HR-LAB · การคุ้มครองลูกจ้างเฉพาะกลุ่ม

การจ้างแรงงานต่างด้าว

จ้างแรงงานต่างด้าวต้องมีอะไร งานใดห้าม ต้องแจ้งกรมการจัดหางานเมื่อไร ยึดหนังสือเดินทางได้หรือไม่ และสิทธิแรงงานต่างจากคนไทยหรือไม่

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
อนุญาตก่อนทำงานทำงานตามนายจ้าง สถานที่ และงานที่อนุญาต
15วันแจ้งการจ้างและการสิ้นสุดการจ้าง
ห้ามยึดเอกสารห้ามยึดหนังสือเดินทางหรือใบอนุญาตทำงาน
เท่ากันสิทธิแรงงานค่าจ้างขั้นต่ำ OT วันลา เหมือนลูกจ้างไทย
KNOWLEDGEการคุ้มครองลูกจ้างเฉพาะกลุ่ม
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

บริษัทจะจ้างแรงงานต่างด้าว ต้องตรวจเอกสารและหน้าที่อะไรบ้าง

คำตอบสั้น

แรงงานต่างด้าวทำงานได้เมื่อได้รับอนุญาตทำงานตามประเภท นายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานที่อนุญาต และต้องไม่ใช่งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ นายจ้างแจ้งการจ้างและการสิ้นสุดการจ้างต่อกรมการจัดหางานภายใน 15 วัน ห้ามยึดหนังสือเดินทางหรือใบอนุญาตทำงาน และต้องให้สิทธิตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานเท่าลูกจ้างไทย เช่น ค่าจ้างขั้นต่ำ OT และวันลา

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 และแก้ไข; พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน; DOE; กฎหมายคนเข้าเมือง; MOU/มติ ครม./ประกาศเฉพาะช่วง

บทความนี้ครอบคลุม

  • ใบอนุญาตทำงานและ e-WorkPermit
  • งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ
  • นายจ้าง สถานที่ และงานที่อนุญาต
  • แจ้งการจ้างและสิ้นสุดการจ้าง
  • ห้ามยึดเอกสาร
  • สิทธิแรงงานและประกันสังคม

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. คนต่างด้าวทำงานได้เมื่อได้รับอนุญาต และต้องทำงานตามนายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานที่ได้รับอนุญาต (พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560)
  2. ห้ามจ้างคนต่างด้าวทำงานที่ห้ามตามประกาศกระทรวงแรงงาน
  3. นายจ้างแจ้งการจ้างและการสิ้นสุดการจ้างต่อกรมการจัดหางานภายใน 15 วัน
  4. ห้ามนายจ้างยึดหนังสือเดินทางหรือใบอนุญาตทำงานของคนต่างด้าวไว้
  5. สิทธิตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานใช้กับลูกจ้างต่างด้าวเท่าลูกจ้างไทย และการมีใบอนุญาตไม่ลดสิทธิเหล่านี้
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01งานที่จะจ้างเป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำหรือไม่
    ใช่จ้างคนต่างด้าวทำงานนี้ไม่ได้
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  2. 02มีใบอนุญาตทำงานที่ตรงกับนายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ขออนุญาตหรือเปลี่ยนรายละเอียดก่อนเริ่มงาน
  3. 03แจ้งการจ้างภายใน 15 วัน และให้สิทธิแรงงานครบหรือไม่
    ใช่จ้างได้ ติดตามวันหมดอายุของเอกสาร
    ไม่ใช่แจ้งทันทีและปรับเงื่อนไขการจ้างให้ครบสิทธิ
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

การปฏิบัติตามกฎหมายคนเข้าเมืองและใบอนุญาตทำงานไม่ใช่เหตุลดสิทธิแรงงาน ทำ dashboard วันหมดอายุของเอกสารทุกคน ตรวจนายจ้าง สถานที่ และงานให้ตรงใบอนุญาต และอย่ายึดหนังสือเดินทาง

  1. ทำ dashboard วันหมดอายุของเอกสารทุกคน
  2. ตรวจรายการงานที่ห้ามฉบับปัจจุบันก่อนจ้าง
  3. แจ้งการจ้างและสิ้นสุดการจ้างภายใน 15 วัน
  4. ห้ามยึดเอกสาร และให้สิทธิแรงงานครบ

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • ใบอนุญาตทำงานหรือหลักฐานการอนุญาต
  • หนังสือเดินทางและวีซ่า (สำเนาที่ยินยอม)
  • หลักฐานแจ้งการจ้างและสิ้นสุดการจ้าง
  • สัญญาจ้างและรายงานค่าจ้าง
  • หลักฐานขึ้นทะเบียนประกันสังคม
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

การมีใบอนุญาตทำงานไม่ได้แทนสิทธิแรงงาน และการมีสิทธิแรงงานไม่ได้ทำให้สถานะทำงานถูกกฎหมายโดยอัตโนมัติ เก็บเอกสารของตัวเองไว้ และตรวจวันหมดอายุ

  1. เก็บหนังสือเดินทางและใบอนุญาตไว้กับตัว
  2. ตรวจวันหมดอายุและแจ้งนายจ้างล่วงหน้า
  3. ตรวจค่าจ้าง OT และสิทธิประกันสังคม

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. แจ้งข้อกังวลเป็นลายลักษณ์อักษรพร้อมข้อมูลเท่าที่จำเป็น และขอเหตุผลของการจัดงานหรือการปฏิเสธสิทธิ
  2. ใช้ช่องร้องทุกข์ภายในโดยไม่ส่งต่อข้อมูลสุขภาพหรือสถานะส่วนบุคคลเกินผู้ที่จำเป็น
  3. สิทธิแรงงานติดต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ส่วนใบอนุญาตทำงานติดต่อกรมการจัดหางานแยกต่างหาก
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ก่อนจ้างตรวจงานที่ห้ามและสถานะการอนุญาตทำงาน
  2. ภายใน 15 วันแจ้งการจ้างต่อกรมการจัดหางาน
  3. ระหว่างจ้างติดตามวันหมดอายุของเอกสาร และขึ้นทะเบียนประกันสังคม
  4. ภายใน 15 วันหลังออกแจ้งการสิ้นสุดการจ้าง
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

แรงงานตาม MOU ย้ายไปสาขาใหม่

บริษัทต้องการย้ายแรงงานต่างด้าวจากโรงงานในจังหวัดหนึ่งไปช่วยงานสาขาอีกจังหวัดหนึ่งเป็นเวลา 2 เดือน

  1. สถานที่ทำงานตามใบอนุญาตโรงงานเดิม
  2. ย้ายโดยไม่แจ้งเปลี่ยนไม่ได้
ดำเนินการแจ้งเปลี่ยนหรือขออนุญาตสถานที่ทำงานใหม่ก่อนย้าย และคงสิทธิแรงงานเดิมไว้
02

หัวหน้าเก็บหนังสือเดินทางไว้ “กันหนี”

หัวหน้าไซต์เก็บหนังสือเดินทางของลูกจ้างต่างด้าว 8 คนไว้ในตู้สำนักงาน

  1. ยึดเอกสารประจำตัวห้าม
  2. การแก้ไขคืนทันที
คืนหนังสือเดินทางให้ลูกจ้างทันที และใช้วิธีบริหารอื่น เช่น เก็บสำเนาโดยได้รับความยินยอม
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดแรงงานต่างด้าวจ่ายต่ำกว่าค่าจ้างขั้นต่ำได้
ที่ถูกต้องค่าจ้างขั้นต่ำและสิทธิแรงงานใช้เท่ากัน
เข้าใจผิดนายจ้างเก็บหนังสือเดินทางไว้ได้
ที่ถูกต้องห้ามยึดหนังสือเดินทางหรือใบอนุญาตทำงาน
เข้าใจผิดมีใบอนุญาตแล้วทำงานที่ไหนก็ได้
ที่ถูกต้องต้องตรงนายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานที่อนุญาต
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1นายจ้างต้องแจ้งการจ้างคนต่างด้าวภายในกี่วัน

2นายจ้างเก็บหนังสือเดินทางของลูกจ้างต่างด้าวได้หรือไม่

3ลูกจ้างต่างด้าวได้ค่าจ้างขั้นต่ำหรือไม่

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การจ้างแรงงานต่างด้าวบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerHR Operations ร่วมกับหัวหน้างาน Safety/Occupational Health และผู้ดูแลใบอนุญาตเมื่อเกี่ยวข้องผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionสิทธิทำงานต้องตรงบุคคล นายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานที่อนุญาต พร้อมสถานะเข้าเมืองเมื่อเกี่ยวข้อง; ตรวจประกาศงานต้องห้ามปี 2563 และมาตรการ MOU/มติ ครม.เฉพาะกลุ่มฉบับล่าสุดก่อนเริ่ม/เปลี่ยนงาน; immigration/work permit compliance ไม่ใช้เป็นเหตุลดสิทธิแรงงานบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsหลักฐานอายุ สถานะ หรือเงื่อนไขคุ้มครองที่จำเป็น; การประเมินงาน เวลา และความเสี่ยงก่อนมอบหมาย; ใบรับรองแพทย์หรือใบอนุญาตเฉพาะเท่าที่จำเป็นต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineตรวจประกาศงานต้องห้ามปี 2563 และมาตรการ MOU/มติ ครม.เฉพาะกลุ่มฉบับล่าสุดก่อนเริ่ม/เปลี่ยนงานวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การจ้างแรงงานต่างด้าวdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceสูงมาก — มติ ครม.และมาตรการ MOU เปลี่ยนบ่อย; ประกาศปี 2563 เรื่องงานต้องห้ามต้องตรวจว่ามีฉบับใหม่หรือยกเว้นเพิ่มหรือไม่แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. ประเภทคนต่างด้าว/ช่องทางจ้าง
  2. work authorization/e-WorkPermit
  3. นายจ้างและสถานที่/ลักษณะงานตามที่อนุญาต
  4. งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำตามประกาศปัจจุบัน
  5. เปลี่ยนนายจ้าง/สถานที่/งาน
  6. แจ้งเข้าออก
  7. passport/visa/status เมื่อเกี่ยวข้อง
  8. ค่าจ้างขั้นต่ำ/OT/ลา/เลิกจ้างที่ยังคุ้มครองตามกฎหมายแรงงาน
  9. SSO/WCF
  10. document retention

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. สิทธิทำงานต้องตรงบุคคล นายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานที่อนุญาต พร้อมสถานะเข้าเมืองเมื่อเกี่ยวข้อง
  2. ตรวจประกาศงานต้องห้ามปี 2563 และมาตรการ MOU/มติ ครม.เฉพาะกลุ่มฉบับล่าสุดก่อนเริ่ม/เปลี่ยนงาน
  3. สถานะใบอนุญาตไม่ใช้ลดค่าจ้าง OT ลา หรือสิทธิเลิกจ้างตามกฎหมายแรงงาน
  4. ทำ expiry dashboard และแจ้งเข้าออก/เปลี่ยนแปลงผ่าน e-WorkPermit ตามกระบวนการปัจจุบัน; ไม่ยึด passport ต้นฉบับโดยไม่มีฐานจำเป็น
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. เปลี่ยนสถานที่ทำงานแต่ใบอนุญาตผูกกับสถานที่เดิม: ตรวจและแก้สถานะก่อนเริ่ม ไม่ใช่แก้ย้อนหลัง
  2. ใบอนุญาตมีปัญหาแต่ทำงานไปแล้ว: สิทธิค่าจ้างตามกฎหมายแรงงานกับความถูกต้องของสถานะทำงานต้องวิเคราะห์แยกกัน
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

immigration/work permit compliance ไม่ใช้เป็นเหตุลดสิทธิแรงงาน; มี expiry dashboard; อย่ายึด passport ต้นฉบับโดยไม่มีฐานที่ชอบ

  1. immigration/work permit compliance ไม่ใช้เป็นเหตุลดสิทธิแรงงาน
  2. มี expiry dashboard
  3. อย่ายึด passport ต้นฉบับโดยไม่มีฐานที่ชอบ
  4. ทำ restricted-work matrix ตามกลุ่มที่ได้รับความคุ้มครองและตรวจทุกครั้งก่อนจัดกะ
  5. ใช้ข้อมูลสุขภาพ/สถานะเท่าที่จำเป็นและจำกัดผู้เข้าถึง

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. หลักฐานอายุ สถานะ หรือเงื่อนไขคุ้มครองที่จำเป็น
  2. การประเมินงาน เวลา และความเสี่ยงก่อนมอบหมาย
  3. ใบรับรองแพทย์หรือใบอนุญาตเฉพาะเท่าที่จำเป็น
  4. ตารางงาน การปรับงาน และหลักฐานแจ้งหน่วยงาน
  5. หนังสือเดินทาง สถานะเข้าเมือง ใบอนุญาตทำงาน นายจ้าง สถานที่ และอาชีพที่อนุญาต

การมี work permit ไม่ได้แทนสิทธิแรงงาน และการมีสิทธิแรงงานไม่ได้ทำให้สถานะทำงานถูกกฎหมายโดยอัตโนมัติ

  1. การมี work permit ไม่ได้แทนสิทธิแรงงาน และการมีสิทธิแรงงานไม่ได้ทำให้สถานะทำงานถูกกฎหมายโดยอัตโนมัติ
  2. ตรวจว่าข้อจำกัดใช้กับงาน เวลา หรือเงื่อนไขใด ไม่ยอมรับการห้ามแบบเหมารวม
  3. เก็บใบอนุญาต ใบรับรอง และหลักฐานการขอปรับงาน/ตาราง

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การจ้างแรงงานต่างด้าว” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง ประเภทคนต่างด้าว/ช่องทางจ้าง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง work authorization/e-WorkPermit เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง นายจ้างและสถานที่/ลักษณะงานตามที่อนุญาต เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำตามประกาศปัจจุบัน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 และแก้ไข; พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน; DOE; กฎหมายคนเข้าเมือง; MOU/มติ ครม./ประกาศเฉพาะช่วง
  2. กรมการจัดหางาน — ระบบ e-WorkPermit
  3. พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 — ราชกิจจานุเบกษา
  4. ประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง กำหนดงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ พ.ศ. 2563
  5. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  6. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง