HR-LAB · การบังคับใช้และใช้สิทธิ

อายุความและระยะเวลาใช้สิทธิในกฎหมายแรงงาน

สิทธิเรียกร้องแรงงานแต่ละเรื่องมีอายุความเท่าไร ทำไม “มีเวลา 10 ปี” อาจทำให้เสียสิทธิ และกำหนดเวลาทางกระบวนการที่สั้นกว่ามากมีอะไรบ้าง

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
2ปีค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานวันหยุดม.193/34
10ปีค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าวม.193/30
30วันฟ้องเพิกถอนคำสั่งพนักงานตรวจแรงงานม.125
24ชั่วโมงแจ้งข้อพิพาทแรงงานต่อพนักงานประนอมพ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์
KNOWLEDGEการบังคับใช้และใช้สิทธิ
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES15 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

ลูกจ้างที่ออกจากงานแล้วยังเรียกร้องค่าล่วงเวลาหรือค่าชดเชยย้อนหลังได้นานแค่ไหน

คำตอบสั้น

แยกให้ชัดระหว่าง “อายุความ” ของสิทธิเรียกร้องกับ “กำหนดเวลาทางกระบวนการ” ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าตอบแทนที่จ่ายเป็นงวด มีอายุความ 2 ปี ส่วนค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าว แนวคำพิพากษาใช้อายุความทั่วไป 10 ปี แต่กำหนดทางกระบวนการบางเรื่องสั้นมาก เช่น ฟ้องเพิกถอนคำสั่งพนักงานตรวจแรงงาน 30 วัน สิทธิเมื่อย้ายสถานประกอบกิจการ 30 วัน และข้อเรียกร้อง 3 วันหรือ 24 ชั่วโมง

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

CCC เรื่องอายุความ; พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน; พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์; กฎหมายศาลแรงงาน; แนวฎีกา

บทความนี้ครอบคลุม

  • อายุความกับกำหนดเวลาทางกระบวนการ
  • ค่าจ้างและ OT 2 ปี
  • ค่าชดเชย 10 ปี
  • คำสั่งพนักงานตรวจแรงงาน 30 วัน
  • ย้ายสถานประกอบกิจการและข้อเรียกร้อง
  • ระยะเก็บเอกสาร

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และเงินที่มีลักษณะเป็นค่าตอบแทนเป็นงวด มีอายุความ 2 ปี (ป.พ.พ. ม.193/34(9))
  2. ค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า แนวคำพิพากษาใช้อายุความทั่วไป 10 ปี (ม.193/30)
  3. ไม่พอใจคำสั่งพนักงานตรวจแรงงาน ต้องนำคดีสู่ศาลภายใน 30 วันนับแต่ทราบคำสั่ง
  4. สิทธิบอกเลิกสัญญาเมื่อย้ายสถานประกอบกิจการต้องใช้ภายใน 30 วัน และข้อเรียกร้องมีกรอบ 3 วันและ 24 ชั่วโมง
  5. อายุความเริ่มนับเมื่อใดและสิทธิถูกจัดเป็นประเภทใด เป็นประเด็นกฎหมาย ต้องระบุฐานของแต่ละตัวเลข
อายุความและกำหนดเวลาที่พบบ่อย
สิทธิหรือขั้นตอนระยะเวลา
ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานวันหยุด2 ปี
ค่าชดเชย สินจ้างแทนการบอกกล่าว10 ปี
ฟ้องเพิกถอนคำสั่งพนักงานตรวจแรงงาน30 วัน
บอกเลิกสัญญาเมื่อย้ายสถานประกอบกิจการ30 วัน
อุทธรณ์คำพิพากษาศาลแรงงาน15 วัน
แจ้งข้อพิพาทแรงงานต่อพนักงานประนอม24 ชั่วโมง

ตัวเลขเป็นแนวทั่วไป การนับเริ่มต้นและการจัดประเภทสิทธิในกรณีจริงต้องตรวจตัวบทและแนวคำพิพากษา

02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01เป็นกำหนดเวลาทางกระบวนการ เช่น คำสั่งเจ้าหน้าที่ ข้อเรียกร้อง หรือการย้ายสถานประกอบกิจการหรือไม่
    ใช่ใช้กำหนดสั้นเฉพาะเรื่อง เช่น 24 ชั่วโมง 3 วัน หรือ 30 วัน
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  2. 02เป็นค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา หรือค่าตอบแทนที่จ่ายเป็นงวดหรือไม่
    ใช่อายุความ 2 ปี
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  3. 03เป็นค่าชดเชยหรือสินจ้างแทนการบอกกล่าวหรือไม่
    ใช่อายุความทั่วไป 10 ปีตามแนวคำพิพากษา
    ไม่ใช่ตรวจฐานสิทธิแยก และขอคำปรึกษาเมื่อไม่ชัด
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

กำหนดระยะเก็บเอกสารให้ยาวพอรองรับอายุความจริงของเอกสารสำคัญ อย่าตั้ง “เก็บ 2 ปี” เพราะคิดว่าคดีแรงงานจบหมดแล้ว เอกสารค่าชดเชยและการเลิกจ้างอาจต้องใช้ถึง 10 ปี

  1. ตั้งระยะเก็บเอกสารตามอายุความของแต่ละประเภท
  2. เก็บเอกสารเลิกจ้างและค่าชดเชยอย่างน้อย 10 ปี
  3. ทำปฏิทินกำหนดสั้นของข้อพิพาทและคำสั่ง
  4. ทำ legal hold เมื่อมีข้อพิพาท

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • นโยบายระยะเก็บเอกสาร
  • ปฏิทินกำหนดเวลาทางกฎหมาย
  • สลิปและบันทึกเวลาย้อนหลัง
  • หนังสือเลิกจ้างและคำสั่งเจ้าหน้าที่
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

อย่ารอเพราะได้ยินว่า “มีเวลา 10 ปี” ค่าจ้างและ OT มีอายุความ 2 ปี และสิทธิบางชนิดอาจเสียไปในหลักวันหรือหลักเดือน จดวันที่สำคัญและดำเนินการโดยเร็ว

  1. จดวันที่สำคัญ: วันออก วันได้รับคำสั่ง
  2. เรียกร้องค่าจ้างและ OT ภายใน 2 ปี
  3. ใช้สิทธิที่มีกำหนดสั้นทันที

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ระบุสิทธิที่เรียกร้อง คู่กรณี จำนวนเงินหรือคำสั่งที่โต้แย้ง และวันที่ได้รับเอกสาร ก่อนเลือกช่องทาง
  2. พนักงานตรวจแรงงาน ศาลแรงงาน และการคัดค้านคำสั่งมีกำหนดเวลาต่างกัน การยื่นช่องหนึ่งไม่ได้หยุดเวลาของอีกช่อง
  3. เมื่อได้รับคำสั่งหรือหมายศาล ให้เก็บเอกสารทั้งหมดและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญโดยเร็ว โดยเฉพาะกรอบ 30 วัน
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. 24 ชั่วโมงแจ้งข้อพิพาทแรงงานเมื่อเจรจาข้อเรียกร้องไม่ได้
  2. 30 วันฟ้องเพิกถอนคำสั่งพนักงานตรวจแรงงาน / ใช้สิทธิเมื่อย้ายสถานประกอบกิจการ
  3. 2 ปีอายุความค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าทำงานวันหยุด
  4. 10 ปีอายุความค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าว
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

OT ค้างจ่ายย้อนหลัง 3 ปี

พนักงานออกจากงานวันที่ 30 กันยายน 2569 และต้องการเรียก OT ที่ไม่ได้รับตั้งแต่ตุลาคม 2566

  1. อายุความของ OT2 ปี
  2. ช่วงที่ยังเรียกได้ (ถ้าฟ้อง ต.ค. 2569)ประมาณ ต.ค. 2567 เป็นต้นไป
  3. ช่วงที่อาจขาดอายุความต.ค. 2566 – ก.ย. 2567
OT ส่วนที่เกิน 2 ปีนับถึงวันฟ้องอาจขาดอายุความ จึงควรดำเนินการโดยเร็วและนับแยกรายงวด
02

ค่าชดเชยที่ไม่ได้รับเมื่อ 4 ปีก่อน

อดีตพนักงานถูกเลิกจ้างเมื่อ 4 ปีก่อนโดยไม่ได้รับค่าชดเชย ต้องการเรียกร้องตอนนี้

  1. อายุความตามแนวคำพิพากษา10 ปี
  2. ผ่านไปแล้ว4 ปี
ยังอยู่ในอายุความ เรียกร้องได้ผ่านช่องทางที่เหมาะสม แต่ควรเตรียมหลักฐานให้ครบเพราะเอกสารเก่าอาจหายาก
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดคดีแรงงานมีอายุความ 10 ปีทุกเรื่อง
ที่ถูกต้องค่าจ้างและ OT มีอายุความ 2 ปี
เข้าใจผิดยื่นพนักงานตรวจแรงงานแล้วเวลาอื่นหยุดนับ
ที่ถูกต้องแต่ละช่องทางมีกำหนดของตัวเอง
เข้าใจผิดเก็บเอกสาร HR 2 ปีก็พอ
ที่ถูกต้องเอกสารค่าชดเชยอาจต้องใช้ถึง 10 ปี
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1ค่าล่วงเวลาค้างจ่ายมีอายุความเท่าไร

2ค่าชดเชยตามแนวคำพิพากษามีอายุความเท่าไร

3ไม่พอใจคำสั่งพนักงานตรวจแรงงาน ต้องฟ้องภายใน

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ อายุความและระยะเวลาใช้สิทธิในกฎหมายแรงงานบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations/ฝ่ายกฎหมาย ร่วมกับเจ้าของเอกสารและผู้มีอำนาจตอบหน่วยงานหรือศาลผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionแยกอายุความของสิทธิเรียกร้องจาก procedural deadline ซึ่งอาจสั้นกว่าและทำให้เสียช่องทาง; ค่าจ้าง/OT หรือเงินตอบแทนเป็นงวดโดยแนวทั่วไปอาจอยู่ในกรอบ 2 ปีตาม CCC แต่ต้องจำแนก claim และวันเริ่มนับ; retention schedule ต้องยาวพอรองรับ limitation จริงของเอกสารสำคัญ ไม่ตั้ง “เก็บ 2 ปี” เพราะคิดว่าคดีแรงงานจบทั้งหมดบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsลำดับเหตุการณ์และฐานสิทธิที่เรียกร้อง; คำร้อง คำสั่ง หมาย หรือเอกสารศาลพร้อมวันที่รับ; สัญญา ข้อบังคับ เวลา เงิน และการสื่อสารฉบับต้นทางต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineค่าจ้าง/OT หรือเงินตอบแทนเป็นงวดโดยแนวทั่วไปอาจอยู่ในกรอบ 2 ปีตาม CCC แต่ต้องจำแนก claim และวันเริ่มนับ; ค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าวมีแนวใช้กรอบทั่วไป 10 ปี แต่ห้ามนำไปเหมารวมกับทุกสิทธิ; คำสั่งพนักงานตรวจแรงงานมีกรอบนำคดีสู่ศาล 30 วัน; ค่าจ้าง/OT/เงินที่มีลักษณะเป็นค่าตอบแทนเป็นงวดต้องตรวจอายุความตาม CCC ซึ่งโดยแนวทั่วไปมีกรอบ 2 ปีสำหรับสิทธิประเภทที่กฎหมายจัดเข้าเกณฑ์; ค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าวมีแนวฎีกาใช้อายุความทั่วไป 10 ปี; challenge คำสั่งพนักงานตรวจแรงงานมี 30 วันวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ อายุความและระยะเวลาใช้สิทธิในกฎหมายแรงงานdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceอายุความเริ่มนับเมื่อใดและ claim ถูกจัดเป็นประเภทใดเป็นประเด็นกฎหมาย; ทุกตัวเลขต้องมีฐานเฉพาะแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. แยก “อายุความของสิทธิเรียกร้อง” จาก “deadline ทางปกครอง/กระบวนการ”
  2. ค่าจ้าง/OT/เงินที่มีลักษณะเป็นค่าตอบแทนเป็นงวดต้องตรวจอายุความตาม CCC ซึ่งโดยแนวทั่วไปมีกรอบ 2 ปีสำหรับสิทธิประเภทที่กฎหมายจัดเข้าเกณฑ์
  3. ค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าวมีแนวฎีกาใช้อายุความทั่วไป 10 ปี
  4. challenge คำสั่งพนักงานตรวจแรงงานมี 30 วัน
  5. relocation/demand/labour dispute มี deadline สั้นเฉพาะ
  6. unfair dismissal และ claim อื่นต้องตรวจฐานสิทธิแยก

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. แยกอายุความของสิทธิเรียกร้องจาก procedural deadline ซึ่งอาจสั้นกว่าและทำให้เสียช่องทาง
  2. ค่าจ้าง/OT หรือเงินตอบแทนเป็นงวดโดยแนวทั่วไปอาจอยู่ในกรอบ 2 ปีตาม CCC แต่ต้องจำแนก claim และวันเริ่มนับ
  3. ค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าวมีแนวใช้กรอบทั่วไป 10 ปี แต่ห้ามนำไปเหมารวมกับทุกสิทธิ
  4. คำสั่งพนักงานตรวจแรงงานมีกรอบนำคดีสู่ศาล 30 วัน; relocation, demand และ labour dispute มี deadline เฉพาะที่สั้นกว่า
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. OT ค้าง
  2. severance
  3. inspector order
  4. relocation
  5. collective demand
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

retention schedule ต้องยาวพอรองรับ limitation จริงของเอกสารสำคัญ ไม่ตั้ง “เก็บ 2 ปี” เพราะคิดว่าคดีแรงงานจบทั้งหมด

  1. retention schedule ต้องยาวพอรองรับ limitation จริงของเอกสารสำคัญ ไม่ตั้ง “เก็บ 2 ปี” เพราะคิดว่าคดีแรงงานจบทั้งหมด
  2. ออก legal hold หยุดลบเอกสารที่เกี่ยวข้องทันทีเมื่อคาดหมายข้อพิพาท
  3. ทำ timeline เดียวที่เชื่อมเหตุการณ์ เอกสาร ผู้รับ และกำหนดเวลา

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ลำดับเหตุการณ์และฐานสิทธิที่เรียกร้อง
  2. คำร้อง คำสั่ง หมาย หรือเอกสารศาลพร้อมวันที่รับ
  3. สัญญา ข้อบังคับ เวลา เงิน และการสื่อสารฉบับต้นทาง
  4. หลักฐานส่ง ยื่น ชำระ หรือคัดค้านภายในกำหนด
  5. ปฏิทิน ตารางงาน คำขอ และยอดสิทธิก่อน–หลังรายการ

อย่ารอเพราะได้ยินว่า “มีเวลา 10 ปี”; สิทธิบางชนิดอาจเสีย procedural right ในหลักวัน/เดือน

  1. อย่ารอเพราะได้ยินว่า “มีเวลา 10 ปี”
  2. สิทธิบางชนิดอาจเสีย procedural right ในหลักวัน/เดือน
  3. แยกช่องทางร้องเรียน คำสั่งทางปกครอง และการฟ้องศาลก่อนเลือกวิธี
  4. อย่ารอใกล้หมดเวลา เพราะการรวบรวมหลักฐานและระบุคู่กรณีต้องใช้เวลา

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “อายุความและระยะเวลาใช้สิทธิในกฎหมายแรงงาน” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง แยก “อายุความของสิทธิเรียกร้อง” จาก “deadline ทางปกครอง/กระบวนการ” เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง ค่าจ้าง/OT/เงินที่มีลักษณะเป็นค่าตอบแทนเป็นงวดต้องตรวจอายุความตาม CCC ซึ่งโดยแนวทั่วไปมีกรอบ 2 ปีสำหรับสิทธิประเภทที่กฎหมายจัดเข้าเกณฑ์ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง ค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าวมีแนวฎีกาใช้อายุความทั่วไป 10 ปี เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง challenge คำสั่งพนักงานตรวจแรงงานมี 30 วัน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. CCC เรื่องอายุความ; พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน; พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์; กฎหมายศาลแรงงาน; แนวฎีกา
  2. สำนักงานศาลยุติธรรม — ระบบขอรับคำปรึกษาเพื่อเตรียมดำเนินคดีแรงงาน
  3. พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2558
  4. พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2550
  5. กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — ระบบ E-Service
  6. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง