บริษัทจะเลิกจ้างพนักงานคนนี้ ต้องตรวจและจ่ายอะไรบ้าง
การเลิกจ้างคือการที่นายจ้างไม่ให้ลูกจ้างทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่ว่าจะเพราะสิ้นสุดสัญญาหรือเหตุอื่น รวมถึงปิดกิจการ ก่อนเลิกจ้างให้ไล่ตรวจ เหตุผลและหลักฐาน การบอกกล่าวล่วงหน้า ค่าชดเชย เงินค้างจ่าย และเอกสาร การมีค่าชดเชยครบไม่ได้แปลว่าเลิกจ้างเป็นธรรม และการไม่จ่ายค่าชดเชยต้องมีฐานกฎหมายชัด
ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้
พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน นิยาม/มาตรา 17, 118–119; CCC; แนวฎีกา
บทความนี้ครอบคลุม
- นิยามการเลิกจ้าง
- เหตุผลและหลักฐาน
- การบอกกล่าวล่วงหน้า
- ค่าชดเชยและข้อยกเว้น
- เลิกจ้างไม่เป็นธรรม
- เงินและเอกสารเมื่อออก
หลักตัดสินที่ต้องใช้
- การเลิกจ้างคือการที่นายจ้างไม่ให้ทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่ว่าเพราะเหตุใด รวมถึงกรณีนายจ้างดำเนินกิจการต่อไปไม่ได้ (ม.118)
- สัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลาต้องบอกกล่าวล่วงหน้าตามรอบจ่ายค่าจ้าง หรือจ่ายสินจ้างแทน (ม.17, 17/1)
- ต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน เว้นแต่มีเหตุตามมาตรา 119 หรือสัญญามีกำหนดเวลาที่เข้าข้อยกเว้น
- ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าทำงานในวันหยุดที่ค้าง ต้องจ่ายภายใน 3 วันนับแต่วันเลิกจ้าง (ม.70)
- การเลิกจ้างที่ไม่มีเหตุอันสมควร ศาลแรงงานอาจสั่งให้รับกลับหรือชดใช้ค่าเสียหาย แยกจากค่าชดเชย
ตัดสินใจทีละขั้น
ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก
- 01มีเหตุผลและหลักฐานรองรับการเลิกจ้างหรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่เสี่ยงเลิกจ้างไม่เป็นธรรม ทบทวนก่อนดำเนินการ
- 02เหตุนั้นเข้ามาตรา 119 และจะระบุไว้ในหนังสือเลิกจ้างหรือไม่ใช่ไม่ต้องบอกกล่าวและไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย แต่จ่ายค่าจ้างค้างภายใน 3 วันไม่ใช่ไปข้อถัดไป
- 03บอกกล่าวล่วงหน้าทันรอบจ่ายค่าจ้างหรือไม่ใช่จ่ายค่าชดเชยตามอายุงานและเงินค้างให้ครบไม่ใช่จ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าว + ค่าชดเชย + เงินค้าง
มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ก่อนเลิกจ้าง ทำ termination matrix ให้ครบ: เหตุผล → หลักฐาน → การบอกกล่าว → ค่าชดเชย → final pay → หนังสือรับรองการทำงาน → ปิดระบบและประกันสังคม ระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้างให้ชัด
- ใช้ termination matrix ทุกครั้งก่อนเลิกจ้าง
- ระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้างให้ครบ
- ตั้งกำหนดจ่าย 3 วันในระบบเงินเดือน
- เก็บหลักฐานการสอบข้อเท็จจริงและการตัดสินใจ
เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ
- หนังสือเลิกจ้างระบุเหตุและวันมีผล
- หลักฐานประกอบเหตุผล
- worksheet final pay แยกรายการ
- หลักฐานการจ่ายเงิน
- หนังสือรับรองการทำงานและแบบแจ้งออกประกันสังคม
มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน
“บริษัทไม่ได้ใช้คำว่าเลิกจ้าง” ไม่ได้ยุติการวิเคราะห์ ถ้าถูกห้ามเข้าทำงานและไม่ได้ค่าจ้าง ให้เก็บคำสั่ง ข้อความ การปิดสิทธิเข้าระบบ และหลักฐานการไม่จ่ายเงินไว้
- ขอหนังสือเลิกจ้างที่ระบุเหตุและวันมีผล
- เก็บหลักฐานการห้ามเข้าทำงานหรือการหยุดจ่ายค่าจ้าง
- ตรวจเงินแต่ละรายการ: สินจ้าง ค่าชดเชย ค่าจ้างค้าง วันพักร้อน
เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข
- ขอหนังสือแจ้งเหตุ วันที่มีผล และรายการเงินแยกทีละประเภทเป็นลายลักษณ์อักษร
- ทักท้วงกับฝ่ายบุคคลโดยแยกค่าจ้างค้าง สินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าชดเชย วันหยุดคงเหลือ และกองทุน
- เงินตาม พ.ร.บ.ยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนเลิกจ้างไม่เป็นธรรมหรือข้อพิพาทสัญญาฟ้องศาลแรงงานโดยตรง และอย่าปล่อยกำหนดเวลาสั้นผ่านไป
ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด
- ก่อนตัดสินใจตรวจเหตุผล หลักฐาน อายุงาน และค่าจ้างอัตราสุดท้าย
- วันแจ้งออกหนังสือระบุเหตุและวันมีผล
- ภายใน 3 วันจ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าทำงานวันหยุดที่ค้าง
- วันมีผลจ่ายค่าชดเชย ออกหนังสือรับรองการทำงาน และแจ้งออกประกันสังคม
ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง
ยุบตำแหน่ง ให้ออกทันที
เงินเดือน 30,000 บาท อายุงาน 2 ปี จ่ายเงินเดือนทุกสิ้นเดือน บริษัทแจ้งและให้ออกวันที่ 31 มีนาคม
- แจ้งวันที่ 31 มี.ค. มีผลได้เร็วสุด30 เม.ย.
- สินจ้างแทนการบอกกล่าว (1 เดือน)30,000
- ค่าชดเชย 90 วัน = 1,000 × 9090,000
- รวม (ไม่รวมเงินค้างอื่น)120,000
ห้ามเข้าทำงานโดยไม่มีหนังสือ
หัวหน้าสั่งให้พนักงาน “ไม่ต้องมาแล้ว” ปิดบัตรเข้าออก และไม่จ่ายค่าจ้างเดือนถัดไป แต่ไม่ได้ออกหนังสือเลิกจ้าง
- ไม่ให้ทำงานใช่
- ไม่จ่ายค่าจ้างใช่
- มีหนังสือเลิกจ้างไม่มี
ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน
ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ
เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล
1นายจ้างห้ามเข้าทำงานและหยุดจ่ายค่าจ้างโดยไม่มีหนังสือ ถือว่าอย่างไร
เฉลย B · มาตรา 118 ถือว่าเป็นการเลิกจ้าง
2ค่าจ้างค้างเมื่อนายจ้างเลิกจ้าง ต้องจ่ายภายใน
เฉลย A · มาตรา 70 กำหนด 3 วันนับแต่วันเลิกจ้าง
3จ่ายค่าชดเชยครบแล้ว ศาลยังเห็นว่าเลิกจ้างไม่เป็นธรรมได้หรือไม่
เฉลย B · ความเป็นธรรมของการเลิกจ้างตรวจแยกจากค่าชดเชย
คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR
รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง
Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
| FIELD | สิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้ | หลักฐานขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| Trigger | เริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การเลิกจ้าง | บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ |
| Owner | Employee Relations ร่วมกับ Payroll ผู้มีอำนาจเลิกจ้าง และฝ่ายกฎหมายตามระดับความเสี่ยง | ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม |
| Action | เลิกจ้างรวมถึงการที่นายจ้างไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่จำกัดเฉพาะหนังสือที่ใช้คำว่าเลิกจ้าง; ต้องแยกเหตุธุรกิจ เหตุวินัย การสิ้นสุดตามสัญญา และการกระทำที่อาจเป็น constructive dismissal เพราะสิทธิต่างกัน; ก่อน terminate ทำ termination matrix: reason → evidence → notice → severance → final pay → certificate → systems/offboarding | บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ |
| Documents | สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง; หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ; เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง | ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้ |
| Deadline | หนังสือต้องระบุผู้มีอำนาจ วันที่มีผล และเหตุที่ต้องยกในขณะเลิกจ้างโดยเฉพาะเมื่ออ้างมาตรา 119 | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ |
| Evidence | เชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การเลิกจ้าง | decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน |
| Consequence | มี severance ไม่ได้แปลว่า dismissal เป็นธรรม; ไม่มี severance ต้องมีฐานกฎหมายชัด | แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง |
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม
เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง
- เลิกจ้างโดยแจ้ง
- ไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง
- ปิดกิจการ
- termination date
- lawful reason vs unfair dismissal เป็นคนละประเด็น
- notice
- severance
- accrued money
- section 119
- เอกสารและเหตุเลิกจ้าง
- Dismissal includes an employer no longer allowing an employee to work and no longer paying wages; it is not limited to a letter using the word dismissal.
- Separate business termination, disciplinary termination, contract expiry, and facts that may amount to forced or constructive termination because the resulting rights differ.
- Assess notice or pay in lieu, severance, final pay, and unfair dismissal as separate questions.
- State the authorised decision, effective date, and grounds at termination, especially where section 119 is relied upon.
หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge
- เลิกจ้างรวมถึงการที่นายจ้างไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่จำกัดเฉพาะหนังสือที่ใช้คำว่าเลิกจ้าง
- ต้องแยกเหตุธุรกิจ เหตุวินัย การสิ้นสุดตามสัญญา และการกระทำที่อาจเป็น constructive dismissal เพราะสิทธิต่างกัน
- ตรวจ notice/pay in lieu, severance, final pay และ unfair dismissal แยกฐานกัน
- หนังสือต้องระบุผู้มีอำนาจ วันที่มีผล และเหตุที่ต้องยกในขณะเลิกจ้างโดยเฉพาะเมื่ออ้างมาตรา 119
- Dismissal includes an employer no longer allowing an employee to work and no longer paying wages; it is not limited to a letter using the word dismissal.
- Separate business termination, disciplinary termination, contract expiry, and facts that may amount to forced or constructive termination because the resulting rights differ.
- Assess notice or pay in lieu, severance, final pay, and unfair dismissal as separate questions.
- State the authorised decision, effective date, and grounds at termination, especially where section 119 is relied upon.
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
- performance termination
- redundancy
- ปิดกิจการ
- ห้ามเข้าทำงานแต่ไม่ออกหนังสือ
- Case 1 — Test a real dismissal scenario against this rule: Dismissal includes an employer no longer allowing an employee to work and no longer paying wages; it is not limited to a letter using the word dismissal. Record the facts and evidence supporting each element.
- Case 2 — Change one material fact and test the result against this rule: Separate business termination, disciplinary termination, contract expiry, and facts that may amount to forced or constructive termination because the resulting rights differ. Recalculate or rerun the workflow instead of copying the first outcome.
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง
ก่อน terminate ทำ termination matrix: reason → evidence → notice → severance → final pay → certificate → systems/offboarding
- ก่อน terminate ทำ termination matrix: reason → evidence → notice → severance → final pay → certificate → systems/offboarding
- แยกเหตุสิ้นสุด วันที่แจ้ง วันที่มีผล และวันครบกำหนดจ่ายเป็นคนละช่อง
- คำนวณค่าจ้างค้าง วันลา ค่าชดเชย และสินจ้างแทนการบอกกล่าวแยกรายการ
- Turn the rules for dismissal into an owned workflow with controlled documents, deadlines, review, and a traceable HRIS or payroll result.
- Record the termination reason, notice date, effective date, and payment due date separately
- Calculate unpaid wages, leave, severance, and pay in lieu of notice as separate items
เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน
- สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง
- หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ
- เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง
- ตารางคำนวณเงินทุกประเภทและหลักฐานชำระ
- service timeline และรายการเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
- Contract, start-date record, and continuous-service evidence
- Resignation or termination notice and proof of delivery
- Reasons, facts, warnings, and investigation evidence where relevant
- Itemised final-payment calculation and proof of payment
- Service timeline and itemised termination payments
“บริษัทไม่ได้ใช้คำว่าเลิกจ้าง” ไม่ยุติการวิเคราะห์; เก็บเอกสารคำสั่ง/การปิดสิทธิ/การไม่จ่าย
- “บริษัทไม่ได้ใช้คำว่าเลิกจ้าง” ไม่ยุติการวิเคราะห์
- เก็บเอกสารคำสั่ง/การปิดสิทธิ/การไม่จ่าย
- เก็บหนังสือและซอง/อีเมลที่พิสูจน์วันที่ได้รับแจ้งจริง
- ขอตารางแจกแจงเงินแต่ละสิทธิ อย่าตัดสินจากยอดโอนรวมเพียงยอดเดียว
- Check the facts, applicable conditions, dates, documents, and calculation or decision record for dismissal before accepting or challenging the outcome.
- Keep the notice and envelope or email proving the actual receipt date
- Request an itemised calculation for each right rather than relying on one total transfer
คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง
- ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การเลิกจ้าง” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง เลิกจ้างโดยแจ้ง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ปิดกิจการ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง termination date เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
- Who is covered by “Dismissal”, and what work, status, or event creates an exclusion?
- What were the actual facts about Dismissal includes an employer no longer allowing an employee to work and no longer paying wages; it is not limited to a letter using the word dismissal. when the right arose?
- What were the actual facts about Separate business termination, disciplinary termination, contract expiry, and facts that may amount to forced or constructive termination because the resulting rights differ. when the right arose?
- What were the actual facts about Assess notice or pay in lieu, severance, final pay, and unfair dismissal as separate questions. when the right arose?
- What were the actual facts about State the authorised decision, effective date, and grounds at termination, especially where section 119 is relied upon. when the right arose?
- Which document version applied on the event date, and did actual practice match it?
กฎหมายและเอกสารอ้างอิง
ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน นิยาม/มาตรา 17, 118–119; CCC; แนวฎีกา
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
- กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

