HR-LAB · แรงงานสัมพันธ์

การปิดงานและการนัดหยุดงาน

ปิดงานและนัดหยุดงานทำได้เมื่อไร ต้องแจ้งล่วงหน้าเท่าไร กิจการใดห้าม ระหว่างนั้นค่าจ้างเป็นอย่างไร และนายจ้างเลิกจ้างผู้เกี่ยวข้องได้หรือไม่

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
24ชั่วโมงแจ้งล่วงหน้าเป็นหนังสือม.34
ตกลงไม่ได้หลังไกล่เกลี่ยเงื่อนไขก่อนปิดงานหรือนัดหยุดงานม.22
ห้ามกิจการจำเป็นและขณะอยู่ระหว่างชี้ขาด
0ค่าจ้างช่วงที่นัดหยุดงานและไม่ได้ทำงาน
KNOWLEDGEแรงงานสัมพันธ์
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

ลูกจ้างประกาศจะนัดหยุดงาน หรือบริษัทจะปิดงาน ต้องผ่านขั้นตอนอะไรก่อนจึงชอบด้วยกฎหมาย

คำตอบสั้น

ปิดงานหรือนัดหยุดงานได้เฉพาะเมื่อเป็นข้อพิพาทแรงงานที่ตกลงกันไม่ได้หลังผ่านการไกล่เกลี่ยแล้ว และต้องแจ้งเป็นหนังสือต่ออีกฝ่ายและพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงานล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 24 ชั่วโมง ห้ามทำในกิจการที่กฎหมายห้ามหรือขณะอยู่ในกระบวนการชี้ขาด ลูกจ้างที่นัดหยุดงานไม่ได้ค่าจ้างช่วงที่ไม่ทำงาน และนายจ้างห้ามเลิกจ้างผู้เกี่ยวข้องกับข้อเรียกร้องแบบตอบโต้

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ หมวดข้อพิพาทแรงงาน/การปิดงานและนัดหยุดงาน; กฎกระทรวงกิจการจำเป็น

บทความนี้ครอบคลุม

  • นิยามปิดงานและนัดหยุดงาน
  • ข้อพิพาทที่ตกลงกันไม่ได้
  • แจ้งล่วงหน้า 24 ชั่วโมง
  • กิจการที่ห้าม
  • ค่าจ้างระหว่างหยุดงาน
  • ข้อห้ามการเลิกจ้าง

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ปิดงานหรือนัดหยุดงานได้เมื่อเป็นข้อพิพาทแรงงานที่ตกลงกันไม่ได้หลังการไกล่เกลี่ย (พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ ม.22, 34)
  2. ต้องแจ้งเป็นหนังสือต่ออีกฝ่ายและพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงานล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 24 ชั่วโมง
  3. ห้ามในกิจการที่กฎหมายกำหนด เช่น กิจการสาธารณูปโภคจำเป็นตามประกาศ และขณะข้อพิพาทอยู่ระหว่างชี้ขาด
  4. ลูกจ้างที่นัดหยุดงานไม่มีสิทธิได้ค่าจ้างในช่วงที่ไม่ได้ทำงาน
  5. ระหว่างข้อเรียกร้องอยู่ในกระบวนการ นายจ้างห้ามเลิกจ้างผู้เกี่ยวข้อง เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 31
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01มีข้อพิพาทแรงงานที่ไกล่เกลี่ยแล้วตกลงกันไม่ได้หรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ยังปิดงานหรือนัดหยุดงานไม่ได้ ต้องผ่านขั้นตอนเจรจาและไกล่เกลี่ยก่อน
  2. 02เป็นกิจการที่ห้าม หรืออยู่ระหว่างการชี้ขาดหรือไม่
    ใช่ห้ามปิดงานหรือนัดหยุดงาน
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  3. 03แจ้งเป็นหนังสือต่ออีกฝ่ายและพนักงานประนอมล่วงหน้า 24 ชั่วโมงหรือไม่
    ใช่ปิดงานหรือนัดหยุดงานได้ตามกฎหมาย
    ไม่ใช่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ต้องแจ้งให้ครบก่อน
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

เตรียม crisis protocol ร่วมกับที่ปรึกษากฎหมาย ฝ่ายเงินเดือน ความปลอดภัย และการสื่อสาร ตรวจว่าการหยุดงานชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ก่อนตอบโต้ และห้ามเลิกจ้างแบบเหมารวม

  1. เตรียม crisis protocol และผู้รับผิดชอบ
  2. ตรวจความชอบด้วยกฎหมายก่อนตอบโต้
  3. บันทึกเวลาทำงานจริงช่วงหยุดงาน
  4. ห้ามเลิกจ้างแบบเหมารวม

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • หนังสือข้อเรียกร้องและบันทึกเจรจา
  • บันทึกการไกล่เกลี่ย
  • หนังสือแจ้งปิดงานหรือนัดหยุดงาน
  • บันทึกเวลาทำงานช่วงหยุดงาน
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

การนัดหยุดงานต้องทำตามขั้นตอน มิฉะนั้นผลทางกฎหมายเปลี่ยน เช่น อาจไม่ได้รับความคุ้มครอง ตรวจสถานะข้อพิพาทและการแจ้งล่วงหน้า 24 ชั่วโมงก่อนเริ่ม

  1. ตรวจสถานะข้อพิพาทก่อนหยุดงาน
  2. แจ้งเป็นหนังสือล่วงหน้า 24 ชั่วโมง
  3. เก็บหลักฐานขั้นตอนทั้งหมด

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ระบุให้ชัดว่าอยู่ขั้นใด: ยื่นข้อเรียกร้อง เจรจา ข้อพิพาทที่ตกลงกันไม่ได้ หรือก่อนปิดงานหรือนัดหยุดงาน
  2. ติดต่อพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงานตามขั้นตอนและกำหนดเวลาที่กฎหมายกำหนด
  3. เก็บหนังสือส่งและรับ รายชื่อผู้แทน บันทึกการเจรจา และประกาศทุกฉบับไว้เป็นหลักฐาน
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ข้อเรียกร้องเจรจาภายใน 3 วัน
  2. ข้อพิพาทแจ้งพนักงานประนอมภายใน 24 ชั่วโมง และไกล่เกลี่ยภายใน 5 วัน
  3. ตกลงไม่ได้ตัดสินใจชี้ขาดหรือปิดงาน/นัดหยุดงาน
  4. ก่อนเริ่ม 24 ชม.แจ้งเป็นหนังสือต่ออีกฝ่ายและพนักงานประนอม
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

นัดหยุดงานหลังไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ

ไกล่เกลี่ยเรื่องค่ากะไม่สำเร็จวันที่ 15 สหภาพแจ้งนายจ้างและพนักงานประนอมเป็นหนังสือวันที่ 16 เวลา 09:00 ว่าจะนัดหยุดงานวันที่ 17 เวลา 10:00

  1. เป็นข้อพิพาทที่ตกลงกันไม่ได้ใช่
  2. แจ้งล่วงหน้า25 ชม.
  3. กิจการที่ห้ามไม่ใช่
นัดหยุดงานชอบด้วยกฎหมาย ลูกจ้างที่หยุดงานไม่ได้ค่าจ้างช่วงหยุด และนายจ้างห้ามเลิกจ้างแบบตอบโต้
02

หยุดงานทันทีโดยไม่แจ้ง

หลังประชุมไม่พอใจ ลูกจ้างกลุ่มหนึ่งหยุดงานทันทีโดยยังไม่ได้ผ่านการไกล่เกลี่ย

  1. ผ่านการไกล่เกลี่ยไม่
  2. แจ้งล่วงหน้า 24 ชม.ไม่
ไม่ใช่การนัดหยุดงานที่ชอบด้วยกฎหมาย นายจ้างควรเรียกกลับเข้าทำงานเป็นหนังสือและปรึกษากฎหมายก่อนดำเนินการต่อ
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดไม่พอใจเมื่อไรก็หยุดงานได้
ที่ถูกต้องต้องเป็นข้อพิพาทที่ตกลงกันไม่ได้และแจ้งล่วงหน้า 24 ชั่วโมง
เข้าใจผิดนายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างระหว่างนัดหยุดงาน
ที่ถูกต้องไม่ได้ทำงานก็ไม่มีสิทธิได้ค่าจ้างช่วงนั้น
เข้าใจผิดนายจ้างเลิกจ้างผู้นัดหยุดงานได้ทันที
ที่ถูกต้องมีข้อห้ามคุ้มครองผู้เกี่ยวข้องกับข้อเรียกร้อง
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1ก่อนนัดหยุดงานต้องแจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย

2นัดหยุดงานได้เมื่อใด

3ลูกจ้างได้ค่าจ้างช่วงนัดหยุดงานหรือไม่

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การปิดงานและการนัดหยุดงานบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations ร่วมกับคณะผู้แทน นายจ้างระดับตัดสินใจ และที่ปรึกษากฎหมายแรงงานสัมพันธ์ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionการปิดงาน/นัดหยุดงานใช้ได้เมื่อข้อพิพาทแรงงานที่ตกลงกันไม่ได้ผ่านขั้นตอนและไม่มีข้อห้ามตามมาตรา 34 หรือกฎหมายเฉพาะ; ฝ่ายที่จะปิดงานหรือนัดหยุดงานต้องแจ้งอีกฝ่ายและพนักงานประนอมข้อพิพาทเป็นหนังสือล่วงหน้าอย่างน้อย 24 ชั่วโมงนับแต่เวลาที่รับแจ้ง; crisis protocol + legal counsel + payroll/security/communicationบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsข้อตกลงสภาพการจ้างและทะเบียนฉบับที่มีผล; ข้อเรียกร้อง หนังสือแต่งตั้งผู้แทน และหลักฐานรับ; บันทึกเจรจา ประนอมข้อพิพาท และมติต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineฝ่ายที่จะปิดงานหรือนัดหยุดงานต้องแจ้งอีกฝ่ายและพนักงานประนอมข้อพิพาทเป็นหนังสือล่วงหน้าอย่างน้อย 24 ชั่วโมงนับแต่เวลาที่รับแจ้ง; นายจ้างห้ามตอบโต้ผู้ใช้สิทธิแบบเหมารวม และลูกจ้างต้องแยกมติภายในจากสิทธินัดหยุดงานที่ชอบ; หนังสือแจ้งอีกฝ่ายและพนักงานประนอมข้อพิพาทล่วงหน้าตามกฎหมาย; การปิดงาน/นัดหยุดงานต้องเกิดหลังข้อพิพาทเป็นข้อพิพาทที่ตกลงกันไม่ได้ แจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 24 ชั่วโมง และไม่อยู่ในช่วงหรือกิจการที่กฎหมายห้ามหรือสั่งชี้ขาดวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การปิดงานและการนัดหยุดงานdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceการปิดงาน/นัดหยุดงานต้องเกิดหลังข้อพิพาทเป็นข้อพิพาทที่ตกลงกันไม่ได้ แจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 24 ชั่วโมง และไม่อยู่ในช่วงหรือกิจการที่กฎหมายห้ามหรือสั่งชี้ขาดแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. definition
  2. labour dispute ที่ตกลงกันไม่ได้
  3. conciliation
  4. เงื่อนไขก่อน lockout/strike
  5. หนังสือแจ้งอีกฝ่ายและพนักงานประนอมข้อพิพาทล่วงหน้าตามกฎหมาย
  6. กิจการที่ห้ามหรือมีกระบวนการพิเศษ
  7. illegal strike/lockout
  8. ผลต่อค่าจ้างและสถานะจ้าง
  9. protection/ข้อจำกัดการเลิกจ้างระหว่างข้อเรียกร้อง

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. การปิดงาน/นัดหยุดงานใช้ได้เมื่อข้อพิพาทแรงงานที่ตกลงกันไม่ได้ผ่านขั้นตอนและไม่มีข้อห้ามตามมาตรา 34 หรือกฎหมายเฉพาะ
  2. ฝ่ายที่จะปิดงานหรือนัดหยุดงานต้องแจ้งอีกฝ่ายและพนักงานประนอมข้อพิพาทเป็นหนังสือล่วงหน้าอย่างน้อย 24 ชั่วโมงนับแต่เวลาที่รับแจ้ง
  3. กิจการจำเป็นและกรณีที่รัฐมนตรี/คณะกรรมการมีอำนาจสั่งหรือชี้ขาดมีข้อจำกัดเพิ่ม จึงต้องตรวจประเภทกิจการและสถานะคำสั่งก่อนกำหนดเวลา
  4. การกระทำผิดขั้นตอนอาจกระทบค่าจ้าง วินัย และความคุ้มครอง; นายจ้างห้ามตอบโต้ผู้ใช้สิทธิแบบเหมารวม และลูกจ้างต้องแยกมติภายในจากสิทธินัดหยุดงานที่ชอบ
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. ข้อพิพาทยังไม่ผ่านการประนอมตามขั้นตอนแต่ประกาศนัดหยุดงาน: สถานะความชอบด้วยกฎหมายอาจเปลี่ยน
  2. กิจการจำเป็นมีข้อจำกัดพิเศษ: ต้องตรวจรายการกิจการและคำสั่งปัจจุบันก่อนใช้สิทธิปิดงาน/นัดหยุดงาน
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

crisis protocol + legal counsel + payroll/security/communication; ห้ามตอบโต้ด้วย termination แบบเหมารวม

  1. crisis protocol + legal counsel + payroll/security/communication
  2. ห้ามตอบโต้ด้วย termination แบบเหมารวม
  3. ตั้งทีมเจรจาที่มีอำนาจตัดสินจริงและควบคุมเส้นตายรายขั้น
  4. แยกการบริหารงานปกติออกจากการตอบโต้ผู้ใช้สิทธิแรงงานสัมพันธ์

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ข้อตกลงสภาพการจ้างและทะเบียนฉบับที่มีผล
  2. ข้อเรียกร้อง หนังสือแต่งตั้งผู้แทน และหลักฐานรับ
  3. บันทึกเจรจา ประนอมข้อพิพาท และมติ
  4. หนังสือแจ้งหน่วยงานและหลักฐานวันเวลา

collective action ต้องทำตามขั้นตอน มิฉะนั้นผลทางกฎหมายเปลี่ยน

  1. collective action ต้องทำตามขั้นตอน มิฉะนั้นผลทางกฎหมายเปลี่ยน
  2. ตรวจคุณสมบัติผู้มีสิทธิ รูปแบบการแต่งตั้ง และวันรับเอกสารทุกขั้น
  3. การรวมกลุ่มหรือหยุดงานต้องเดินตามขั้นตอนเฉพาะ ไม่ใช่เพียงมีมติภายใน

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การปิดงานและการนัดหยุดงาน” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง definition เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง labour dispute ที่ตกลงกันไม่ได้ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง conciliation เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง เงื่อนไขก่อน lockout/strike เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ หมวดข้อพิพาทแรงงาน/การปิดงานและนัดหยุดงาน; กฎกระทรวงกิจการจำเป็น
  2. พระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  4. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง