พนักงานยื่นข้อเรียกร้องมาแล้ว บริษัทต้องทำอะไร และมีกำหนดเวลาอะไรบ้าง
ข้อเรียกร้องต้องทำเป็นหนังสือ ถ้าลูกจ้างยื่นเอง ต้องมีชื่อและลายมือชื่อไม่น้อยกว่าร้อยละ 15 ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้อง ฝ่ายที่ได้รับต้องแจ้งชื่อผู้แทนและเริ่มเจรจาภายใน 3 วัน ถ้าไม่เจรจาหรือตกลงไม่ได้ ถือเป็นข้อพิพาทแรงงาน ฝ่ายที่ยื่นต้องแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงานภายใน 24 ชั่วโมง และพนักงานประนอมไกล่เกลี่ยภายใน 5 วัน ห้ามตอบโต้ผู้เกี่ยวข้องกับข้อเรียกร้อง
ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้
พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ มาตรา 13 เป็นต้นไป; กฎกระทรวงแบบ/หลักเกณฑ์; DLPW Labour Relations
บทความนี้ครอบคลุม
- ใครยื่นได้
- รายชื่อร้อยละ 15
- ผู้แทนเจรจาไม่เกิน 7 คน
- เริ่มเจรจาภายใน 3 วัน
- แจ้งข้อพิพาทภายใน 24 ชั่วโมง
- คุ้มครองผู้เกี่ยวข้อง
หลักตัดสินที่ต้องใช้
- ยื่นข้อเรียกร้องเป็นหนังสือ ถ้าลูกจ้างยื่นต้องมีรายชื่อและลายมือชื่อไม่น้อยกว่าร้อยละ 15 ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้อง (ม.13)
- ลูกจ้างเลือกผู้แทนเจรจาได้ไม่เกิน 7 คน
- ฝ่ายที่ได้รับข้อเรียกร้องต้องแจ้งชื่อผู้แทนและเริ่มเจรจาภายใน 3 วัน (ม.16)
- ไม่เจรจาภายในกำหนดหรือตกลงไม่ได้ เป็นข้อพิพาทแรงงาน ฝ่ายที่ยื่นแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงานภายใน 24 ชั่วโมง (ม.21)
- ระหว่างข้อเรียกร้องอยู่ในกระบวนการ ห้ามนายจ้างเลิกจ้างหรือกระทำการกระทบผู้เกี่ยวข้อง เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย (ม.31)
ตัดสินใจทีละขั้น
ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก
- 01ข้อเรียกร้องเป็นหนังสือ และมีรายชื่อไม่น้อยกว่าร้อยละ 15 ของผู้เกี่ยวข้อง (หรือยื่นโดยสหภาพที่มีสิทธิ) หรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ข้อเรียกร้องอาจไม่สมบูรณ์ แจ้งเหตุเป็นหนังสือและให้แก้ไข
- 02ฝ่ายที่ได้รับแจ้งชื่อผู้แทนและเริ่มเจรจาภายใน 3 วันหรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ถือเป็นข้อพิพาทแรงงาน ฝ่ายที่ยื่นแจ้งพนักงานประนอมภายใน 24 ชั่วโมง
- 03เจรจาแล้วตกลงกันได้หรือไม่ใช่ทำข้อตกลงเป็นหนังสือ ปิดประกาศ และจดทะเบียนไม่ใช่เป็นข้อพิพาทแรงงาน แจ้งพนักงานประนอมภายใน 24 ชั่วโมง
มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

อย่าตอบข้อเรียกร้องด้วยการลงโทษทางวินัยแบบอัตโนมัติ เปิด legal timeline ตั้งแต่วันรับ ตั้งผู้แทนที่มีอำนาจตัดสินใจ และเก็บหลักฐานการรับ การเจรจา และบันทึกการประชุมทุกครั้ง
- มีขั้นตอนรับข้อเรียกร้องพร้อมผู้รับผิดชอบ
- ตั้งผู้แทนที่มีอำนาจตัดสินใจ
- เปิด legal timeline 3 วัน / 24 ชั่วโมง / 5 วัน
- บันทึกการเจรจาทุกครั้ง
เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ
- หนังสือข้อเรียกร้องพร้อมรายชื่อ
- หนังสือแจ้งชื่อผู้แทน
- บันทึกการเจรจา
- หนังสือแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาท
- ข้อตกลงที่ลงนาม (ถ้าตกลงได้)
มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน
รูปแบบ รายชื่อ ลายมือชื่อ และขอบเขตของผู้เกี่ยวข้อง มีผลต่อความชอบของข้อเรียกร้อง ตรวจให้ครบก่อนยื่น และเก็บหลักฐานการส่งมอบ
- ตรวจรายชื่อให้ครบร้อยละ 15 ก่อนยื่น
- เลือกผู้แทนไม่เกิน 7 คน
- เก็บหลักฐานการยื่นและวันเวลา
เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข
- ระบุให้ชัดว่าอยู่ขั้นใด: ยื่นข้อเรียกร้อง เจรจา ข้อพิพาทที่ตกลงกันไม่ได้ หรือก่อนปิดงานหรือนัดหยุดงาน
- ติดต่อพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงานตามขั้นตอนและกำหนดเวลาที่กฎหมายกำหนด
- เก็บหนังสือส่งและรับ รายชื่อผู้แทน บันทึกการเจรจา และประกาศทุกฉบับไว้เป็นหลักฐาน
ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด
- วันรับข้อเรียกร้องบันทึกวันเวลารับ ตรวจรูปแบบและรายชื่อ
- ภายใน 3 วันแจ้งชื่อผู้แทนและเริ่มเจรจา
- ภายใน 24 ชม. หลังเจรจาไม่ได้ฝ่ายที่ยื่นแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงาน
- ภายใน 5 วันพนักงานประนอมไกล่เกลี่ย
ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง
ลูกจ้างฝ่ายผลิต 200 คนยื่นข้อเรียกร้อง
ข้อเรียกร้องขอปรับค่ากะ ยื่นโดยมีรายชื่อและลายมือชื่อลูกจ้างฝ่ายผลิต 34 คน จากผู้เกี่ยวข้อง 200 คน และตั้งผู้แทน 5 คน
- ร้อยละ 15 ของ 20030 คน
- รายชื่อที่ได้34 คน
- ผู้แทนไม่เกิน 7 คน5 คน
เจรจาไม่ได้ข้อยุติ
เจรจาครั้งที่สองวันที่ 10 ตุลาคมแล้วตกลงกันไม่ได้
- สถานะข้อพิพาทแรงงาน
- ฝ่ายที่ยื่นแจ้งพนักงานประนอมภายใน24 ชม.
- ไกล่เกลี่ยภายใน5 วัน
ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน
ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ
เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล
1ลูกจ้างยื่นข้อเรียกร้องเอง ต้องมีรายชื่ออย่างน้อยร้อยละเท่าไร
เฉลย B · มาตรา 13 กำหนดไม่น้อยกว่าร้อยละ 15 ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้อง
2ฝ่ายที่ได้รับข้อเรียกร้องต้องเริ่มเจรจาภายในกี่วัน
เฉลย A · มาตรา 16 กำหนดภายใน 3 วัน
3เจรจาไม่ได้ ต้องแจ้งพนักงานประนอมภายใน
เฉลย A · มาตรา 21 กำหนดภายใน 24 ชั่วโมง
คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR
รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง
Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
| FIELD | สิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้ | หลักฐานขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| Trigger | เริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การยื่นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับสภาพการจ้าง | บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ |
| Owner | Employee Relations ร่วมกับคณะผู้แทน นายจ้างระดับตัดสินใจ และที่ปรึกษากฎหมายแรงงานสัมพันธ์ | ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม |
| Action | ข้อเรียกร้องของลูกจ้างต้องมีรายชื่อและลายมือชื่อไม่น้อยกว่า 15% ของลูกจ้างซึ่งเกี่ยวข้อง; หากยื่นโดยสหภาพแรงงานให้ตรวจเกณฑ์สมาชิกและอำนาจตามกฎหมายแยก; ฝ่ายรับข้อเรียกร้องต้องแจ้งชื่อผู้แทนโดยมิชักช้า และทั้งสองฝ่ายเริ่มเจรจาภายใน 3 วันนับแต่ได้รับข้อเรียกร้อง; ห้ามตอบ demand แบบ disciplinary reflex | บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ |
| Documents | ข้อตกลงสภาพการจ้างและทะเบียนฉบับที่มีผล; ข้อเรียกร้อง หนังสือแต่งตั้งผู้แทน และหลักฐานรับ; บันทึกเจรจา ประนอมข้อพิพาท และมติ | ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้ |
| Deadline | ฝ่ายรับข้อเรียกร้องต้องแจ้งชื่อผู้แทนโดยมิชักช้า และทั้งสองฝ่ายเริ่มเจรจาภายใน 3 วันนับแต่ได้รับข้อเรียกร้อง; ถ้าไม่มีการเจรจาหรือตกลงไม่ได้ ฝ่ายแจ้งข้อเรียกร้องต้องแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทภายใน 24 ชั่วโมง; พนักงานประนอมดำเนินการให้ตกลงภายใน 5 วัน; บันทึกวันรับ ผู้แทน ข้อเสนอ counteroffer ผู้มีอำนาจ และประเด็นตกลง/คงค้างทุกครั้ง เพราะห้ามข้ามขั้นตอนไปสู่การปิดงานหรือนัดหยุดงาน; กรณีลูกจ้างร่วมลงชื่ออย่างน้อย 15% ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้องตาม §13; ตัวแทนเจรจาฝ่ายลูกจ้างจำนวนตามกฎหมาย (ไม่เกิน 7 คนในกรณีที่ใช้เกณฑ์ดังกล่าว) | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ |
| Evidence | เชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การยื่นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับสภาพการจ้าง | decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน |
| Consequence | กรอบเวลาสั้นและมีผลสูง: ตรวจ 15% สำหรับผู้ร่วมข้อเรียกร้อง เริ่มเจรจาภายใน 3 วัน แจ้งข้อพิพาทภายใน 24 ชั่วโมง และประนอมภายใน 5 วันตามเงื่อนไข | แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง |
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม
เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง
- ใครยื่นได้
- กรณีลูกจ้างร่วมลงชื่ออย่างน้อย 15% ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้องตาม §13
- ตัวแทนเจรจาฝ่ายลูกจ้างจำนวนตามกฎหมาย (ไม่เกิน 7 คนในกรณีที่ใช้เกณฑ์ดังกล่าว)
- กรณีสหภาพยื่นตาม §15 ต้องตรวจ membership threshold
- ฝ่ายรับข้อเรียกร้องเริ่มเจรจาภายใน 3 วัน
- ผลเมื่อเจรจาได้/ไม่ได้
- การแจ้งข้อพิพาทแรงงานภายในกำหนด
- An employee demand must carry the names and signatures of at least 15% of the employees concerned; where a union submits it, separately verify membership and statutory authority.
- The receiving party must promptly identify its representatives, and both parties must begin negotiation within three days after receipt.
- If negotiation does not begin or fails, the demanding party must notify the labour conciliator within 24 hours; the conciliator then works toward settlement within five days.
- Record receipt, representatives, offers, counteroffers, authority, and unresolved points because the process cannot lawfully skip straight to a lockout or strike.
หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge
- ข้อเรียกร้องของลูกจ้างต้องมีรายชื่อและลายมือชื่อไม่น้อยกว่า 15% ของลูกจ้างซึ่งเกี่ยวข้อง; หากยื่นโดยสหภาพแรงงานให้ตรวจเกณฑ์สมาชิกและอำนาจตามกฎหมายแยก
- ฝ่ายรับข้อเรียกร้องต้องแจ้งชื่อผู้แทนโดยมิชักช้า และทั้งสองฝ่ายเริ่มเจรจาภายใน 3 วันนับแต่ได้รับข้อเรียกร้อง
- ถ้าไม่มีการเจรจาหรือตกลงไม่ได้ ฝ่ายแจ้งข้อเรียกร้องต้องแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทภายใน 24 ชั่วโมง; พนักงานประนอมดำเนินการให้ตกลงภายใน 5 วัน
- บันทึกวันรับ ผู้แทน ข้อเสนอ counteroffer ผู้มีอำนาจ และประเด็นตกลง/คงค้างทุกครั้ง เพราะห้ามข้ามขั้นตอนไปสู่การปิดงานหรือนัดหยุดงาน
- An employee demand must carry the names and signatures of at least 15% of the employees concerned; where a union submits it, separately verify membership and statutory authority.
- The receiving party must promptly identify its representatives, and both parties must begin negotiation within three days after receipt.
- If negotiation does not begin or fails, the demanding party must notify the labour conciliator within 24 hours; the conciliator then works toward settlement within five days.
- Record receipt, representatives, offers, counteroffers, authority, and unresolved points because the process cannot lawfully skip straight to a lockout or strike.
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
- ได้รับข้อเรียกร้องแล้วแต่ทีมเจรจาไม่มีอำนาจ: เส้นตายยังเดินและการประชุมอาจไม่เกิดผล
- รายชื่อผู้แทนหรือสมาชิกไม่ครบเงื่อนไข: ตรวจคุณสมบัติและเอกสารก่อนสรุปว่าข้อเรียกร้องชอบหรือไม่
- Case 1 — Test a real demands concerning conditions of employment scenario against this rule: An employee demand must carry the names and signatures of at least 15% of the employees concerned; where a union submits it, separately verify membership and statutory authority. Record the facts and evidence supporting each element.
- Case 2 — Change one material fact and test the result against this rule: The receiving party must promptly identify its representatives, and both parties must begin negotiation within three days after receipt. Recalculate or rerun the workflow instead of copying the first outcome.
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง
ห้ามตอบ demand แบบ disciplinary reflex; เปิด legal timeline และ preserve evidence ตั้งแต่วันรับ
- ห้ามตอบ demand แบบ disciplinary reflex
- เปิด legal timeline และ preserve evidence ตั้งแต่วันรับ
- ตั้งทีมเจรจาที่มีอำนาจตัดสินจริงและควบคุมเส้นตายรายขั้น
- แยกการบริหารงานปกติออกจากการตอบโต้ผู้ใช้สิทธิแรงงานสัมพันธ์
- Turn the rules for demands concerning conditions of employment into an owned workflow with controlled documents, deadlines, review, and a traceable HRIS or payroll result.
- Appoint a negotiation team with real authority and control each statutory deadline
- Separate ordinary management from retaliation against persons exercising labour-relations rights
เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน
- ข้อตกลงสภาพการจ้างและทะเบียนฉบับที่มีผล
- ข้อเรียกร้อง หนังสือแต่งตั้งผู้แทน และหลักฐานรับ
- บันทึกเจรจา ประนอมข้อพิพาท และมติ
- หนังสือแจ้งหน่วยงานและหลักฐานวันเวลา
- Effective employment-condition agreement and register
- Demand, representative appointment, and receipt evidence
- Negotiation, conciliation, and resolution records
- Official notices and timestamp evidence
รูปแบบ รายชื่อ ลายมือชื่อ และ scope ของผู้เกี่ยวข้องมีผลต่อความชอบของข้อเรียกร้อง
- รูปแบบ รายชื่อ ลายมือชื่อ และ scope ของผู้เกี่ยวข้องมีผลต่อความชอบของข้อเรียกร้อง
- ตรวจคุณสมบัติผู้มีสิทธิ รูปแบบการแต่งตั้ง และวันรับเอกสารทุกขั้น
- การรวมกลุ่มหรือหยุดงานต้องเดินตามขั้นตอนเฉพาะ ไม่ใช่เพียงมีมติภายใน
- Check the facts, applicable conditions, dates, documents, and calculation or decision record for demands concerning conditions of employment before accepting or challenging the outcome.
- Check eligibility, appointment form, and receipt date at every step
- Collective action or a strike must follow the statutory process, not only an internal vote
คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง
- ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การยื่นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับสภาพการจ้าง” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ใครยื่นได้ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง กรณีลูกจ้างร่วมลงชื่ออย่างน้อย 15% ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้องตาม §13 เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ตัวแทนเจรจาฝ่ายลูกจ้างจำนวนตามกฎหมาย (ไม่เกิน 7 คนในกรณีที่ใช้เกณฑ์ดังกล่าว) เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง กรณีสหภาพยื่นตาม §15 ต้องตรวจ membership threshold เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
- Who is covered by “Demands concerning Conditions of Employment”, and what work, status, or event creates an exclusion?
- What were the actual facts about An employee demand must carry the names and signatures of at least 15% of the employees concerned; where a union submits it, separately verify membership and statutory authority. when the right arose?
- What were the actual facts about The receiving party must promptly identify its representatives, and both parties must begin negotiation within three days after receipt. when the right arose?
- What were the actual facts about If negotiation does not begin or fails, the demanding party must notify the labour conciliator within 24 hours; the conciliator then works toward settlement within five days. when the right arose?
- What were the actual facts about Record receipt, representatives, offers, counteroffers, authority, and unresolved points because the process cannot lawfully skip straight to a lockout or strike. when the right arose?
- Which document version applied on the event date, and did actual practice match it?
กฎหมายและเอกสารอ้างอิง
ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ มาตรา 13 เป็นต้นไป; กฎกระทรวงแบบ/หลักเกณฑ์; DLPW Labour Relations
- พระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 — ราชกิจจานุเบกษา
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
- กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

