HR-LAB · การสิ้นสุดการจ้าง

เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย — มาตรา 119

มาตรา 119 มีเหตุอะไรบ้างที่เลิกจ้างได้โดยไม่จ่ายค่าชดเชย ต้องพิสูจน์อย่างไร หนังสือเตือนมีผลกี่ปี และทำไมต้องระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้างตั้งแต่แรก

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
6เหตุเหตุที่เลิกจ้างได้โดยไม่จ่ายค่าชดเชยม.119
1ปีหนังสือเตือนมีผลนับแต่วันกระทำผิดม.119(4)
3วันทำงานติดต่อกันละทิ้งหน้าที่โดยไม่มีเหตุอันสมควรม.119(5)
ระบุเหตุในหนังสือไม่ระบุตอนเลิกจ้าง อ้างภายหลังไม่ได้ม.17
KNOWLEDGEการสิ้นสุดการจ้าง
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

พฤติกรรมของพนักงานคนนี้เข้ามาตรา 119 พอจะเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยหรือไม่

คำตอบสั้น

มาตรา 119 มี 6 เหตุ: ทุจริตหรือกระทำผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย ประมาทเลินเล่อจนนายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง ฝ่าฝืนข้อบังคับหรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหลังได้รับหนังสือเตือน (กรณีร้ายแรงไม่ต้องเตือน) ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร และได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด นายจ้างต้องพิสูจน์ข้อเท็จจริงได้ และต้องระบุเหตุไว้ในหนังสือเลิกจ้าง

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 119 + แนวคำพิพากษาศาลฎีกา

บทความนี้ครอบคลุม

  • 6 เหตุตามมาตรา 119
  • หนังสือเตือนมีผล 1 ปี
  • กรณีร้ายแรงไม่ต้องเตือน
  • ภาระการพิสูจน์
  • ระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้าง
  • แยกจากเลิกจ้างไม่เป็นธรรม

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง (ม.119(1))
  2. จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย หรือประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง (ม.119(2)–(3))
  3. ฝ่าฝืนข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม หลังเตือนเป็นหนังสือแล้ว หนังสือเตือนมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันกระทำผิด (ม.119(4))
  4. ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร ไม่ว่าจะมีวันหยุดคั่นหรือไม่ (ม.119(5))
  5. ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด เว้นแต่ความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ (ม.119(6)) และต้องระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้าง (ม.17)
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01ข้อเท็จจริงเข้าองค์ประกอบของเหตุใดเหตุหนึ่งในมาตรา 119 และพิสูจน์ได้หรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ไม่เข้ามาตรา 119 ต้องจ่ายค่าชดเชยและบอกกล่าวตามปกติ
  2. 02ถ้าเป็นการฝ่าฝืนข้อบังคับ มีหนังสือเตือนเรื่องเดียวกันภายใน 1 ปี หรือเป็นกรณีร้ายแรงหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ยังใช้มาตรา 119(4) ไม่ได้ ให้ออกหนังสือเตือนก่อน
  3. 03ระบุเหตุตามมาตรา 119 ไว้ในหนังสือเลิกจ้างหรือไม่
    ใช่เลิกจ้างได้โดยไม่ต้องบอกกล่าวและไม่จ่ายค่าชดเชย (จ่ายเงินค้างอื่นให้ครบ)
    ไม่ใช่อ้างเหตุภายหลังไม่ได้ ต้องจ่ายค่าชดเชยและสินจ้างแทนการบอกกล่าว
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ทำการสอบข้อเท็จจริงให้ครบ: ข้อกล่าวหา หลักฐาน โอกาสชี้แจง และการลงโทษที่สม่ำเสมอ แล้วระบุเหตุตามมาตรา 119 ในหนังสือเลิกจ้าง ถ้าไม่ระบุตอนเลิกจ้าง จะยกเหตุนั้นขึ้นอ้างภายหลังไม่ได้

  1. ทำขั้นตอนสอบข้อเท็จจริงที่ให้โอกาสชี้แจง
  2. ตรวจอายุและเรื่องของหนังสือเตือนทุกฉบับ
  3. ระบุเหตุและมาตราในหนังสือเลิกจ้าง
  4. ลงโทษให้สม่ำเสมอกับกรณีคล้ายกัน

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • บันทึกการสอบข้อเท็จจริงและคำชี้แจง
  • หลักฐานประกอบ เช่น เวลา ภาพ เอกสาร
  • หนังสือเตือนที่เกี่ยวข้อง
  • หนังสือเลิกจ้างที่ระบุเหตุและมาตรา
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

คำว่า “ร้ายแรง” ในหนังสือไม่ได้ทำให้มาตรา 119 สำเร็จเอง ต้องมีข้อเท็จจริงเข้าองค์ประกอบ ขอดูหลักฐานและหนังสือเตือนที่ใช้อ้าง และตรวจว่าหนังสือเตือนเกิน 1 ปีหรือเป็นคนละเรื่องหรือไม่

  1. ขอดูข้อกล่าวหา หลักฐาน และหนังสือเตือนที่อ้าง
  2. ชี้แจงเป็นลายลักษณ์อักษรพร้อมหลักฐาน
  3. ตรวจว่าหนังสือเตือนเกิน 1 ปีหรือเป็นคนละเรื่องหรือไม่

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ขอหนังสือแจ้งเหตุ วันที่มีผล และรายการเงินแยกทีละประเภทเป็นลายลักษณ์อักษร
  2. ทักท้วงกับฝ่ายบุคคลโดยแยกค่าจ้างค้าง สินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าชดเชย วันหยุดคงเหลือ และกองทุน
  3. เงินตาม พ.ร.บ.ยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนเลิกจ้างไม่เป็นธรรมหรือข้อพิพาทสัญญาฟ้องศาลแรงงานโดยตรง และอย่าปล่อยกำหนดเวลาสั้นผ่านไป
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. เมื่อพบเหตุบันทึกข้อเท็จจริงและเก็บหลักฐานทันที
  2. สอบข้อเท็จจริงแจ้งข้อกล่าวหาและให้โอกาสชี้แจง
  3. ตัดสินใจตรวจองค์ประกอบ หนังสือเตือน และความสม่ำเสมอของโทษ
  4. วันเลิกจ้างออกหนังสือระบุเหตุตามมาตรา 119 และจ่ายเงินค้างอื่นภายใน 3 วัน
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

มาสายซ้ำหลังได้หนังสือเตือน

พนักงานได้หนังสือเตือนเรื่องมาสายเมื่อ 3 มีนาคม 2569 แล้วมาสายอีกโดยไม่มีเหตุผลเมื่อ 20 สิงหาคม 2569

  1. เป็นความผิดเรื่องเดียวกันใช่
  2. อยู่ภายใน 1 ปีนับแต่วันกระทำผิดครั้งแรกใช่
  3. ระบุมาตรา 119(4) ในหนังสือเลิกจ้างต้องระบุ
เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยได้ ถ้าข้อบังคับและคำสั่งเรื่องเวลาเข้างานชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม และระบุเหตุในหนังสือ
02

ขาดงาน 3 วัน มีวันหยุดคั่น

พนักงานไม่มาทำงานวันศุกร์ เสาร์และอาทิตย์เป็นวันหยุด แล้วไม่มาวันจันทร์และอังคาร ไม่แจ้งเหตุ และติดต่อไม่ได้

  1. วันทำงานที่ขาด3 วัน
  2. ติดต่อกันโดยมีวันหยุดคั่นนับได้
  3. มีเหตุอันสมควรไม่พบ
เข้ามาตรา 119(5) ถ้าสอบแล้วไม่มีเหตุอันสมควร เช่น เจ็บป่วยกะทันหันหรือเหตุสุดวิสัย
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดเขียนว่า “ความผิดร้ายแรง” ก็ไม่ต้องจ่าย
ที่ถูกต้องต้องมีข้อเท็จจริงเข้าองค์ประกอบและพิสูจน์ได้
เข้าใจผิดหนังสือเตือนมีผลตลอดไป
ที่ถูกต้องมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันกระทำผิด
เข้าใจผิดหาเหตุเพิ่มทีหลังได้ถ้าถูกฟ้อง
ที่ถูกต้องต้องระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้าง อ้างภายหลังไม่ได้
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1หนังสือเตือนตามมาตรา 119(4) มีผลไม่เกินกี่ปี

2ขาดงานวันศุกร์ จันทร์ อังคาร โดยเสาร์อาทิตย์เป็นวันหยุด นับเป็นติดต่อกันหรือไม่

3ไม่ระบุเหตุมาตรา 119 ในหนังสือเลิกจ้าง จะเป็นอย่างไร

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย — มาตรา 119บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations ร่วมกับ Payroll ผู้มีอำนาจเลิกจ้าง และฝ่ายกฎหมายตามระดับความเสี่ยงผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionมาตรา 119 มี 6 กลุ่มเหตุและเป็นข้อยกเว้น ต้องตีความเคร่งครัดและพิสูจน์ข้อเท็จจริง ไม่ใช้เพียงคำว่า ‘ผิดร้ายแรง’; ฝ่าฝืนกฎที่ไม่ร้ายแรงต้องมีหนังสือเตือนก่อน และหนังสือมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่กระทำผิด; investigation + evidence + consistency + reason letterบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsสัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง; หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ; เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้องต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineฝ่าฝืนกฎที่ไม่ร้ายแรงต้องมีหนังสือเตือนก่อน และหนังสือมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่กระทำผิด; ละทิ้งหน้าที่ต้องครบ 3 วันทำงานติดต่อกันและไม่มีเหตุอันสมควร; ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร; จำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุดตามเงื่อนไขกฎหมาย ต้องพูดถึง warning validity 1 ปีนับแต่กระทำผิดวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย — มาตรา 119decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceใช้ฎีกาหลากหลาย ไม่สรุปจากคดีเดียวแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. 6 กลุ่มเหตุใน §119 ตามถ้อยคำล่าสุด: ทุจริต/ความผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง
  2. จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย
  3. ประมาทเลินเล่อจนเสียหายอย่างร้ายแรง
  4. ฝ่าฝืนข้อบังคับ/ระเบียบ/คำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหลังเตือนเป็นหนังสือ เว้นแต่กรณีร้ายแรง
  5. ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร
  6. จำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุดตามเงื่อนไขกฎหมาย ต้องพูดถึง warning validity 1 ปีนับแต่กระทำผิด
  7. serious case
  8. burden/evidence
  9. ต้องแจ้งเหตุในขณะเลิกจ้างตามเงื่อนไขกฎหมาย มิฉะนั้นอาจยกเหตุนั้นภายหลังไม่ได้

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. มาตรา 119 มี 6 กลุ่มเหตุและเป็นข้อยกเว้น ต้องตีความเคร่งครัดและพิสูจน์ข้อเท็จจริง ไม่ใช้เพียงคำว่า ‘ผิดร้ายแรง’
  2. ฝ่าฝืนกฎที่ไม่ร้ายแรงต้องมีหนังสือเตือนก่อน และหนังสือมีผลไม่เกิน 1 ปีนับแต่วันที่กระทำผิด
  3. ละทิ้งหน้าที่ต้องครบ 3 วันทำงานติดต่อกันและไม่มีเหตุอันสมควร
  4. นายจ้างต้องระบุเหตุในหนังสือเลิกจ้างหรือแจ้งเหตุในขณะเลิกจ้าง มิฉะนั้นอาจยกเหตุภายหลังไม่ได้
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. ขาดงาน 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร: ตรวจวันทำงานจริง การติดต่อ และข้อเท็จจริงก่อนใช้มาตรา 119
  2. ฝ่าฝืนข้อบังคับที่ไม่ร้ายแรงครั้งแรก: โดยหลักต้องมีหนังสือเตือนที่ยังมีผลก่อนอ้างเหตุเดิม ไม่ใช่ติดป้ายว่า ‘ร้ายแรง’ ภายหลัง
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

investigation + evidence + consistency + reason letter; แยก §119 จาก unfair dismissal

  1. investigation + evidence + consistency + reason letter
  2. แยก §119 จาก unfair dismissal
  3. แยกเหตุสิ้นสุด วันที่แจ้ง วันที่มีผล และวันครบกำหนดจ่ายเป็นคนละช่อง
  4. คำนวณค่าจ้างค้าง วันลา ค่าชดเชย และสินจ้างแทนการบอกกล่าวแยกรายการ

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง
  2. หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ
  3. เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง
  4. ตารางคำนวณเงินทุกประเภทและหลักฐานชำระ
  5. service timeline และรายการเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง

คำว่า “ร้ายแรง” ในหนังสือไม่ทำให้ §119 สำเร็จ ต้องดูข้อเท็จจริงและองค์ประกอบ

  1. คำว่า “ร้ายแรง” ในหนังสือไม่ทำให้ §119 สำเร็จ ต้องดูข้อเท็จจริงและองค์ประกอบ
  2. เก็บหนังสือและซอง/อีเมลที่พิสูจน์วันที่ได้รับแจ้งจริง
  3. ขอตารางแจกแจงเงินแต่ละสิทธิ อย่าตัดสินจากยอดโอนรวมเพียงยอดเดียว

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย — มาตรา 119” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง 6 กลุ่มเหตุใน §119 ตามถ้อยคำล่าสุด: ทุจริต/ความผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง ประมาทเลินเล่อจนเสียหายอย่างร้ายแรง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง ฝ่าฝืนข้อบังคับ/ระเบียบ/คำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหลังเตือนเป็นหนังสือ เว้นแต่กรณีร้ายแรง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 119 + แนวคำพิพากษาศาลฎีกา
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง