HR-LAB · การเริ่มต้นและสภาพการจ้าง

การทดลองงาน

พนักงานทดลองงานมีสิทธิอะไร เลิกจ้างเพราะไม่ผ่านทดลองงานต้องบอกกล่าวล่วงหน้าหรือไม่ และทำไม 120 วันจึงสำคัญ แต่ไม่ใช่ระยะทดลองงานตามกฎหมาย

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
วันแรกเป็นลูกจ้างมีสิทธิตามกฎหมายตั้งแต่เริ่มงาน
120วันเกณฑ์ค่าชดเชย ณ วันเลิกจ้างมีผลม.118
ม.17บอกกล่าวต้องบอกกล่าวล่วงหน้าหรือจ่ายสินจ้างแทนพ.ร.บ.
30วันค่าชดเชยเมื่ออายุงาน 120 วัน–ไม่ครบ 1 ปีม.118
KNOWLEDGEการเริ่มต้นและสภาพการจ้าง
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

พนักงานไม่ผ่านทดลองงาน ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าหรือจ่ายค่าชดเชยหรือไม่

คำตอบสั้น

ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรก สัญญาทดลองงานถือเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลา จึงต้องบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 หรือจ่ายสินจ้างแทน และถ้า ณ วันเลิกจ้างมีผลทำงานครบ 120 วัน ต้องจ่ายค่าชดเชย เว้นแต่มีเหตุตามมาตรา 119 “ไม่ผ่านทดลองงาน” ไม่ใช่เหตุยกเว้นในตัวเอง

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 17, 118, 119; CCC มาตรา 582; แนวฎีกา

บทความนี้ครอบคลุม

  • สถานะลูกจ้างตั้งแต่วันแรก
  • การบอกกล่าวล่วงหน้า
  • เกณฑ์ 120 วันของค่าชดเชย
  • การประเมินผล
  • สิทธิค่าจ้าง วันลา OT ประกันสังคม

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรก และมีสิทธิตามกฎหมายเหมือนลูกจ้างอื่น
  2. สัญญาจ้างทดลองงานถือเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา (ม.17)
  3. เลิกจ้างต้องบอกกล่าวในหรือก่อนวันจ่ายค่าจ้าง ให้มีผลในวันจ่ายค่าจ้างคราวถัดไป หรือจ่ายสินจ้างแทน
  4. ทำงานครบ 120 วัน ณ วันเลิกจ้างมีผล ต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118 เว้นแต่มีเหตุตามมาตรา 119
  5. 120 วันเป็นเกณฑ์ค่าชดเชย ไม่ใช่ระยะทดลองงานที่กฎหมายกำหนด
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01มีเหตุตามมาตรา 119 ที่พิสูจน์ได้และระบุในหนังสือหรือไม่
    ใช่ไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าและไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  2. 02บอกกล่าวในหรือก่อนวันจ่ายค่าจ้าง ให้มีผลวันจ่ายคราวถัดไปหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่จ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าวสำหรับช่วงที่ขาด และตรวจข้อถัดไป
  3. 03ณ วันเลิกจ้างมีผล ทำงานครบ 120 วันหรือไม่
    ใช่จ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน (120 วัน–1 ปี = 30 วัน)
    ไม่ใช่ไม่มีค่าชดเชย จ่ายค่าจ้างค้างและสิทธิอื่นให้ครบ
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ตั้งระยะทดลองงานตามเหตุผลของงาน ไม่ใช่เพื่อหลบสิทธิ มีเกณฑ์ประเมินและหลักฐาน และเมื่อเลิกจ้างให้ตรวจสามเรื่องแยกกัน: การบอกกล่าว ค่าชดเชย และเหตุตามมาตรา 119

  1. กำหนดเกณฑ์ประเมินที่วัดได้และแจ้งตั้งแต่วันแรก
  2. ตั้งการแจ้งเตือนวันที่ 90 และวันที่ 120 ในระบบ
  3. คำนวณวันมีผลตามรอบจ่ายค่าจ้างก่อนแจ้งผล
  4. แยกสินจ้างแทนการบอกกล่าวกับค่าชดเชยใน final pay

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • สัญญาจ้างและเงื่อนไขทดลองงาน
  • เกณฑ์และแบบประเมินทดลองงาน
  • หนังสือแจ้งผลพร้อมวันมีผล
  • worksheet สินจ้างแทนการบอกกล่าวและค่าชดเชย
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

“ไม่ผ่านทดลองงาน” ไม่ได้ลบสิทธิตามกฎหมายเอง ตรวจวันเริ่มงาน วันเลิกจ้างมีผล และขอผลประเมินเป็นลายลักษณ์อักษร

  1. ขอเกณฑ์ประเมินและผลประเมินเป็นลายลักษณ์อักษร
  2. จดวันเริ่มงานและวันที่เลิกจ้างมีผล
  3. ตรวจเงินที่ได้รับแยกทีละรายการ

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ขอเอกสารก่อนและหลังเปลี่ยน เหตุผล วันที่มีผล และระบุให้ชัดว่าการลงชื่อเป็นการรับทราบหรือยินยอม
  2. ใช้ช่องร้องทุกข์ภายใน หรือกระบวนการยื่นข้อเรียกร้องเมื่อเป็นเรื่องสภาพการจ้างของกลุ่ม
  3. ถ้ากระทบสิทธิขั้นต่ำหรือยังไม่ยุติ ปรึกษากรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือใช้ศาลแรงงานตามสิทธิที่เรียกร้อง
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. วันเริ่มงานแจ้งเกณฑ์ประเมินและระยะทดลองงานเป็นลายลักษณ์อักษร
  2. ระหว่างทดลองงานประเมินและบันทึกผลเป็นระยะ
  3. ก่อนวันจ่ายค่าจ้างแจ้งผลและวันเลิกจ้างมีผลตามมาตรา 17
  4. ก่อนครบ 120 วันตรวจวันมีผลเทียบกับเกณฑ์ค่าชดเชย
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

เลิกจ้างวันที่ 119 กับวันที่ 120

เริ่มงาน 1 มกราคม 2569 เงินเดือน 21,000 บาท วันที่ 120 ของอายุงานคือ 30 เมษายน 2569

  1. เลิกจ้างมีผล 29 เม.ย. (วันที่ 119)ค่าชดเชย 0
  2. เลิกจ้างมีผล 30 เม.ย. (วันที่ 120)30 วัน
  3. ค่าชดเชย 30 วัน = 21,000 ÷ 30 × 3021,000
ต่างกันหนึ่งวัน ค่าชดเชยต่างกัน 21,000 บาท จึงต้องตรวจวันเริ่มงานและวันมีผลให้แม่น
02

แจ้งไม่ผ่านกลางรอบเงินเดือน

จ่ายเงินเดือนทุกสิ้นเดือน บริษัทแจ้งไม่ผ่านทดลองงานวันที่ 10 มีนาคม และให้หยุดงานวันที่ 31 มีนาคม

  1. แจ้งก่อนวันจ่าย 31 มี.ค.มีผล 30 เม.ย.
  2. บริษัทให้หยุด31 มี.ค.
  3. สินจ้างแทนการบอกกล่าว1 เดือน
ต้องจ่ายสินจ้างแทนการบอกกล่าวเท่ากับค่าจ้างถึง 30 เมษายน และตรวจเกณฑ์ 120 วันแยกต่างหาก
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดเลิกจ้างทดลองงานได้ทันที ไม่ต้องจ่ายอะไร
ที่ถูกต้องต้องบอกกล่าวล่วงหน้าหรือจ่ายสินจ้างแทน และอาจต้องจ่ายค่าชดเชย
เข้าใจผิดกฎหมายกำหนดทดลองงาน 119 วัน
ที่ถูกต้องกฎหมายไม่กำหนดระยะทดลองงาน 120 วันเป็นเกณฑ์ค่าชดเชย
เข้าใจผิดทดลองงานยังไม่มีประกันสังคมหรือ OT
ที่ถูกต้องมีสิทธิเหมือนลูกจ้างทั่วไปตั้งแต่วันแรก
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1เริ่มงาน 1 ม.ค. 2569 เลิกจ้างมีผล 30 เม.ย. 2569 ได้ค่าชดเชยหรือไม่

2สัญญาทดลองงานถือเป็นสัญญาประเภทใด

3“ไม่ผ่านทดลองงาน” เป็นเหตุตามมาตรา 119 หรือไม่

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การทดลองงานบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerHR Business Partner/Employee Relations ร่วมกับผู้มีอำนาจลงนามและฝ่ายกฎหมายเมื่อมีผลกระทบสำคัญผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรกและมีสิทธิค่าจ้าง OT ลา และประกันสังคมตามเงื่อนไข; 120 วันเป็นเกณฑ์เริ่มสิทธิค่าชดเชย ไม่ใช่ระยะทดลองงานสูงสุดตามกฎหมาย; ตั้ง probation ตามเหตุผลธุรกิจ ไม่ใช่เพื่อหลบสิทธิบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsข้อเสนอจ้าง สัญญา และคำบรรยายงาน; ข้อบังคับ นโยบาย และข้อตกลงสภาพการจ้างฉบับที่มีผล; หนังสือแจ้ง เปลี่ยนแปลง หรือขอความยินยอมต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรกและมีสิทธิค่าจ้าง OT ลา และประกันสังคมตามเงื่อนไข; 120 วันเป็นเกณฑ์เริ่มสิทธิค่าชดเชย ไม่ใช่ระยะทดลองงานสูงสุดตามกฎหมาย; นับอายุงานถึงวันที่มีผลเลิกจ้างจริง ไม่ใช่วันที่แจ้งผลประเมินอย่างเดียว; ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรก; 120 วันเป็น threshold สำคัญของค่าชดเชย ไม่ใช่ maximum probation; สิทธิค่าจ้าง วันลา OT และ SSOวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การทดลองงานdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceห้ามเขียนว่า 119 วัน “กฎหมายกำหนด”; วันเริ่มงานและวันมีผลเลิกจ้างมีผลต่อการนับ 120 วันแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรก
  2. สัญญาทดลองงานโดยหลักถือเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลาสำหรับเรื่อง notice ตามกฎหมาย
  3. 120 วันเป็น threshold สำคัญของค่าชดเชย ไม่ใช่ maximum probation
  4. การประเมินไม่ผ่าน
  5. notice/pay in lieu
  6. สิทธิค่าจ้าง วันลา OT และ SSO

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรกและมีสิทธิค่าจ้าง OT ลา และประกันสังคมตามเงื่อนไข
  2. 120 วันเป็นเกณฑ์เริ่มสิทธิค่าชดเชย ไม่ใช่ระยะทดลองงานสูงสุดตามกฎหมาย
  3. การเลิกจ้างเพราะไม่ผ่านทดลองงานยังต้องตรวจการบอกกล่าว/สินจ้างแทน และค่าชดเชยถ้าถึงเกณฑ์
  4. นับอายุงานถึงวันที่มีผลเลิกจ้างจริง ไม่ใช่วันที่แจ้งผลประเมินอย่างเดียว
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. เลิกวันที่ 90, 119, 120, 130
  2. แจ้งไม่ผ่านแต่ให้ทำต่อจนเกิน threshold
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

ตั้ง probation ตามเหตุผลธุรกิจ ไม่ใช่เพื่อหลบสิทธิ; มีเกณฑ์ประเมินและ evidence; หากเลิกจ้างต้องพิจารณา notice + severance + เหตุ ม.119 แยกกัน

  1. ตั้ง probation ตามเหตุผลธุรกิจ ไม่ใช่เพื่อหลบสิทธิ
  2. มีเกณฑ์ประเมินและ evidence
  3. หากเลิกจ้างต้องพิจารณา notice + severance + เหตุ ม.119 แยกกัน
  4. ทำ version control เอกสารที่เป็นสภาพการจ้างและระบุวันที่มีผลให้ชัด
  5. ประเมินว่าการเปลี่ยนแปลงกระทบสาระสำคัญหรือเป็นการใช้อำนาจบริหารโดยชอบก่อนออกคำสั่ง

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ข้อเสนอจ้าง สัญญา และคำบรรยายงาน
  2. ข้อบังคับ นโยบาย และข้อตกลงสภาพการจ้างฉบับที่มีผล
  3. หนังสือแจ้ง เปลี่ยนแปลง หรือขอความยินยอม
  4. หลักฐานการสื่อสาร การตอบรับ และวันที่มีผล

“ไม่ผ่านทดลองงาน” ไม่ใช่ ground ที่ลบสิทธิ statutory โดยตัวมันเอง

  1. “ไม่ผ่านทดลองงาน” ไม่ใช่ ground ที่ลบสิทธิ statutory โดยตัวมันเอง
  2. เปรียบเทียบเอกสารก่อนและหลัง รวมถึงวิธีปฏิบัติที่ทำต่อเนื่องจริง
  3. อย่าเซ็นรับรองว่าเห็นด้วยหากเอกสารมีไว้เพียงยืนยันการรับทราบ—ขอให้ระบุสถานะให้ชัด

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การทดลองงาน” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง ลูกจ้างทดลองงานเป็นลูกจ้างตั้งแต่วันแรก เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง สัญญาทดลองงานโดยหลักถือเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลาสำหรับเรื่อง notice ตามกฎหมาย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง 120 วันเป็น threshold สำคัญของค่าชดเชย ไม่ใช่ maximum probation เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง การประเมินไม่ผ่าน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 17, 118, 119; CCC มาตรา 582; แนวฎีกา
  2. พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2550
  3. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  4. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง