HR-LAB · การสิ้นสุดการจ้าง

การเลิกจ้าง

อะไรนับเป็น “การเลิกจ้าง” ตามกฎหมาย ต้องตรวจอะไรก่อนตัดสินใจ และทำไมการจ่ายค่าชดเชยครบยังไม่ได้แปลว่าเลิกจ้างเป็นธรรม

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
ไม่ให้ทำงาน+ ไม่จ่ายถือเป็นการเลิกจ้างไม่ว่าใช้คำใดม.118
3วันจ่ายค่าจ้างและ OT ที่ค้างม.70
30–400วันค่าชดเชยตามอายุงานม.118
เป็นธรรมแยกตรวจค่าชดเชยไม่ได้ทำให้เลิกจ้างเป็นธรรม
KNOWLEDGEการสิ้นสุดการจ้าง
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

บริษัทจะเลิกจ้างพนักงานคนนี้ ต้องตรวจและจ่ายอะไรบ้าง

คำตอบสั้น

การเลิกจ้างคือการที่นายจ้างไม่ให้ลูกจ้างทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่ว่าจะเพราะสิ้นสุดสัญญาหรือเหตุอื่น รวมถึงปิดกิจการ ก่อนเลิกจ้างให้ไล่ตรวจ เหตุผลและหลักฐาน การบอกกล่าวล่วงหน้า ค่าชดเชย เงินค้างจ่าย และเอกสาร การมีค่าชดเชยครบไม่ได้แปลว่าเลิกจ้างเป็นธรรม และการไม่จ่ายค่าชดเชยต้องมีฐานกฎหมายชัด

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน นิยาม/มาตรา 17, 118–119; CCC; แนวฎีกา

บทความนี้ครอบคลุม

  • นิยามการเลิกจ้าง
  • เหตุผลและหลักฐาน
  • การบอกกล่าวล่วงหน้า
  • ค่าชดเชยและข้อยกเว้น
  • เลิกจ้างไม่เป็นธรรม
  • เงินและเอกสารเมื่อออก

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. การเลิกจ้างคือการที่นายจ้างไม่ให้ทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่ว่าเพราะเหตุใด รวมถึงกรณีนายจ้างดำเนินกิจการต่อไปไม่ได้ (ม.118)
  2. สัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลาต้องบอกกล่าวล่วงหน้าตามรอบจ่ายค่าจ้าง หรือจ่ายสินจ้างแทน (ม.17, 17/1)
  3. ต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน เว้นแต่มีเหตุตามมาตรา 119 หรือสัญญามีกำหนดเวลาที่เข้าข้อยกเว้น
  4. ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าทำงานในวันหยุดที่ค้าง ต้องจ่ายภายใน 3 วันนับแต่วันเลิกจ้าง (ม.70)
  5. การเลิกจ้างที่ไม่มีเหตุอันสมควร ศาลแรงงานอาจสั่งให้รับกลับหรือชดใช้ค่าเสียหาย แยกจากค่าชดเชย
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01มีเหตุผลและหลักฐานรองรับการเลิกจ้างหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่เสี่ยงเลิกจ้างไม่เป็นธรรม ทบทวนก่อนดำเนินการ
  2. 02เหตุนั้นเข้ามาตรา 119 และจะระบุไว้ในหนังสือเลิกจ้างหรือไม่
    ใช่ไม่ต้องบอกกล่าวและไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย แต่จ่ายค่าจ้างค้างภายใน 3 วัน
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  3. 03บอกกล่าวล่วงหน้าทันรอบจ่ายค่าจ้างหรือไม่
    ใช่จ่ายค่าชดเชยตามอายุงานและเงินค้างให้ครบ
    ไม่ใช่จ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าว + ค่าชดเชย + เงินค้าง
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ก่อนเลิกจ้าง ทำ termination matrix ให้ครบ: เหตุผล → หลักฐาน → การบอกกล่าว → ค่าชดเชย → final pay → หนังสือรับรองการทำงาน → ปิดระบบและประกันสังคม ระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้างให้ชัด

  1. ใช้ termination matrix ทุกครั้งก่อนเลิกจ้าง
  2. ระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้างให้ครบ
  3. ตั้งกำหนดจ่าย 3 วันในระบบเงินเดือน
  4. เก็บหลักฐานการสอบข้อเท็จจริงและการตัดสินใจ

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • หนังสือเลิกจ้างระบุเหตุและวันมีผล
  • หลักฐานประกอบเหตุผล
  • worksheet final pay แยกรายการ
  • หลักฐานการจ่ายเงิน
  • หนังสือรับรองการทำงานและแบบแจ้งออกประกันสังคม
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

“บริษัทไม่ได้ใช้คำว่าเลิกจ้าง” ไม่ได้ยุติการวิเคราะห์ ถ้าถูกห้ามเข้าทำงานและไม่ได้ค่าจ้าง ให้เก็บคำสั่ง ข้อความ การปิดสิทธิเข้าระบบ และหลักฐานการไม่จ่ายเงินไว้

  1. ขอหนังสือเลิกจ้างที่ระบุเหตุและวันมีผล
  2. เก็บหลักฐานการห้ามเข้าทำงานหรือการหยุดจ่ายค่าจ้าง
  3. ตรวจเงินแต่ละรายการ: สินจ้าง ค่าชดเชย ค่าจ้างค้าง วันพักร้อน

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ขอหนังสือแจ้งเหตุ วันที่มีผล และรายการเงินแยกทีละประเภทเป็นลายลักษณ์อักษร
  2. ทักท้วงกับฝ่ายบุคคลโดยแยกค่าจ้างค้าง สินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าชดเชย วันหยุดคงเหลือ และกองทุน
  3. เงินตาม พ.ร.บ.ยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนเลิกจ้างไม่เป็นธรรมหรือข้อพิพาทสัญญาฟ้องศาลแรงงานโดยตรง และอย่าปล่อยกำหนดเวลาสั้นผ่านไป
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ก่อนตัดสินใจตรวจเหตุผล หลักฐาน อายุงาน และค่าจ้างอัตราสุดท้าย
  2. วันแจ้งออกหนังสือระบุเหตุและวันมีผล
  3. ภายใน 3 วันจ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าทำงานวันหยุดที่ค้าง
  4. วันมีผลจ่ายค่าชดเชย ออกหนังสือรับรองการทำงาน และแจ้งออกประกันสังคม
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

ยุบตำแหน่ง ให้ออกทันที

เงินเดือน 30,000 บาท อายุงาน 2 ปี จ่ายเงินเดือนทุกสิ้นเดือน บริษัทแจ้งและให้ออกวันที่ 31 มีนาคม

  1. แจ้งวันที่ 31 มี.ค. มีผลได้เร็วสุด30 เม.ย.
  2. สินจ้างแทนการบอกกล่าว (1 เดือน)30,000
  3. ค่าชดเชย 90 วัน = 1,000 × 9090,000
  4. รวม (ไม่รวมเงินค้างอื่น)120,000
จ่าย 120,000 บาท พร้อมค่าจ้างเดือนมีนาคมและเงินค้างอื่นภายในกำหนด
02

ห้ามเข้าทำงานโดยไม่มีหนังสือ

หัวหน้าสั่งให้พนักงาน “ไม่ต้องมาแล้ว” ปิดบัตรเข้าออก และไม่จ่ายค่าจ้างเดือนถัดไป แต่ไม่ได้ออกหนังสือเลิกจ้าง

  1. ไม่ให้ทำงานใช่
  2. ไม่จ่ายค่าจ้างใช่
  3. มีหนังสือเลิกจ้างไม่มี
ถือเป็นการเลิกจ้างตามมาตรา 118 มีสิทธิสินจ้างแทนการบอกกล่าวและค่าชดเชย และอ้างมาตรา 119 ภายหลังไม่ได้เพราะไม่ได้ระบุเหตุ
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดไม่ได้เขียนว่าเลิกจ้าง จึงไม่ใช่เลิกจ้าง
ที่ถูกต้องไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้างถือเป็นการเลิกจ้าง
เข้าใจผิดจ่ายค่าชดเชยครบแล้วเลิกจ้างเป็นธรรม
ที่ถูกต้องความเป็นธรรมตรวจแยกจากค่าชดเชย
เข้าใจผิดเลิกจ้างแล้วจ่ายเงินรอบปกติก็พอ
ที่ถูกต้องค่าจ้างและ OT ที่ค้างต้องจ่ายภายใน 3 วัน
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1นายจ้างห้ามเข้าทำงานและหยุดจ่ายค่าจ้างโดยไม่มีหนังสือ ถือว่าอย่างไร

2ค่าจ้างค้างเมื่อนายจ้างเลิกจ้าง ต้องจ่ายภายใน

3จ่ายค่าชดเชยครบแล้ว ศาลยังเห็นว่าเลิกจ้างไม่เป็นธรรมได้หรือไม่

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การเลิกจ้างบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations ร่วมกับ Payroll ผู้มีอำนาจเลิกจ้าง และฝ่ายกฎหมายตามระดับความเสี่ยงผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionเลิกจ้างรวมถึงการที่นายจ้างไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่จำกัดเฉพาะหนังสือที่ใช้คำว่าเลิกจ้าง; ต้องแยกเหตุธุรกิจ เหตุวินัย การสิ้นสุดตามสัญญา และการกระทำที่อาจเป็น constructive dismissal เพราะสิทธิต่างกัน; ก่อน terminate ทำ termination matrix: reason → evidence → notice → severance → final pay → certificate → systems/offboardingบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsสัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง; หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ; เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้องต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineหนังสือต้องระบุผู้มีอำนาจ วันที่มีผล และเหตุที่ต้องยกในขณะเลิกจ้างโดยเฉพาะเมื่ออ้างมาตรา 119วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การเลิกจ้างdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceมี severance ไม่ได้แปลว่า dismissal เป็นธรรม; ไม่มี severance ต้องมีฐานกฎหมายชัดแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. เลิกจ้างโดยแจ้ง
  2. ไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง
  3. ปิดกิจการ
  4. termination date
  5. lawful reason vs unfair dismissal เป็นคนละประเด็น
  6. notice
  7. severance
  8. accrued money
  9. section 119
  10. เอกสารและเหตุเลิกจ้าง

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. เลิกจ้างรวมถึงการที่นายจ้างไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่จำกัดเฉพาะหนังสือที่ใช้คำว่าเลิกจ้าง
  2. ต้องแยกเหตุธุรกิจ เหตุวินัย การสิ้นสุดตามสัญญา และการกระทำที่อาจเป็น constructive dismissal เพราะสิทธิต่างกัน
  3. ตรวจ notice/pay in lieu, severance, final pay และ unfair dismissal แยกฐานกัน
  4. หนังสือต้องระบุผู้มีอำนาจ วันที่มีผล และเหตุที่ต้องยกในขณะเลิกจ้างโดยเฉพาะเมื่ออ้างมาตรา 119
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. performance termination
  2. redundancy
  3. ปิดกิจการ
  4. ห้ามเข้าทำงานแต่ไม่ออกหนังสือ
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

ก่อน terminate ทำ termination matrix: reason → evidence → notice → severance → final pay → certificate → systems/offboarding

  1. ก่อน terminate ทำ termination matrix: reason → evidence → notice → severance → final pay → certificate → systems/offboarding
  2. แยกเหตุสิ้นสุด วันที่แจ้ง วันที่มีผล และวันครบกำหนดจ่ายเป็นคนละช่อง
  3. คำนวณค่าจ้างค้าง วันลา ค่าชดเชย และสินจ้างแทนการบอกกล่าวแยกรายการ

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง
  2. หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ
  3. เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง
  4. ตารางคำนวณเงินทุกประเภทและหลักฐานชำระ
  5. service timeline และรายการเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง

“บริษัทไม่ได้ใช้คำว่าเลิกจ้าง” ไม่ยุติการวิเคราะห์; เก็บเอกสารคำสั่ง/การปิดสิทธิ/การไม่จ่าย

  1. “บริษัทไม่ได้ใช้คำว่าเลิกจ้าง” ไม่ยุติการวิเคราะห์
  2. เก็บเอกสารคำสั่ง/การปิดสิทธิ/การไม่จ่าย
  3. เก็บหนังสือและซอง/อีเมลที่พิสูจน์วันที่ได้รับแจ้งจริง
  4. ขอตารางแจกแจงเงินแต่ละสิทธิ อย่าตัดสินจากยอดโอนรวมเพียงยอดเดียว

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การเลิกจ้าง” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง เลิกจ้างโดยแจ้ง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง ไม่ให้ทำงานและไม่จ่ายค่าจ้าง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง ปิดกิจการ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง termination date เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน นิยาม/มาตรา 17, 118–119; CCC; แนวฎีกา
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง