HR-LAB · แรงงานสัมพันธ์

การยื่นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับสภาพการจ้าง

การยื่นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับสภาพการจ้างต้องทำอย่างไร ใช้รายชื่อกี่เปอร์เซ็นต์ ต้องเริ่มเจรจาภายในกี่วัน และถ้าตกลงกันไม่ได้ต้องแจ้งใครภายในกี่ชั่วโมง

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
15%ของผู้เกี่ยวข้องรายชื่อขั้นต่ำเมื่อลูกจ้างยื่นเองม.13
3วันเริ่มเจรจาหลังได้รับข้อเรียกร้องม.16
24ชั่วโมงแจ้งพนักงานประนอมเมื่อเป็นข้อพิพาทม.21
5วันพนักงานประนอมไกล่เกลี่ยม.22
KNOWLEDGEแรงงานสัมพันธ์
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

พนักงานยื่นข้อเรียกร้องมาแล้ว บริษัทต้องทำอะไร และมีกำหนดเวลาอะไรบ้าง

คำตอบสั้น

ข้อเรียกร้องต้องทำเป็นหนังสือ ถ้าลูกจ้างยื่นเอง ต้องมีชื่อและลายมือชื่อไม่น้อยกว่าร้อยละ 15 ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้อง ฝ่ายที่ได้รับต้องแจ้งชื่อผู้แทนและเริ่มเจรจาภายใน 3 วัน ถ้าไม่เจรจาหรือตกลงไม่ได้ ถือเป็นข้อพิพาทแรงงาน ฝ่ายที่ยื่นต้องแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงานภายใน 24 ชั่วโมง และพนักงานประนอมไกล่เกลี่ยภายใน 5 วัน ห้ามตอบโต้ผู้เกี่ยวข้องกับข้อเรียกร้อง

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ มาตรา 13 เป็นต้นไป; กฎกระทรวงแบบ/หลักเกณฑ์; DLPW Labour Relations

บทความนี้ครอบคลุม

  • ใครยื่นได้
  • รายชื่อร้อยละ 15
  • ผู้แทนเจรจาไม่เกิน 7 คน
  • เริ่มเจรจาภายใน 3 วัน
  • แจ้งข้อพิพาทภายใน 24 ชั่วโมง
  • คุ้มครองผู้เกี่ยวข้อง

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ยื่นข้อเรียกร้องเป็นหนังสือ ถ้าลูกจ้างยื่นต้องมีรายชื่อและลายมือชื่อไม่น้อยกว่าร้อยละ 15 ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้อง (ม.13)
  2. ลูกจ้างเลือกผู้แทนเจรจาได้ไม่เกิน 7 คน
  3. ฝ่ายที่ได้รับข้อเรียกร้องต้องแจ้งชื่อผู้แทนและเริ่มเจรจาภายใน 3 วัน (ม.16)
  4. ไม่เจรจาภายในกำหนดหรือตกลงไม่ได้ เป็นข้อพิพาทแรงงาน ฝ่ายที่ยื่นแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงานภายใน 24 ชั่วโมง (ม.21)
  5. ระหว่างข้อเรียกร้องอยู่ในกระบวนการ ห้ามนายจ้างเลิกจ้างหรือกระทำการกระทบผู้เกี่ยวข้อง เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย (ม.31)
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01ข้อเรียกร้องเป็นหนังสือ และมีรายชื่อไม่น้อยกว่าร้อยละ 15 ของผู้เกี่ยวข้อง (หรือยื่นโดยสหภาพที่มีสิทธิ) หรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ข้อเรียกร้องอาจไม่สมบูรณ์ แจ้งเหตุเป็นหนังสือและให้แก้ไข
  2. 02ฝ่ายที่ได้รับแจ้งชื่อผู้แทนและเริ่มเจรจาภายใน 3 วันหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ถือเป็นข้อพิพาทแรงงาน ฝ่ายที่ยื่นแจ้งพนักงานประนอมภายใน 24 ชั่วโมง
  3. 03เจรจาแล้วตกลงกันได้หรือไม่
    ใช่ทำข้อตกลงเป็นหนังสือ ปิดประกาศ และจดทะเบียน
    ไม่ใช่เป็นข้อพิพาทแรงงาน แจ้งพนักงานประนอมภายใน 24 ชั่วโมง
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

อย่าตอบข้อเรียกร้องด้วยการลงโทษทางวินัยแบบอัตโนมัติ เปิด legal timeline ตั้งแต่วันรับ ตั้งผู้แทนที่มีอำนาจตัดสินใจ และเก็บหลักฐานการรับ การเจรจา และบันทึกการประชุมทุกครั้ง

  1. มีขั้นตอนรับข้อเรียกร้องพร้อมผู้รับผิดชอบ
  2. ตั้งผู้แทนที่มีอำนาจตัดสินใจ
  3. เปิด legal timeline 3 วัน / 24 ชั่วโมง / 5 วัน
  4. บันทึกการเจรจาทุกครั้ง

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • หนังสือข้อเรียกร้องพร้อมรายชื่อ
  • หนังสือแจ้งชื่อผู้แทน
  • บันทึกการเจรจา
  • หนังสือแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาท
  • ข้อตกลงที่ลงนาม (ถ้าตกลงได้)
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

รูปแบบ รายชื่อ ลายมือชื่อ และขอบเขตของผู้เกี่ยวข้อง มีผลต่อความชอบของข้อเรียกร้อง ตรวจให้ครบก่อนยื่น และเก็บหลักฐานการส่งมอบ

  1. ตรวจรายชื่อให้ครบร้อยละ 15 ก่อนยื่น
  2. เลือกผู้แทนไม่เกิน 7 คน
  3. เก็บหลักฐานการยื่นและวันเวลา

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ระบุให้ชัดว่าอยู่ขั้นใด: ยื่นข้อเรียกร้อง เจรจา ข้อพิพาทที่ตกลงกันไม่ได้ หรือก่อนปิดงานหรือนัดหยุดงาน
  2. ติดต่อพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงานตามขั้นตอนและกำหนดเวลาที่กฎหมายกำหนด
  3. เก็บหนังสือส่งและรับ รายชื่อผู้แทน บันทึกการเจรจา และประกาศทุกฉบับไว้เป็นหลักฐาน
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. วันรับข้อเรียกร้องบันทึกวันเวลารับ ตรวจรูปแบบและรายชื่อ
  2. ภายใน 3 วันแจ้งชื่อผู้แทนและเริ่มเจรจา
  3. ภายใน 24 ชม. หลังเจรจาไม่ได้ฝ่ายที่ยื่นแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงาน
  4. ภายใน 5 วันพนักงานประนอมไกล่เกลี่ย
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

ลูกจ้างฝ่ายผลิต 200 คนยื่นข้อเรียกร้อง

ข้อเรียกร้องขอปรับค่ากะ ยื่นโดยมีรายชื่อและลายมือชื่อลูกจ้างฝ่ายผลิต 34 คน จากผู้เกี่ยวข้อง 200 คน และตั้งผู้แทน 5 คน

  1. ร้อยละ 15 ของ 20030 คน
  2. รายชื่อที่ได้34 คน
  3. ผู้แทนไม่เกิน 7 คน5 คน
ข้อเรียกร้องครบเกณฑ์ บริษัทต้องแจ้งผู้แทนและเริ่มเจรจาภายใน 3 วัน
02

เจรจาไม่ได้ข้อยุติ

เจรจาครั้งที่สองวันที่ 10 ตุลาคมแล้วตกลงกันไม่ได้

  1. สถานะข้อพิพาทแรงงาน
  2. ฝ่ายที่ยื่นแจ้งพนักงานประนอมภายใน24 ชม.
  3. ไกล่เกลี่ยภายใน5 วัน
แจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทภายใน 24 ชั่วโมง และเข้าสู่การไกล่เกลี่ยภายใน 5 วัน ระหว่างนี้ห้ามตอบโต้ผู้เกี่ยวข้อง
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดลูกจ้างยื่นข้อเรียกร้องได้ 2–3 คนก็พอ
ที่ถูกต้องต้องมีรายชื่อไม่น้อยกว่าร้อยละ 15 ของผู้เกี่ยวข้อง
เข้าใจผิดนายจ้างจะเจรจาเมื่อไรก็ได้
ที่ถูกต้องต้องเริ่มเจรจาภายใน 3 วัน
เข้าใจผิดลงโทษแกนนำได้ทันที
ที่ถูกต้องระหว่างกระบวนการมีข้อห้ามคุ้มครองผู้เกี่ยวข้อง
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1ลูกจ้างยื่นข้อเรียกร้องเอง ต้องมีรายชื่ออย่างน้อยร้อยละเท่าไร

2ฝ่ายที่ได้รับข้อเรียกร้องต้องเริ่มเจรจาภายในกี่วัน

3เจรจาไม่ได้ ต้องแจ้งพนักงานประนอมภายใน

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การยื่นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับสภาพการจ้างบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations ร่วมกับคณะผู้แทน นายจ้างระดับตัดสินใจ และที่ปรึกษากฎหมายแรงงานสัมพันธ์ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionข้อเรียกร้องของลูกจ้างต้องมีรายชื่อและลายมือชื่อไม่น้อยกว่า 15% ของลูกจ้างซึ่งเกี่ยวข้อง; หากยื่นโดยสหภาพแรงงานให้ตรวจเกณฑ์สมาชิกและอำนาจตามกฎหมายแยก; ฝ่ายรับข้อเรียกร้องต้องแจ้งชื่อผู้แทนโดยมิชักช้า และทั้งสองฝ่ายเริ่มเจรจาภายใน 3 วันนับแต่ได้รับข้อเรียกร้อง; ห้ามตอบ demand แบบ disciplinary reflexบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsข้อตกลงสภาพการจ้างและทะเบียนฉบับที่มีผล; ข้อเรียกร้อง หนังสือแต่งตั้งผู้แทน และหลักฐานรับ; บันทึกเจรจา ประนอมข้อพิพาท และมติต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineฝ่ายรับข้อเรียกร้องต้องแจ้งชื่อผู้แทนโดยมิชักช้า และทั้งสองฝ่ายเริ่มเจรจาภายใน 3 วันนับแต่ได้รับข้อเรียกร้อง; ถ้าไม่มีการเจรจาหรือตกลงไม่ได้ ฝ่ายแจ้งข้อเรียกร้องต้องแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทภายใน 24 ชั่วโมง; พนักงานประนอมดำเนินการให้ตกลงภายใน 5 วัน; บันทึกวันรับ ผู้แทน ข้อเสนอ counteroffer ผู้มีอำนาจ และประเด็นตกลง/คงค้างทุกครั้ง เพราะห้ามข้ามขั้นตอนไปสู่การปิดงานหรือนัดหยุดงาน; กรณีลูกจ้างร่วมลงชื่ออย่างน้อย 15% ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้องตาม §13; ตัวแทนเจรจาฝ่ายลูกจ้างจำนวนตามกฎหมาย (ไม่เกิน 7 คนในกรณีที่ใช้เกณฑ์ดังกล่าว)วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การยื่นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับสภาพการจ้างdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceกรอบเวลาสั้นและมีผลสูง: ตรวจ 15% สำหรับผู้ร่วมข้อเรียกร้อง เริ่มเจรจาภายใน 3 วัน แจ้งข้อพิพาทภายใน 24 ชั่วโมง และประนอมภายใน 5 วันตามเงื่อนไขแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. ใครยื่นได้
  2. กรณีลูกจ้างร่วมลงชื่ออย่างน้อย 15% ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้องตาม §13
  3. ตัวแทนเจรจาฝ่ายลูกจ้างจำนวนตามกฎหมาย (ไม่เกิน 7 คนในกรณีที่ใช้เกณฑ์ดังกล่าว)
  4. กรณีสหภาพยื่นตาม §15 ต้องตรวจ membership threshold
  5. ฝ่ายรับข้อเรียกร้องเริ่มเจรจาภายใน 3 วัน
  6. ผลเมื่อเจรจาได้/ไม่ได้
  7. การแจ้งข้อพิพาทแรงงานภายในกำหนด

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. ข้อเรียกร้องของลูกจ้างต้องมีรายชื่อและลายมือชื่อไม่น้อยกว่า 15% ของลูกจ้างซึ่งเกี่ยวข้อง; หากยื่นโดยสหภาพแรงงานให้ตรวจเกณฑ์สมาชิกและอำนาจตามกฎหมายแยก
  2. ฝ่ายรับข้อเรียกร้องต้องแจ้งชื่อผู้แทนโดยมิชักช้า และทั้งสองฝ่ายเริ่มเจรจาภายใน 3 วันนับแต่ได้รับข้อเรียกร้อง
  3. ถ้าไม่มีการเจรจาหรือตกลงไม่ได้ ฝ่ายแจ้งข้อเรียกร้องต้องแจ้งพนักงานประนอมข้อพิพาทภายใน 24 ชั่วโมง; พนักงานประนอมดำเนินการให้ตกลงภายใน 5 วัน
  4. บันทึกวันรับ ผู้แทน ข้อเสนอ counteroffer ผู้มีอำนาจ และประเด็นตกลง/คงค้างทุกครั้ง เพราะห้ามข้ามขั้นตอนไปสู่การปิดงานหรือนัดหยุดงาน
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. ได้รับข้อเรียกร้องแล้วแต่ทีมเจรจาไม่มีอำนาจ: เส้นตายยังเดินและการประชุมอาจไม่เกิดผล
  2. รายชื่อผู้แทนหรือสมาชิกไม่ครบเงื่อนไข: ตรวจคุณสมบัติและเอกสารก่อนสรุปว่าข้อเรียกร้องชอบหรือไม่
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

ห้ามตอบ demand แบบ disciplinary reflex; เปิด legal timeline และ preserve evidence ตั้งแต่วันรับ

  1. ห้ามตอบ demand แบบ disciplinary reflex
  2. เปิด legal timeline และ preserve evidence ตั้งแต่วันรับ
  3. ตั้งทีมเจรจาที่มีอำนาจตัดสินจริงและควบคุมเส้นตายรายขั้น
  4. แยกการบริหารงานปกติออกจากการตอบโต้ผู้ใช้สิทธิแรงงานสัมพันธ์

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ข้อตกลงสภาพการจ้างและทะเบียนฉบับที่มีผล
  2. ข้อเรียกร้อง หนังสือแต่งตั้งผู้แทน และหลักฐานรับ
  3. บันทึกเจรจา ประนอมข้อพิพาท และมติ
  4. หนังสือแจ้งหน่วยงานและหลักฐานวันเวลา

รูปแบบ รายชื่อ ลายมือชื่อ และ scope ของผู้เกี่ยวข้องมีผลต่อความชอบของข้อเรียกร้อง

  1. รูปแบบ รายชื่อ ลายมือชื่อ และ scope ของผู้เกี่ยวข้องมีผลต่อความชอบของข้อเรียกร้อง
  2. ตรวจคุณสมบัติผู้มีสิทธิ รูปแบบการแต่งตั้ง และวันรับเอกสารทุกขั้น
  3. การรวมกลุ่มหรือหยุดงานต้องเดินตามขั้นตอนเฉพาะ ไม่ใช่เพียงมีมติภายใน

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การยื่นข้อเรียกร้องเกี่ยวกับสภาพการจ้าง” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง ใครยื่นได้ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง กรณีลูกจ้างร่วมลงชื่ออย่างน้อย 15% ของลูกจ้างที่เกี่ยวข้องตาม §13 เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง ตัวแทนเจรจาฝ่ายลูกจ้างจำนวนตามกฎหมาย (ไม่เกิน 7 คนในกรณีที่ใช้เกณฑ์ดังกล่าว) เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง กรณีสหภาพยื่นตาม §15 ต้องตรวจ membership threshold เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ มาตรา 13 เป็นต้นไป; กฎกระทรวงแบบ/หลักเกณฑ์; DLPW Labour Relations
  2. พระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  4. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง