HR-LAB · KNOWLEDGE

ค่าชดเชย

เป็น reference page สำหรับ eligibility + service length + wage base + exclusions

เริ่มอ่านบทความ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569
KNOWLEDGEความรู้
UPDATED14 ส.ค. 69
SLIDESพร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง

เป็น reference page สำหรับ eligibility + service length + wage base + exclusions

มุมบริษัทและฝ่าย HRเปลี่ยนหลักกฎหมายเป็นขั้นตอน ผู้รับผิดชอบ เอกสาร และจุดตรวจมุมลูกจ้างเห็นเงื่อนไขสิทธิ หลักฐานที่ต้องเก็บ และช่องทางทักท้วง
01

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118–119 และฉบับแก้ไขล่าสุด

  1. อายุงานต่อเนื่อง
  2. ฐาน “ค่าจ้างอัตราสุดท้าย”/ตามผลงาน
  3. tiers ปัจจุบัน: - น้อยกว่า 120 วัน: ไม่ถึงเกณฑ์ค่าชดเชยตาม §118 - 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี: 30 วัน - 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี: 90 วัน - 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี: 180 วัน - 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี: 240 วัน - 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี: 300 วัน - 20 ปีขึ้นไป: 400 วัน ต้องอธิบาย retirement, fixed-term exception, §119, continuity และกรณีค่าจ้างตามผลงาน

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ค่าชดเชยตามอายุงาน: 120 วัน–<1 ปี 30 วัน; 1–<3 ปี 90 วัน; 3–<6 ปี 180 วัน; 6–<10 ปี 240 วัน; 10–<20 ปี 300 วัน; 20 ปีขึ้นไป 400 วัน
  2. ใช้ค่าจ้างอัตราสุดท้าย หรือค่าจ้างตามผลงานเฉลี่ยตามช่วงวันที่มาตรา 118 กำหนด
  3. ก่อนคำนวณต้องตรวจว่าเป็นการเลิกจ้าง มีอายุงานต่อเนื่อง และไม่เข้า fixed-term exception หรือมาตรา 119
  4. ค่าชดเชยไม่รวม notice pay ค่าจ้างค้าง หรือเงินวันลาซึ่งต้องคำนวณแยก
02

มุมบริษัทและฝ่าย HR: จากหลักกฎหมายสู่การปฏิบัติ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

เช็ก start date/continuous service และ wage components ก่อนคำนวณ

  1. เช็ก start date/continuous service และ wage components ก่อนคำนวณ
  2. แยกเหตุสิ้นสุด วันที่แจ้ง วันที่มีผล และวันครบกำหนดจ่ายเป็นคนละช่อง
  3. คำนวณค่าจ้างค้าง วันลา ค่าชดเชย และสินจ้างแทนการบอกกล่าวแยกรายการ

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง
  2. หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ
  3. เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง
  4. ตารางคำนวณเงินทุกประเภทและหลักฐานชำระ
  5. service timeline และรายการเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
03

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

severance, notice pay, unpaid wage, annual leave เป็นคนละสิทธิ

  1. severance, notice pay, unpaid wage, annual leave เป็นคนละสิทธิ
  2. เก็บหนังสือและซอง/อีเมลที่พิสูจน์วันที่ได้รับแจ้งจริง
  3. ขอตารางแจกแจงเงินแต่ละสิทธิ อย่าตัดสินจากยอดโอนรวมเพียงยอดเดียว

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “ค่าชดเชย” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง อายุงานต่อเนื่อง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง ฐาน “ค่าจ้างอัตราสุดท้าย”/ตามผลงาน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง tiers ปัจจุบัน: - น้อยกว่า 120 วัน: ไม่ถึงเกณฑ์ค่าชดเชยตาม §118 - 120 วันแต่ไม่ครบ 1 ปี: 30 วัน - 1 ปีแต่ไม่ครบ 3 ปี: 90 วัน - 3 ปีแต่ไม่ครบ 6 ปี: 180 วัน - 6 ปีแต่ไม่ครบ 10 ปี: 240 วัน - 10 ปีแต่ไม่ครบ 20 ปี: 300 วัน - 20 ปีขึ้นไป: 400 วัน ต้องอธิบาย retirement, fixed-term exception, §119, continuity และกรณีค่าจ้างตามผลงาน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
04

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ

FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ ค่าชดเชยบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations ร่วมกับ Payroll ผู้มีอำนาจเลิกจ้าง และฝ่ายกฎหมายตามระดับความเสี่ยงผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionค่าชดเชยตามอายุงาน: 120 วัน–<1 ปี 30 วัน; 1–<3 ปี 90 วัน; 3–<6 ปี 180 วัน; 6–<10 ปี 240 วัน; 10–<20 ปี 300 วัน; 20 ปีขึ้นไป 400 วัน; ใช้ค่าจ้างอัตราสุดท้าย หรือค่าจ้างตามผลงานเฉลี่ยตามช่วงวันที่มาตรา 118 กำหนด; เช็ก start date/continuous service และ wage components ก่อนคำนวณบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsสัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง; หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ; เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้องต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineค่าชดเชยตามอายุงาน: 120 วัน–<1 ปี 30 วัน; 1–<3 ปี 90 วัน; 3–<6 ปี 180 วัน; 6–<10 ปี 240 วัน; 10–<20 ปี 300 วัน; 20 ปีขึ้นไป 400 วันวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ ค่าชดเชยdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceหน้าเก่าของรัฐบางแห่งยังแสดงสูงสุด 300 วัน — ให้ใช้ฉบับกฎหมายล่าสุดแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
05

ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง

  1. อายุงาน 4 ปี อัตราค่าจ้างสุดท้าย 800 บาทต่อวัน: หากมีสิทธิและไม่เข้าเหตุยกเว้น ฐานค่าชดเชยระดับ 180 วันคือ 144,000 บาท
  2. อายุงาน 20 ปีขึ้นไป: ตรวจสิทธิระดับ 400 วันด้วยฐานค่าจ้างอัตราสุดท้าย และคำนวณสิทธิอื่นแยกต่างหาก

ตัวอย่างคำนวณและการกระทบยอด

  1. ตัวอย่าง 1 — อายุงาน 4 ปี ค่าจ้างสุดท้าย 800 บาทต่อวัน: หากมีสิทธิและไม่เข้าเหตุยกเว้น ค่าชดเชย 180 วัน = 800 × 180 = 144,000 บาท
  2. ตัวอย่าง 2 — อายุงาน 20 ปี ค่าจ้างรายเดือน 30,000 บาท ใช้ฐานวันละ 1,000 บาท: ค่าชดเชย 400 วัน = 1,000 × 400 = 400,000 บาท โดย notice pay และเงินค้างคำนวณแยก
วิธีตรวจ

เริ่มจากข้อเท็จจริง → ระบุฐานกฎหมายและวันที่มีผล → ตรวจผู้ได้รับสิทธิ/ข้อยกเว้น → คำนวณหรือเดินตาม workflow → เก็บหลักฐานและทบทวนผล

อย่าทำ

อย่าเริ่มจากคำตอบสำเร็จรูป ชื่อตำแหน่ง ชื่อเงิน หรือเอกสารเพียงชิ้นเดียว แล้วตัดองค์ประกอบอื่นออก

06

จุดเสี่ยงและความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

ชื่อไม่ใช่ข้อเท็จจริงชื่อตำแหน่ง รายการเงิน หรือสัญญาไม่ตัดสินสิทธิเอง
ขั้นต่ำไม่ใช่เพดานบริษัทให้สิทธิมากกว่ากฎหมายได้ แต่ห้ามต่ำกว่า
วันที่มีผลสำคัญเอกสารเก่าอาจถูกต้องในอดีตแต่ใช้กับวันนี้ไม่ได้
ข้อยกเว้นต้องมาก่อนสูตรตรวจว่าอยู่ในบังคับก่อนคำนวณหรือสรุป

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ทำ termination ledger และ chronology เป็นลายลักษณ์อักษร พร้อมขอหนังสือเหตุเลิกจ้าง วันมีผล และรายละเอียดเงินทุกประเภท
  2. ทักท้วงผ่าน HR/Employee Relations โดยแยกค่าจ้างค้าง notice pay ค่าชดเชย ค่าชดเชยพิเศษ วันลาคงเหลือ และ PVD
  3. สิทธิเงินตาม พ.ร.บ.อาจร้องพนักงานตรวจแรงงาน ส่วนเลิกจ้างไม่เป็นธรรม/ข้อพิพาทสัญญาอาจฟ้องศาลแรงงานโดยตรง; อย่าปล่อยให้ deadline สั้นของ relocation หรือคำสั่งเจ้าหน้าที่ผ่านไป
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118–119 และฉบับแก้ไขล่าสุด
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

บทความที่เกี่ยวข้อง

ค่าจ้างและนิยามค่าจ้างการทดลองงานสัญญาจ้างมีกำหนดระยะเวลาการเลิกจ้างการบอกกล่าวล่วงหน้าและสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าค่าชดเชยพิเศษ