HR-LAB · การเริ่มต้นและสภาพการจ้าง

การเปลี่ยนแปลงสภาพการจ้าง

บริษัทเปลี่ยนเงื่อนไขการจ้างได้แค่ไหน เมื่อไรต้องขอความยินยอม เมื่อไรเป็นแค่การบริหารงาน และควรทำขั้นตอนอย่างไรให้ไม่เป็นข้อพิพาท

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
เป็นคุณทำได้ไม่ต้องขอความยินยอม
เสียประโยชน์ต้องยินยอมเมื่อกระทบสาระสำคัญของสภาพการจ้าง
บริหารขอบเขตเดิมไม่ลดค่าจ้าง ตำแหน่ง และไม่กลั่นแกล้ง
ข้อตกลงรายกลุ่มเปลี่ยนผ่านกระบวนการข้อเรียกร้องได้พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์
KNOWLEDGEการเริ่มต้นและสภาพการจ้าง
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

บริษัทต้องการเปลี่ยนกะ ค่าคอมมิชชั่น หรือวิธีอนุมัติลา ต้องขอความยินยอมพนักงานหรือไม่

คำตอบสั้น

การเปลี่ยนที่เป็นคุณแก่ลูกจ้างทำได้ การเปลี่ยนวิธีบริหารภายในขอบเขตเดิมที่ไม่ลดสิทธิไม่ต้องขอความยินยอม แต่การเปลี่ยนสาระสำคัญของสภาพการจ้างที่ทำให้ลูกจ้างเสียประโยชน์ ต้องได้รับความยินยอมของลูกจ้าง หรือผ่านกระบวนการข้อเรียกร้องและข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ มาตรา 20 และบทข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง; CCC; แนวฎีกา

บทความนี้ครอบคลุม

  • การเปลี่ยนที่เป็นคุณ
  • การเปลี่ยนที่ลดสิทธิ
  • ความยินยอมรายบุคคลและกลุ่ม
  • อำนาจบริหารจัดการ
  • งาน เวลา สถานที่ ค่าตอบแทน

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. การเปลี่ยนที่เป็นคุณแก่ลูกจ้างทำได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม
  2. การเปลี่ยนสาระสำคัญของสภาพการจ้างที่ทำให้ลูกจ้างเสียประโยชน์ ต้องได้ความยินยอม
  3. การเปลี่ยนกับกลุ่มลูกจ้างทำผ่านข้อเรียกร้องและข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างได้ (พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์)
  4. คำสั่งบริหารภายในขอบเขตงานเดิม ไม่ลดค่าจ้างหรือตำแหน่ง และไม่กลั่นแกล้ง เป็นอำนาจของนายจ้าง
  5. ความยินยอมต้องเป็นอิสระ ระบุสิ่งที่เปลี่ยนชัดเจน และแยกจากการลงชื่อรับทราบ
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01การเปลี่ยนแปลงทำให้ลูกจ้างได้ประโยชน์มากขึ้นหรือไม่
    ใช่เปลี่ยนได้ แจ้งให้ทราบเป็นลายลักษณ์อักษร
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  2. 02เป็นการบริหารภายในขอบเขตงานเดิม โดยไม่ลดค่าจ้าง ตำแหน่ง หรือสิทธิหรือไม่
    ใช่ใช้อำนาจบริหารได้ บันทึกเหตุผลทางธุรกิจ
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  3. 03ได้รับความยินยอมโดยอิสระ หรือทำข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างแล้วหรือไม่
    ใช่เปลี่ยนได้ตามที่ตกลง เก็บหลักฐานไว้
    ไม่ใช่ยังเปลี่ยนไม่ได้ ต้องเจรจาหรือคงเงื่อนไขเดิม
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ทำการประเมินผลกระทบก่อนเปลี่ยน ระบุฐานสิทธิเดิม เปรียบเทียบก่อนและหลัง ปรึกษาหรือขอความยินยอมเมื่อจำเป็น และอย่าใช้ “นโยบายบริษัทแก้ไขได้ตลอดเวลา” เป็นคำตอบครอบจักรวาล

  1. ทำ impact assessment ก่อนเปลี่ยนทุกครั้ง
  2. แยกแบบฟอร์มรับทราบกับแบบฟอร์มยินยอม
  3. ตรวจข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างที่มีผลอยู่
  4. บันทึกเหตุผลทางธุรกิจของคำสั่งบริหาร

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • เอกสารเงื่อนไขเดิมและใหม่
  • บันทึกประเมินผลกระทบ
  • หนังสือยินยอมหรือข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง
  • ประกาศวันมีผล
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

ไม่ใช่ทุกคำสั่งใหม่ต้องได้รับความยินยอม ให้ดูว่ากระทบสาระสำคัญของสภาพการจ้างหรือเป็นการบริหารงานในขอบเขตเดิม อ่านเอกสารก่อนลงชื่อ และแยกว่าลงชื่อเพื่อรับทราบหรือยินยอม

  1. อ่านเอกสารก่อนลงชื่อ และถามว่าเป็นรับทราบหรือยินยอม
  2. ขอดูเงื่อนไขเดิมเทียบกับเงื่อนไขใหม่
  3. ใช้ช่องทางร้องทุกข์หรือข้อเรียกร้องเมื่อไม่เห็นด้วย

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ขอเอกสารก่อนและหลังเปลี่ยน เหตุผล วันที่มีผล และระบุให้ชัดว่าการลงชื่อเป็นการรับทราบหรือยินยอม
  2. ใช้ช่องร้องทุกข์ภายใน หรือกระบวนการยื่นข้อเรียกร้องเมื่อเป็นเรื่องสภาพการจ้างของกลุ่ม
  3. ถ้ากระทบสิทธิขั้นต่ำหรือยังไม่ยุติ ปรึกษากรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือใช้ศาลแรงงานตามสิทธิที่เรียกร้อง
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. วางแผนระบุสิ่งที่จะเปลี่ยน ฐานสิทธิเดิม และผู้ได้รับผล
  2. ประเมินเทียบก่อนและหลัง แยกเป็นคุณ บริหาร หรือเสียประโยชน์
  3. ปรึกษาหรือขอความยินยอมชี้แจงเหตุผลและเก็บความยินยอมที่ระบุชัด
  4. มีผลประกาศวันมีผล ปรับระบบ และติดตามผลกระทบ
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

ลดอัตราค่าคอมมิชชั่น

ฝ่ายขายได้ค่าคอมร้อยละ 3 ของยอดขายตามประกาศมา 4 ปี บริษัทต้องการลดเป็นร้อยละ 2 ตั้งแต่เดือนหน้า

  1. เป็นค่าตอบแทนประจำใช่
  2. ทำให้เสียประโยชน์ใช่
  3. ต้องได้ความยินยอมใช่
ต้องได้รับความยินยอมจากพนักงานหรือทำข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง ประกาศฝ่ายเดียวไม่พอ
02

เปลี่ยนวิธีอนุมัติลาเป็นระบบออนไลน์

บริษัทเปลี่ยนจากใบลากระดาษเป็นการขอลาผ่านระบบ โดยสิทธิวันลาและเงื่อนไขอนุมัติเหมือนเดิม

  1. สิทธิวันลาเปลี่ยนไม่
  2. เป็นวิธีบริหารงานใช่
ใช้อำนาจบริหารได้โดยไม่ต้องขอความยินยอม แต่ควรแจ้งล่วงหน้าและอบรมการใช้งาน
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดนโยบายบริษัทแก้ไขได้ตลอดเวลา
ที่ถูกต้องถ้าลดสภาพการจ้างต้องได้ความยินยอมหรือข้อตกลง
เข้าใจผิดทุกคำสั่งใหม่ต้องขอความยินยอม
ที่ถูกต้องการบริหารในขอบเขตเดิมที่ไม่ลดสิทธิไม่ต้องขอ
เข้าใจผิดลงชื่อรับทราบ = ยินยอม
ที่ถูกต้องต้องแยกการรับทราบกับการยินยอมให้ชัด
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1บริษัทเพิ่มวันลาพักร้อนเป็น 10 วัน ต้องขอความยินยอมหรือไม่

2ลดค่าคอมจาก 3% เป็น 2% ต้องทำอย่างไร

3การลงชื่อ “รับทราบ” ประกาศ หมายความว่า

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การเปลี่ยนแปลงสภาพการจ้างบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerHR Business Partner/Employee Relations ร่วมกับผู้มีอำนาจลงนามและฝ่ายกฎหมายเมื่อมีผลกระทบสำคัญผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionการเปลี่ยนที่เป็นคุณแก่ลูกจ้างมักทำได้ แต่การลดสิทธิหรือเปลี่ยนสาระสำคัญต้องตรวจความยินยอม/กระบวนการแรงงานสัมพันธ์; สิทธิที่เกิดจากข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างอยู่ภายใต้มาตรา 20 และขั้นตอนเฉพาะ ไม่ใช่แก้ด้วยประกาศฝ่ายเดียว; ทำ impact assessment ก่อนเปลี่ยนบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsข้อเสนอจ้าง สัญญา และคำบรรยายงาน; ข้อบังคับ นโยบาย และข้อตกลงสภาพการจ้างฉบับที่มีผล; หนังสือแจ้ง เปลี่ยนแปลง หรือขอความยินยอมต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineต้องดูว่ากระทบสาระสำคัญของสภาพการจ้างหรือเป็นการบริหารงานภายในขอบเขตเดิมวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การเปลี่ยนแปลงสภาพการจ้างdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceเรื่องนี้ fact-sensitive และ labour-relations-sensitive มาก ควรมี case lawแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. การเปลี่ยนที่เป็นคุณกว่า
  2. การเปลี่ยนที่ลดสิทธิ/ผลประโยชน์
  3. consent
  4. collective agreement
  5. management right
  6. การเปลี่ยนงาน เวลา สถานที่ โครงสร้างค่าตอบแทน/สวัสดิการ

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. การเปลี่ยนที่เป็นคุณแก่ลูกจ้างมักทำได้ แต่การลดสิทธิหรือเปลี่ยนสาระสำคัญต้องตรวจความยินยอม/กระบวนการแรงงานสัมพันธ์
  2. สิทธิที่เกิดจากข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างอยู่ภายใต้มาตรา 20 และขั้นตอนเฉพาะ ไม่ใช่แก้ด้วยประกาศฝ่ายเดียว
  3. การยอมทำงานต่อไม่เท่ากับยินยอมทุกกรณี ต้องดูการคัดค้าน การสื่อสาร และข้อเท็จจริง
  4. แยกการใช้อำนาจบริหารงานโดยสุจริตจากการลดตำแหน่ง ค่าจ้าง หรือกลั่นแกล้ง
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. ลด commission
  2. เปลี่ยนกะ
  3. เปลี่ยนวิธีอนุมัติลาโดยไม่ลดสิทธิ
  4. ย้ายหน้าที่ใกล้เคียง
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

ทำ impact assessment ก่อนเปลี่ยน; ระบุฐานสิทธิเดิม; consult/obtain agreement เมื่อจำเป็น; ไม่ใช้ “นโยบายบริษัทแก้ได้ตลอดเวลา” เป็นคำตอบครอบจักรวาล

  1. ทำ impact assessment ก่อนเปลี่ยน
  2. ระบุฐานสิทธิเดิม
  3. consult/obtain agreement เมื่อจำเป็น
  4. ไม่ใช้ “นโยบายบริษัทแก้ได้ตลอดเวลา” เป็นคำตอบครอบจักรวาล
  5. ทำ version control เอกสารที่เป็นสภาพการจ้างและระบุวันที่มีผลให้ชัด
  6. ประเมินว่าการเปลี่ยนแปลงกระทบสาระสำคัญหรือเป็นการใช้อำนาจบริหารโดยชอบก่อนออกคำสั่ง

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ข้อเสนอจ้าง สัญญา และคำบรรยายงาน
  2. ข้อบังคับ นโยบาย และข้อตกลงสภาพการจ้างฉบับที่มีผล
  3. หนังสือแจ้ง เปลี่ยนแปลง หรือขอความยินยอม
  4. หลักฐานการสื่อสาร การตอบรับ และวันที่มีผล

ไม่ใช่ทุกคำสั่งใหม่ต้องได้รับ consent; ต้องดูว่ากระทบสาระสำคัญของสภาพการจ้างหรือเป็นการบริหารงานภายในขอบเขตเดิม

  1. ไม่ใช่ทุกคำสั่งใหม่ต้องได้รับ consent
  2. ต้องดูว่ากระทบสาระสำคัญของสภาพการจ้างหรือเป็นการบริหารงานภายในขอบเขตเดิม
  3. เปรียบเทียบเอกสารก่อนและหลัง รวมถึงวิธีปฏิบัติที่ทำต่อเนื่องจริง
  4. อย่าเซ็นรับรองว่าเห็นด้วยหากเอกสารมีไว้เพียงยืนยันการรับทราบ—ขอให้ระบุสถานะให้ชัด

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การเปลี่ยนแปลงสภาพการจ้าง” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง การเปลี่ยนที่เป็นคุณกว่า เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง การเปลี่ยนที่ลดสิทธิ/ผลประโยชน์ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง consent เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง collective agreement เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ มาตรา 20 และบทข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง; CCC; แนวฎีกา
  2. พระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2550
  4. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  5. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง