บริษัทจะจ้างแรงงานต่างด้าว ต้องตรวจเอกสารและหน้าที่อะไรบ้าง
แรงงานต่างด้าวทำงานได้เมื่อได้รับอนุญาตทำงานตามประเภท นายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานที่อนุญาต และต้องไม่ใช่งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ นายจ้างแจ้งการจ้างและการสิ้นสุดการจ้างต่อกรมการจัดหางานภายใน 15 วัน ห้ามยึดหนังสือเดินทางหรือใบอนุญาตทำงาน และต้องให้สิทธิตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานเท่าลูกจ้างไทย เช่น ค่าจ้างขั้นต่ำ OT และวันลา
ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้
พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 และแก้ไข; พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน; DOE; กฎหมายคนเข้าเมือง; MOU/มติ ครม./ประกาศเฉพาะช่วง
บทความนี้ครอบคลุม
- ใบอนุญาตทำงานและ e-WorkPermit
- งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ
- นายจ้าง สถานที่ และงานที่อนุญาต
- แจ้งการจ้างและสิ้นสุดการจ้าง
- ห้ามยึดเอกสาร
- สิทธิแรงงานและประกันสังคม
หลักตัดสินที่ต้องใช้
- คนต่างด้าวทำงานได้เมื่อได้รับอนุญาต และต้องทำงานตามนายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานที่ได้รับอนุญาต (พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560)
- ห้ามจ้างคนต่างด้าวทำงานที่ห้ามตามประกาศกระทรวงแรงงาน
- นายจ้างแจ้งการจ้างและการสิ้นสุดการจ้างต่อกรมการจัดหางานภายใน 15 วัน
- ห้ามนายจ้างยึดหนังสือเดินทางหรือใบอนุญาตทำงานของคนต่างด้าวไว้
- สิทธิตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานใช้กับลูกจ้างต่างด้าวเท่าลูกจ้างไทย และการมีใบอนุญาตไม่ลดสิทธิเหล่านี้
ตัดสินใจทีละขั้น
ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก
- 01งานที่จะจ้างเป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำหรือไม่ใช่จ้างคนต่างด้าวทำงานนี้ไม่ได้ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
- 02มีใบอนุญาตทำงานที่ตรงกับนายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานหรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ขออนุญาตหรือเปลี่ยนรายละเอียดก่อนเริ่มงาน
- 03แจ้งการจ้างภายใน 15 วัน และให้สิทธิแรงงานครบหรือไม่ใช่จ้างได้ ติดตามวันหมดอายุของเอกสารไม่ใช่แจ้งทันทีและปรับเงื่อนไขการจ้างให้ครบสิทธิ
มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

การปฏิบัติตามกฎหมายคนเข้าเมืองและใบอนุญาตทำงานไม่ใช่เหตุลดสิทธิแรงงาน ทำ dashboard วันหมดอายุของเอกสารทุกคน ตรวจนายจ้าง สถานที่ และงานให้ตรงใบอนุญาต และอย่ายึดหนังสือเดินทาง
- ทำ dashboard วันหมดอายุของเอกสารทุกคน
- ตรวจรายการงานที่ห้ามฉบับปัจจุบันก่อนจ้าง
- แจ้งการจ้างและสิ้นสุดการจ้างภายใน 15 วัน
- ห้ามยึดเอกสาร และให้สิทธิแรงงานครบ
เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ
- ใบอนุญาตทำงานหรือหลักฐานการอนุญาต
- หนังสือเดินทางและวีซ่า (สำเนาที่ยินยอม)
- หลักฐานแจ้งการจ้างและสิ้นสุดการจ้าง
- สัญญาจ้างและรายงานค่าจ้าง
- หลักฐานขึ้นทะเบียนประกันสังคม
มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน
การมีใบอนุญาตทำงานไม่ได้แทนสิทธิแรงงาน และการมีสิทธิแรงงานไม่ได้ทำให้สถานะทำงานถูกกฎหมายโดยอัตโนมัติ เก็บเอกสารของตัวเองไว้ และตรวจวันหมดอายุ
- เก็บหนังสือเดินทางและใบอนุญาตไว้กับตัว
- ตรวจวันหมดอายุและแจ้งนายจ้างล่วงหน้า
- ตรวจค่าจ้าง OT และสิทธิประกันสังคม
เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข
- แจ้งข้อกังวลเป็นลายลักษณ์อักษรพร้อมข้อมูลเท่าที่จำเป็น และขอเหตุผลของการจัดงานหรือการปฏิเสธสิทธิ
- ใช้ช่องร้องทุกข์ภายในโดยไม่ส่งต่อข้อมูลสุขภาพหรือสถานะส่วนบุคคลเกินผู้ที่จำเป็น
- สิทธิแรงงานติดต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ส่วนใบอนุญาตทำงานติดต่อกรมการจัดหางานแยกต่างหาก
ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด
- ก่อนจ้างตรวจงานที่ห้ามและสถานะการอนุญาตทำงาน
- ภายใน 15 วันแจ้งการจ้างต่อกรมการจัดหางาน
- ระหว่างจ้างติดตามวันหมดอายุของเอกสาร และขึ้นทะเบียนประกันสังคม
- ภายใน 15 วันหลังออกแจ้งการสิ้นสุดการจ้าง
ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง
แรงงานตาม MOU ย้ายไปสาขาใหม่
บริษัทต้องการย้ายแรงงานต่างด้าวจากโรงงานในจังหวัดหนึ่งไปช่วยงานสาขาอีกจังหวัดหนึ่งเป็นเวลา 2 เดือน
- สถานที่ทำงานตามใบอนุญาตโรงงานเดิม
- ย้ายโดยไม่แจ้งเปลี่ยนไม่ได้
หัวหน้าเก็บหนังสือเดินทางไว้ “กันหนี”
หัวหน้าไซต์เก็บหนังสือเดินทางของลูกจ้างต่างด้าว 8 คนไว้ในตู้สำนักงาน
- ยึดเอกสารประจำตัวห้าม
- การแก้ไขคืนทันที
ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน
ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ
เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล
1นายจ้างต้องแจ้งการจ้างคนต่างด้าวภายในกี่วัน
เฉลย B · แจ้งการจ้างและสิ้นสุดการจ้างภายใน 15 วัน
2นายจ้างเก็บหนังสือเดินทางของลูกจ้างต่างด้าวได้หรือไม่
เฉลย B · กฎหมายห้ามยึดหนังสือเดินทางหรือใบอนุญาตทำงาน
3ลูกจ้างต่างด้าวได้ค่าจ้างขั้นต่ำหรือไม่
เฉลย A · สิทธิตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานใช้เท่ากัน
คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR
รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง
Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
| FIELD | สิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้ | หลักฐานขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| Trigger | เริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การจ้างแรงงานต่างด้าว | บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ |
| Owner | HR Operations ร่วมกับหัวหน้างาน Safety/Occupational Health และผู้ดูแลใบอนุญาตเมื่อเกี่ยวข้อง | ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม |
| Action | สิทธิทำงานต้องตรงบุคคล นายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานที่อนุญาต พร้อมสถานะเข้าเมืองเมื่อเกี่ยวข้อง; ตรวจประกาศงานต้องห้ามปี 2563 และมาตรการ MOU/มติ ครม.เฉพาะกลุ่มฉบับล่าสุดก่อนเริ่ม/เปลี่ยนงาน; immigration/work permit compliance ไม่ใช้เป็นเหตุลดสิทธิแรงงาน | บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ |
| Documents | หลักฐานอายุ สถานะ หรือเงื่อนไขคุ้มครองที่จำเป็น; การประเมินงาน เวลา และความเสี่ยงก่อนมอบหมาย; ใบรับรองแพทย์หรือใบอนุญาตเฉพาะเท่าที่จำเป็น | ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้ |
| Deadline | ตรวจประกาศงานต้องห้ามปี 2563 และมาตรการ MOU/มติ ครม.เฉพาะกลุ่มฉบับล่าสุดก่อนเริ่ม/เปลี่ยนงาน | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ |
| Evidence | เชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การจ้างแรงงานต่างด้าว | decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน |
| Consequence | สูงมาก — มติ ครม.และมาตรการ MOU เปลี่ยนบ่อย; ประกาศปี 2563 เรื่องงานต้องห้ามต้องตรวจว่ามีฉบับใหม่หรือยกเว้นเพิ่มหรือไม่ | แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง |
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม
เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง
- ประเภทคนต่างด้าว/ช่องทางจ้าง
- work authorization/e-WorkPermit
- นายจ้างและสถานที่/ลักษณะงานตามที่อนุญาต
- งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำตามประกาศปัจจุบัน
- เปลี่ยนนายจ้าง/สถานที่/งาน
- แจ้งเข้าออก
- passport/visa/status เมื่อเกี่ยวข้อง
- ค่าจ้างขั้นต่ำ/OT/ลา/เลิกจ้างที่ยังคุ้มครองตามกฎหมายแรงงาน
- SSO/WCF
- document retention
- Work authorisation must match the person, employer, place, and permitted occupation, together with immigration status where relevant.
- Before work starts or changes, check the 2020 prohibited-occupation notification and any current MOU, Cabinet, or group-specific measure.
- A permit problem does not remove minimum wages, overtime, leave, or termination rights under labour law.
- Maintain an expiry and change dashboard through the current e-WorkPermit process and do not retain an original passport without a lawful, necessary basis.
หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge
- สิทธิทำงานต้องตรงบุคคล นายจ้าง สถานที่ และลักษณะงานที่อนุญาต พร้อมสถานะเข้าเมืองเมื่อเกี่ยวข้อง
- ตรวจประกาศงานต้องห้ามปี 2563 และมาตรการ MOU/มติ ครม.เฉพาะกลุ่มฉบับล่าสุดก่อนเริ่ม/เปลี่ยนงาน
- สถานะใบอนุญาตไม่ใช้ลดค่าจ้าง OT ลา หรือสิทธิเลิกจ้างตามกฎหมายแรงงาน
- ทำ expiry dashboard และแจ้งเข้าออก/เปลี่ยนแปลงผ่าน e-WorkPermit ตามกระบวนการปัจจุบัน; ไม่ยึด passport ต้นฉบับโดยไม่มีฐานจำเป็น
- Work authorisation must match the person, employer, place, and permitted occupation, together with immigration status where relevant.
- Before work starts or changes, check the 2020 prohibited-occupation notification and any current MOU, Cabinet, or group-specific measure.
- A permit problem does not remove minimum wages, overtime, leave, or termination rights under labour law.
- Maintain an expiry and change dashboard through the current e-WorkPermit process and do not retain an original passport without a lawful, necessary basis.
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
- เปลี่ยนสถานที่ทำงานแต่ใบอนุญาตผูกกับสถานที่เดิม: ตรวจและแก้สถานะก่อนเริ่ม ไม่ใช่แก้ย้อนหลัง
- ใบอนุญาตมีปัญหาแต่ทำงานไปแล้ว: สิทธิค่าจ้างตามกฎหมายแรงงานกับความถูกต้องของสถานะทำงานต้องวิเคราะห์แยกกัน
- Case 1 — Test a real employment of foreign workers scenario against this rule: Work authorisation must match the person, employer, place, and permitted occupation, together with immigration status where relevant. Record the facts and evidence supporting each element.
- Case 2 — Change one material fact and test the result against this rule: Before work starts or changes, check the 2020 prohibited-occupation notification and any current MOU, Cabinet, or group-specific measure. Recalculate or rerun the workflow instead of copying the first outcome.
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง
immigration/work permit compliance ไม่ใช้เป็นเหตุลดสิทธิแรงงาน; มี expiry dashboard; อย่ายึด passport ต้นฉบับโดยไม่มีฐานที่ชอบ
- immigration/work permit compliance ไม่ใช้เป็นเหตุลดสิทธิแรงงาน
- มี expiry dashboard
- อย่ายึด passport ต้นฉบับโดยไม่มีฐานที่ชอบ
- ทำ restricted-work matrix ตามกลุ่มที่ได้รับความคุ้มครองและตรวจทุกครั้งก่อนจัดกะ
- ใช้ข้อมูลสุขภาพ/สถานะเท่าที่จำเป็นและจำกัดผู้เข้าถึง
- Do not use immigration or permit compliance as a reason to reduce labour rights. Maintain an expiry dashboard, use the current e-WorkPermit process, and do not retain an original passport without a lawful and necessary basis.
- Maintain a restricted-work matrix for each protected group and check it before scheduling
- Use only necessary health or status data and restrict access
เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน
- หลักฐานอายุ สถานะ หรือเงื่อนไขคุ้มครองที่จำเป็น
- การประเมินงาน เวลา และความเสี่ยงก่อนมอบหมาย
- ใบรับรองแพทย์หรือใบอนุญาตเฉพาะเท่าที่จำเป็น
- ตารางงาน การปรับงาน และหลักฐานแจ้งหน่วยงาน
- หนังสือเดินทาง สถานะเข้าเมือง ใบอนุญาตทำงาน นายจ้าง สถานที่ และอาชีพที่อนุญาต
- Necessary proof of age, status, or protected condition
- Assessment of work, hours, and risks before assignment
- Medical evidence or permit only where necessary
- Schedule, work adjustment, and official notification evidence
- Passport, immigration status, work authorisation, employer, location, and permitted occupation
การมี work permit ไม่ได้แทนสิทธิแรงงาน และการมีสิทธิแรงงานไม่ได้ทำให้สถานะทำงานถูกกฎหมายโดยอัตโนมัติ
- การมี work permit ไม่ได้แทนสิทธิแรงงาน และการมีสิทธิแรงงานไม่ได้ทำให้สถานะทำงานถูกกฎหมายโดยอัตโนมัติ
- ตรวจว่าข้อจำกัดใช้กับงาน เวลา หรือเงื่อนไขใด ไม่ยอมรับการห้ามแบบเหมารวม
- เก็บใบอนุญาต ใบรับรอง และหลักฐานการขอปรับงาน/ตาราง
- A work permit does not replace labour rights, and labour-law protection does not by itself make immigration or work status lawful. Check both tracks.
- Check whether a restriction applies to a task, time, or condition; do not accept a blanket exclusion
- Keep permits, certificates, and evidence requesting a work or schedule adjustment
คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง
- ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การจ้างแรงงานต่างด้าว” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง ประเภทคนต่างด้าว/ช่องทางจ้าง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง work authorization/e-WorkPermit เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง นายจ้างและสถานที่/ลักษณะงานตามที่อนุญาต เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำตามประกาศปัจจุบัน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
- Who is covered by “Employment of Foreign Workers”, and what work, status, or event creates an exclusion?
- What were the actual facts about Work authorisation must match the person, employer, place, and permitted occupation, together with immigration status where relevant. when the right arose?
- What were the actual facts about Before work starts or changes, check the 2020 prohibited-occupation notification and any current MOU, Cabinet, or group-specific measure. when the right arose?
- What were the actual facts about A permit problem does not remove minimum wages, overtime, leave, or termination rights under labour law. when the right arose?
- What were the actual facts about Maintain an expiry and change dashboard through the current e-WorkPermit process and do not retain an original passport without a lawful, necessary basis. when the right arose?
- Which document version applied on the event date, and did actual practice match it?
กฎหมายและเอกสารอ้างอิง
ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 และแก้ไข; พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน; DOE; กฎหมายคนเข้าเมือง; MOU/มติ ครม./ประกาศเฉพาะช่วง
- กรมการจัดหางาน — ระบบ e-WorkPermit
- พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 — ราชกิจจานุเบกษา
- ประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง กำหนดงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ พ.ศ. 2563
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
- กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

