without delay and provide mitigation guidance.
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
- ใช้ใบหน้าเพื่อบันทึกเวลา: วิเคราะห์ความจำเป็น ฐานกฎหมาย ข้อมูลชีวมิติ ทางเลือก และมาตรการรักษาความปลอดภัย
- ส่ง Payroll ไปผู้ให้บริการ Cloud: ระบุบทบาทผู้ประมวลผล วัตถุประสงค์ สิทธิการเข้าถึง ระยะเก็บ และการโอนต่างประเทศ
- Case 1 — Test a real pdpa for hr scenario against this rule: For every HR processing activity, identify controller and processor roles, purpose, legal basis, recipients, retention, and access rights. Record the facts and evidence supporting each element.
- Case 2 — Change one material fact and test the result against this rule: Consent is not the default basis for all employment processing; use contract, legal obligation, legitimate interests, or another basis only where its conditions are met. Recalculate or rerun the workflow instead of copying the first outcome.
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง
data map + purpose + legal basis + retention + recipient; least privilege; DPA กับ vendor; consent ต้อง freely given เมื่อจะใช้จริง
- data map + purpose + legal basis + retention + recipient
- least privilege
- DPA กับ vendor
- consent ต้อง freely given เมื่อจะใช้จริง
- ช่วยชีวิต/หยุดความเสี่ยงหรือจำกัดเหตุรั่วไหลก่อน แล้วจึงรักษาหลักฐานและสอบสวน
- ติดตาม corrective action ถึงวันปิดจริง ไม่จบที่การเขียนรายงาน
- Maintain a data map linking purpose, lawful basis, retention period, recipients, and access rights. Apply least privilege, use appropriate processor terms with vendors, and seek consent only where it can be freely given and withdrawn.
- Protect life, stop the hazard, or contain the breach first; then preserve evidence and investigate
- Track corrective action to verified closure rather than ending with a report
เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน
- การประเมินความเสี่ยง/วัตถุประสงค์และฐานการดำเนินการ
- บันทึกเหตุ เวลา สถานที่ ผู้เกี่ยวข้อง และการตอบสนองแรก
- รายงานแพทย์/การสอบสวน/บันทึกระบบตามประเภทเรื่อง
- การแจ้งหน่วยงาน มาตรการแก้ไข และหลักฐานติดตาม
- data inventory, privacy notice, lawful-basis record, ROPA, access log และ retention record
- Risk assessment or documented purpose and lawful basis
- Incident time, place, persons involved, and first response
- Medical, investigation, or system logs according to the issue
- Authority notification, corrective action, and follow-up evidence
- Data inventory, privacy notice, lawful-basis record, ROPA, access log, and retention record
มีสิทธิได้รับ notice และใช้สิทธิตาม PDPA แต่บางการประมวลผลนายจ้างทำได้โดยไม่ต้องขอ consent เมื่อมีฐานอื่น
- มีสิทธิได้รับ notice และใช้สิทธิตาม PDPA แต่บางการประมวลผลนายจ้างทำได้โดยไม่ต้องขอ consent เมื่อมีฐานอื่น
- แจ้งเหตุทันทีผ่านช่องทางที่พิสูจน์เวลาได้และเก็บเอกสารแพทย์/ระบบ
- บันทึกความเกี่ยวเนื่องกับงานหรือผลกระทบต่อข้อมูลโดยไม่แก้ไขหลักฐานต้นฉบับ
- Employees have notice and data-subject rights, but an employer may lawfully process some data without consent when another lawful basis applies.
- Report promptly through a timestamped channel and keep medical or system records
- Record the work connection or data impact without altering original evidence
คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง
- ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “PDPA สำหรับงาน HR” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง controller/processor เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง privacy notice เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง lawful bases (contract, legal obligation, legitimate interest ฯลฯ) และเหตุใด consent ไม่ใช่คำตอบทุกเรื่องใน employment เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง sensitive data ม.26 เช่น สุขภาพ ความพิการ สหภาพ ประวัติอาชญากรรม พันธุกรรม/biometric เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
- Who is covered by “PDPA for HR”, and what work, status, or event creates an exclusion?
- What were the actual facts about For every HR processing activity, identify controller and processor roles, purpose, legal basis, recipients, retention, and access rights. when the right arose?
- What were the actual facts about Consent is not the default basis for all employment processing; use contract, legal obligation, legitimate interests, or another basis only where its conditions are met. when the right arose?
- What were the actual facts about Health, union, criminal-record, genetic, and biometric data are sensitive data under section 26 and require necessity and an applicable exception. when the right arose?
- What were the actual facts about Assess and document every breach. Where risk to rights and freedoms exists, notify the PDPC without delay and, where feasible, within 72 hours after awareness; where risk is high, also notify affected data subjects without delay and provide mitigation guidance. when the right arose?
- Which document version applied on the event date, and did actual practice match it?
กฎหมายและเอกสารอ้างอิง
ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562; ประกาศ PDPC เรื่อง security, ROPA, breach ฯลฯ ฉบับปัจจุบัน
- ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เรื่อง มาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัย พ.ศ. 2565 — ราชกิจจานุเบกษา
- พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 — ราชกิจจานุเบกษา
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
- กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

