HR-LAB · วันหยุดและการลา

การลาคลอดและสิทธิเกี่ยวกับการตั้งครรภ์

สิทธิลาคลอด 120 วันตามกฎหมายฉบับที่ 9 นายจ้างจ่ายกี่วัน สิทธิดูแลบุตรและสิทธิลาของคู่สมรสใหม่ทำงานอย่างไร และต้องปรับระบบอะไรบ้าง

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
120วัน/ครรภ์ลาคลอดรวมวันตรวจครรภ์และวันหยุดระหว่างลาฉบับที่ 9
60วันนายจ้างจ่ายค่าจ้างระหว่างลาคลอดฉบับที่ 9
15วัน · 50%ลาดูแลบุตรที่เจ็บป่วยหรือมีภาวะตามเงื่อนไขฉบับที่ 9
15วันทำงานคู่สมรสลาช่วยดูแล ภายใน 90 วันหลังคลอดฉบับที่ 9
KNOWLEDGEวันหยุดและการลา
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

ลูกจ้างที่ตั้งครรภ์ลาคลอดได้กี่วัน นายจ้างต้องจ่ายเท่าไร และคู่สมรสมีสิทธิอะไรบ้าง

คำตอบสั้น

ตั้งแต่ 7 ธันวาคม 2568 ลูกจ้างหญิงลาคลอดได้ไม่เกิน 120 วันต่อครรภ์ รวมวันตรวจครรภ์และวันหยุดในช่วงลา นายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน มีสิทธิลาเพิ่มอีก 15 วันเพื่อดูแลบุตรที่เจ็บป่วยหรือมีภาวะตามเงื่อนไข ได้ค่าจ้างร้อยละ 50 และคู่สมรสลาช่วยดูแลได้ไม่เกิน 15 วันทำงานพร้อมค่าจ้าง ภายใน 90 วันนับแต่วันคลอด ส่วนเงินจากประกันสังคมเป็นสิทธิแยกต่างหาก

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
NOW

ข้อมูลปัจจุบันที่ต้องใช้ก่อนอ่านต่อ

01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568 + บทคุ้มครองหญิงตั้งครรภ์ + SSO สำหรับสิทธิประกันสังคม

บทความนี้ครอบคลุม

  • ลาคลอด 120 วันต่อครรภ์
  • นายจ้างจ่าย 60 วัน
  • ลาดูแลบุตร 15 วัน
  • ลาของคู่สมรส 15 วัน
  • สิทธิประกันสังคม
  • ห้ามเลิกจ้างเพราะตั้งครรภ์

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ลูกจ้างหญิงลาเพื่อคลอดบุตรได้ครรภ์ละไม่เกิน 120 วัน รวมวันลาเพื่อตรวจครรภ์ก่อนคลอด และนับวันหยุดในระหว่างลาด้วย
  2. นายจ้างจ่ายค่าจ้างระหว่างลาคลอดเท่ากับค่าจ้างวันทำงาน ไม่เกิน 60 วัน
  3. ลาเพิ่มได้ไม่เกิน 15 วันเพื่อดูแลบุตรที่เจ็บป่วยหรือมีภาวะตามที่กฎหมายกำหนด โดยได้ค่าจ้างร้อยละ 50
  4. ลูกจ้างลาเพื่อช่วยเหลือคู่สมรสซึ่งคลอดบุตรได้ไม่เกิน 15 วันทำงาน ได้ค่าจ้าง และใช้ภายใน 90 วันนับแต่วันคลอด
  5. ห้ามเลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะเหตุมีครรภ์ (ม.43)
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01วันเริ่มลาคลอดอยู่ตั้งแต่ 7 ธันวาคม 2568 หรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ตรวจบทเฉพาะกาลของฉบับที่ 9 สำหรับการลาที่เริ่มก่อนวันมีผล
  2. 02วันลาคลอดรวมวันตรวจครรภ์ไม่เกิน 120 วันหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ส่วนที่เกินใช้สิทธิลาอื่นหรือลาไม่รับค่าจ้างตามข้อตกลง
  3. 03บุตรเจ็บป่วยหรือมีภาวะตามที่กฎหมายกำหนด พร้อมเอกสารแพทย์หรือไม่
    ใช่ลาเพิ่มได้ 15 วัน ได้ค่าจ้างร้อยละ 50
    ไม่ใช่ใช้สิทธิลาคลอด 120 วัน นายจ้างจ่ายค่าจ้าง 60 วัน
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ตัวเลขเก่า 98 วันและ 45 วันยังค้างอยู่ในหลายระบบ ให้ปรับข้อบังคับ ประเภทการลาใน HRIS และสูตรเงินเดือนให้ตรงฉบับที่ 9 เก็บเอกสารเท่าที่กฎหมายกำหนด และวางแผนคนทดแทนโดยไม่ลดสิทธิ

  1. ปรับข้อบังคับและประเภทการลาใน HRIS ให้ตรงฉบับที่ 9
  2. ตั้งสูตรจ่ายค่าจ้าง 60 วัน และร้อยละ 50 สำหรับลาดูแลบุตร
  3. เพิ่มประเภทลาของคู่สมรส 15 วันทำงาน พร้อมเงื่อนไข 90 วัน
  4. เก็บข้อมูลสุขภาพเท่าที่จำเป็นและจำกัดผู้เข้าถึง

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • ข้อบังคับที่ปรับตามฉบับที่ 9
  • ใบรับรองแพทย์และกำหนดคลอด
  • เอกสารแพทย์กรณีลาดูแลบุตร
  • หลักฐานการคลอดสำหรับลาของคู่สมรส
  • รายงานค่าจ้างระหว่างลาแยกรายการ
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

แยกให้ชัดว่าเงินส่วนใดมาจากนายจ้าง และส่วนใดมาจากประกันสังคม รู้เอกสารที่ต้องใช้ และวางแผนวันลาของคู่สมรสให้อยู่ใน 90 วันหลังคลอด

  1. แจ้งกำหนดคลอดและแผนการลาให้ฝ่ายบุคคลล่วงหน้า
  2. แยกยอดเงินจากนายจ้างกับประกันสังคม
  3. เก็บใบรับรองแพทย์และสูติบัตรเพื่อใช้สิทธิที่เกี่ยวข้อง

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ยื่นคำขอลาตามช่องทางที่กำหนด และขอเหตุผลเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อถูกปฏิเสธ เก็บตารางงานและยอดสิทธิไว้ชุดเดียว
  2. ใช้ช่องร้องทุกข์ภายในเมื่อเห็นต่างเรื่องสิทธิหรือการปฏิบัติที่ไม่เท่าเทียม
  3. ถ้ายังไม่ยุติ ติดต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 1506 กด 3, 1546 หรือ E-Service และยื่นพนักงานตรวจแรงงานสำหรับเงินที่ค้าง
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ระหว่างตั้งครรภ์วันตรวจครรภ์นับรวมในสิทธิ 120 วัน
  2. วันเริ่มลาคลอดเปิดสิทธิ 120 วันในระบบ นายจ้างจ่าย 60 วันแรกตามสิทธิ
  3. หลังคลอดถ้าบุตรมีภาวะตามเงื่อนไข ลาเพิ่มได้ 15 วันที่ร้อยละ 50
  4. ภายใน 90 วันหลังคลอดคู่สมรสใช้สิทธิลาได้ไม่เกิน 15 วันทำงาน
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

ลาคลอดเต็มสิทธิ

พนักงานรายเดือนเงินเดือน 30,000 บาท ลาคลอดเริ่ม 1 มีนาคม 2569 รวม 120 วัน บุตรสุขภาพปกติ

  1. ค่าจ้างต่อวัน = 30,000 ÷ 301,000
  2. นายจ้างจ่าย 60 วัน × 1,00060,000
  3. อีก 60 วันที่เหลือตรวจสิทธิประกันสังคม
นายจ้างจ่ายค่าจ้างระหว่างลา 60,000 บาท ส่วนเงินจากประกันสังคมให้ยื่นตามหลักเกณฑ์ของสำนักงานประกันสังคม
02

บุตรมีภาวะที่ต้องดูแล และคู่สมรสขอลา

หลังคลอด แพทย์รับรองว่าบุตรมีภาวะตามที่กฎหมายกำหนด แม่ขอลาดูแลบุตรเพิ่ม พ่อเป็นลูกจ้างอีกบริษัทหนึ่ง ค่าจ้างวันละ 800 บาท ขอลาช่วยดูแล 10 วันทำงานในเดือนแรก

  1. แม่: ลาเพิ่มดูแลบุตร≤ 15 วัน · 50%
  2. พ่อ: ลาช่วยดูแลคู่สมรส10 วันทำงาน
  3. ค่าจ้างพ่อ = 10 × 8008,000
แม่ลาเพิ่มได้ไม่เกิน 15 วันที่ค่าจ้างร้อยละ 50 และพ่อได้ค่าจ้าง 8,000 บาทจากนายจ้างของตน เพราะลาภายใน 90 วันหลังคลอด
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดลาคลอด 98 วัน นายจ้างจ่าย 45 วัน
ที่ถูกต้องตั้งแต่ 7 ธ.ค. 2568 เป็น 120 วัน นายจ้างจ่าย 60 วัน
เข้าใจผิดวันตรวจครรภ์เป็นลาป่วย
ที่ถูกต้องวันตรวจครรภ์รวมอยู่ในสิทธิลาคลอด 120 วัน
เข้าใจผิดผู้ชายไม่มีสิทธิลาเมื่อภรรยาคลอด
ที่ถูกต้องคู่สมรสลาได้ไม่เกิน 15 วันทำงานพร้อมค่าจ้าง ภายใน 90 วันหลังคลอด
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1ตามฉบับที่ 9 ลาคลอดได้ครรภ์ละไม่เกิน

2นายจ้างจ่ายค่าจ้างระหว่างลาคลอดไม่เกินกี่วัน

3คู่สมรสใช้สิทธิลาช่วยดูแลได้ภายในกี่วันนับแต่วันคลอด

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การลาคลอดและสิทธิเกี่ยวกับการตั้งครรภ์บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerHR Operations ร่วมกับหัวหน้างาน ผู้อนุมัติการลา และ Payrollผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionตั้งแต่ 7 ธันวาคม 2568 ลาคลอดได้ไม่เกิน 120 วันต่อครรภ์ รวมวันตรวจครรภ์ก่อนคลอด และนายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน; สิทธิลาดูแลบุตรเพิ่มเติม 15 วันและค่าจ้าง 50% ใช้เมื่อบุตรมีภาวะตามกฎหมายและมีใบรับรองแพทย์; อัปเดต policy/HRIS/payroll จากตัวเลขเก่า 98/45บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsปฏิทินวันหยุดและตารางงานที่ประกาศใช้; คำขอ/การแจ้งลาและหลักฐานส่ง; เอกสารประกอบเฉพาะสิทธิ เช่น ใบรับรองแพทย์ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineตั้งแต่ 7 ธันวาคม 2568 ลาคลอดได้ไม่เกิน 120 วันต่อครรภ์ รวมวันตรวจครรภ์ก่อนคลอด และนายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน; สิทธิลาดูแลบุตรเพิ่มเติม 15 วันและค่าจ้าง 50% ใช้เมื่อบุตรมีภาวะตามกฎหมายและมีใบรับรองแพทย์; คู่สมรสมีสิทธิลา 15 วันพร้อมค่าจ้างภายใน 90 วันนับแต่วันคลอดตามเงื่อนไขกฎหมาย; ลาคลอดไม่เกิน 120 วัน/ครรภ์; นายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน; วันที่ตรวจครรภ์รวมในสิทธิตามตัวบทวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การลาคลอดและสิทธิเกี่ยวกับการตั้งครรภ์decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceอินเทอร์เน็ตและหน้า .go.th เก่าจำนวนมากยังมีตัวเลขก่อนฉบับที่ 9แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. มีผล 7 ธ.ค. 2568
  2. ลาคลอดไม่เกิน 120 วัน/ครรภ์
  3. นายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน
  4. วันที่ตรวจครรภ์รวมในสิทธิตามตัวบท
  5. สิทธิลาเพิ่มเติมเพื่อดูแลบุตรที่เจ็บป่วย/พิการ/มีความผิดปกติ 15 วันตามเงื่อนไขและค่าจ้าง 50%
  6. คู่สมรสลาช่วยคู่สมรสซึ่งคลอดบุตรได้ไม่เกิน 15 วันโดยได้รับค่าจ้าง และต้องใช้สิทธิภายใน 90 วันนับแต่วันคลอดตามเงื่อนไขกฎหมาย
  7. สิทธิประกันสังคมแยกจากเงินที่นายจ้างจ่าย
  8. ข้อจำกัดงานหญิงตั้งครรภ์และการเลิกจ้างเพราะตั้งครรภ์

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. ตั้งแต่ 7 ธันวาคม 2568 ลาคลอดได้ไม่เกิน 120 วันต่อครรภ์ รวมวันตรวจครรภ์ก่อนคลอด และนายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน
  2. สิทธิลาดูแลบุตรเพิ่มเติม 15 วันและค่าจ้าง 50% ใช้เมื่อบุตรมีภาวะตามกฎหมายและมีใบรับรองแพทย์
  3. คู่สมรสมีสิทธิลา 15 วันพร้อมค่าจ้างภายใน 90 วันนับแต่วันคลอดตามเงื่อนไขกฎหมาย
  4. เงินสงเคราะห์การคลอด/หยุดงานจากประกันสังคมเป็นคนละสิทธิกับค่าจ้างที่นายจ้างจ่าย
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. ฝากครรภ์และคลอดรวมอยู่ในเพดาน 120 วันต่อครรภ์ โดยนายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน
  2. คู่สมรสขอลาภายใน 90 วันหลังคลอด และกรณีดูแลบุตรที่มีภาวะตามกฎหมายต้องตรวจเอกสารแพทย์คนละชุดสิทธิ

ตัวอย่างคำนวณและการกระทบยอด

  1. ตัวอย่าง 1 — ค่าจ้างรายวัน 700 บาท ลาคลอดครบ 120 วัน: วันลาตามสิทธิสูงสุดคือ 120 วัน แต่นายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน = 700 × 60 = 42,000 บาท; สิทธิประกันสังคมคำนวณแยก
  2. ตัวอย่าง 2 — ค่าจ้างรายเดือน 30,000 บาทและใช้ฐานวันละ 1,000 บาท: ลาดูแลบุตรตามเงื่อนไขครบ 15 วันโดยจ่าย 50% = 1,000 × 50% × 15 = 7,500 บาท
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

อัปเดต policy/HRIS/payroll จากตัวเลขเก่า 98/45; เก็บเอกสารเท่าที่กฎหมายกำหนด; วาง replacement โดยไม่ลดสิทธิ

  1. อัปเดต policy/HRIS/payroll จากตัวเลขเก่า 98/45
  2. เก็บเอกสารเท่าที่กฎหมายกำหนด
  3. วาง replacement โดยไม่ลดสิทธิ
  4. แยกสิทธิขั้นต่ำตามกฎหมายออกจากวันลาหรือวันหยุดที่บริษัทให้เพิ่ม
  5. ตั้งระบบให้เก็บวันที่ขอ วันที่เกิดเหตุ วันที่อนุมัติ และยอดสิทธิคงเหลือย้อนหลังได้

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ปฏิทินวันหยุดและตารางงานที่ประกาศใช้
  2. คำขอ/การแจ้งลาและหลักฐานส่ง
  3. เอกสารประกอบเฉพาะสิทธิ เช่น ใบรับรองแพทย์
  4. ยอดสิทธิสะสม การอนุมัติ และผลใน Payroll
  5. ปฏิทิน ตารางงาน คำขอ และยอดสิทธิก่อน–หลังรายการ

แยกสิทธิจากนายจ้างกับ SSO และรู้เอกสาร/ช่วงเวลาใช้สิทธิ

  1. แยกสิทธิจากนายจ้างกับ SSO และรู้เอกสาร/ช่วงเวลาใช้สิทธิ
  2. ตรวจว่าวันที่ลาเป็นวันทำงานหรือวันหยุดและสิทธิส่วนใดได้รับค่าจ้าง
  3. เก็บหลักฐานแจ้งลาให้ตรงช่องทางและเวลาที่ข้อบังคับกำหนด

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การลาคลอดและสิทธิเกี่ยวกับการตั้งครรภ์” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง มีผล 7 ธ.ค. 2568 เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง ลาคลอดไม่เกิน 120 วัน/ครรภ์ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง นายจ้างจ่ายค่าจ้างไม่เกิน 60 วัน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง วันที่ตรวจครรภ์รวมในสิทธิตามตัวบท เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568 + บทคุ้มครองหญิงตั้งครรภ์ + SSO สำหรับสิทธิประกันสังคม
  2. กระทรวงแรงงาน — สิทธิลาคลอดตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9)
  3. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  4. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง