พนักงานครบอายุเกษียณ หรือขอเกษียณเมื่ออายุ 60 ปี ต้องจ่ายค่าชดเชยหรือไม่ และมีผลเมื่อไร
การเกษียณตามที่ตกลงหรือกำหนดไว้ ถือเป็นการเลิกจ้าง นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน ถ้าไม่ได้กำหนดอายุเกษียณหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างที่อายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้ โดยมีผลเมื่อครบ 30 วันนับแต่วันที่แจ้งนายจ้าง และนายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยเช่นกัน
ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้
พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118/1; §118; แนวฎีกาล่าสุด
บทความนี้ครอบคลุม
- อายุเกษียณตามข้อตกลงหรือข้อบังคับ
- ไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี
- ลูกจ้างแสดงเจตนาเกษียณ
- ค่าชดเชยเมื่อเกษียณ
- ทำงานต่อหลังเกษียณ
หลักตัดสินที่ต้องใช้
- การเกษียณอายุตามที่ตกลงหรือนายจ้างกำหนด ถือเป็นการเลิกจ้าง (ม.118 วรรคสอง)
- ถ้าไม่ได้กำหนดอายุเกษียณ หรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้ (ม.118/1)
- การเกษียณตามที่ลูกจ้างแสดงเจตนามีผลเมื่อครบ 30 วันนับแต่วันที่แจ้งนายจ้าง
- นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงานในทุกกรณีของการเกษียณ
- ถ้าให้ทำงานต่อหลังเกษียณ ต้องตกลงสถานะและอายุงานให้ชัด เพราะความต่อเนื่องของอายุงานเป็นประเด็นข้อเท็จจริง
ตัดสินใจทีละขั้น
ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก
- 01บริษัทกำหนดอายุเกษียณไม่เกิน 60 ปีไว้ในข้อบังคับหรือข้อตกลงหรือไม่ใช่เกษียณตามอายุที่กำหนด ถือเป็นการเลิกจ้าง จ่ายค่าชดเชยไม่ใช่ไปข้อถัดไป
- 02ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปและแสดงเจตนาเกษียณหรือไม่ใช่ไปข้อถัดไปไม่ใช่ยังทำงานต่อได้ตามสัญญาเดิม
- 03ครบ 30 วันนับแต่วันที่แจ้งแล้วหรือไม่ใช่การเกษียณมีผล จ่ายค่าชดเชยตามอายุงานไม่ใช่ทำงานต่อจนครบ 30 วัน
มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

นโยบายเกษียณต้องสอดคล้องมาตรา 118/1 ตั้งงบค่าชดเชยล่วงหน้าตามโครงสร้างอายุพนักงาน และถ้าต้องการให้ทำงานต่อ ให้มีขั้นตอนต่อสัญญาที่ชัดเจนพร้อมจ่ายค่าชดเชยของช่วงแรก
- ทบทวนนโยบายเกษียณให้สอดคล้องมาตรา 118/1
- ทำรายงานผู้ใกล้เกษียณและงบค่าชดเชยรายปี
- นับ 30 วันเมื่อได้รับหนังสือขอเกษียณ
- ทำสัญญาใหม่ชัดเจนเมื่อจ้างต่อ
เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ
- ข้อบังคับหรือนโยบายเกษียณ
- หนังสือแจ้งเกษียณพร้อมวันที่รับ
- worksheet ค่าชดเชย
- สัญญาจ้างใหม่กรณีจ้างต่อ
มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน
“เกษียณ” ไม่ได้แปลว่าออกเองแล้วไม่มีค่าชดเชย ตรวจอายุเกษียณในข้อบังคับ และถ้าบริษัทไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี คุณแจ้งเกษียณเองได้เมื่ออายุ 60 ปี
- ตรวจอายุเกษียณในข้อบังคับ
- แจ้งขอเกษียณเป็นหนังสือเมื่ออายุ 60 ปีขึ้นไป
- ตรวจค่าชดเชยตามอายุงานและสิทธิภาษี
เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข
- ขอหนังสือแจ้งเหตุ วันที่มีผล และรายการเงินแยกทีละประเภทเป็นลายลักษณ์อักษร
- ทักท้วงกับฝ่ายบุคคลโดยแยกค่าจ้างค้าง สินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าชดเชย วันหยุดคงเหลือ และกองทุน
- เงินตาม พ.ร.บ.ยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนเลิกจ้างไม่เป็นธรรมหรือข้อพิพาทสัญญาฟ้องศาลแรงงานโดยตรง และอย่าปล่อยกำหนดเวลาสั้นผ่านไป
ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด
- ล่วงหน้าหลายเดือนทำรายชื่อผู้ใกล้เกษียณและตั้งงบค่าชดเชย
- ลูกจ้างแจ้งขอเกษียณรับหนังสือและนับ 30 วัน
- วันเกษียณจ่ายค่าชดเชยและเงินอื่นที่ถึงกำหนด
- ถ้าจ้างต่อทำสัญญาใหม่ระบุสถานะ ค่าจ้าง และวันเริ่ม
ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง
เกษียณตามข้อบังคับที่อายุ 60 ปี
ข้อบังคับกำหนดเกษียณเมื่ออายุ 60 ปี พนักงานอายุงาน 25 ปี เงินเดือนสุดท้าย 45,000 บาท
- อายุงาน 20 ปีขึ้นไป → อัตรา400 วัน
- ค่าจ้างต่อวัน = 45,000 ÷ 301,500
- ค่าชดเชย = 400 × 1,500600,000
บริษัทกำหนดเกษียณ 65 ปี แต่ลูกจ้างขอเกษียณที่ 60
ข้อบังคับกำหนดเกษียณ 65 ปี พนักงานอายุ 60 ปี อายุงาน 8 ปี เงินเดือน 30,000 บาท แจ้งขอเกษียณวันที่ 1 มิถุนายน
- วันมีผล = 1 มิ.ย. + 30 วัน1 ก.ค.
- อายุงาน 6–10 ปี → อัตรา240 วัน
- ค่าชดเชย = 240 × 1,000240,000
ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน
ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ
เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล
1การเกษียณตามข้อบังคับถือเป็นอะไร
เฉลย B · มาตรา 118 ถือว่าการเกษียณเป็นการเลิกจ้าง
2ลูกจ้างแจ้งขอเกษียณตามมาตรา 118/1 มีผลเมื่อไร
เฉลย B · มีผลเมื่อครบ 30 วันนับแต่วันที่แจ้งนายจ้าง
3อายุงาน 25 ปี เกษียณ ได้ค่าชดเชยกี่วัน
เฉลย B · อายุงาน 20 ปีขึ้นไปได้ไม่น้อยกว่า 400 วัน
คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR
รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง
Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
| FIELD | สิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้ | หลักฐานขั้นต่ำ |
|---|---|---|
| Trigger | เริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การเกษียณอายุ | บันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ |
| Owner | Employee Relations ร่วมกับ Payroll ผู้มีอำนาจเลิกจ้าง และฝ่ายกฎหมายตามระดับความเสี่ยง | ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม |
| Action | การเกษียณตามที่ตกลงหรือกำหนดถือเป็นการเลิกจ้างเพื่อค่าชดเชยตามมาตรา 118/1; ถ้าไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้และมีผลเมื่อครบ 30 วัน; retirement policy ต้องสอดคล้อง §118/1 | บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ |
| Documents | สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง; หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ; เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง | ต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้ |
| Deadline | ถ้าไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้และมีผลเมื่อครบ 30 วัน; หากไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณตามเงื่อนไข §118/1 และมีผลเมื่อครบกำหนดตามกฎหมาย | วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ |
| Evidence | เชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การเกษียณอายุ | decision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน |
| Consequence | service continuity เมื่อลูกจ้างทำงานต่อหลังถึงอายุเป็นประเด็นข้อเท็จจริง/ฎีกา | แผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง |
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม
เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง
- อายุเกษียณตามข้อตกลง/ข้อบังคับ
- หากไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณตามเงื่อนไข §118/1 และมีผลเมื่อครบกำหนดตามกฎหมาย
- severance
- PVD/ภาษี
- กรณีถึงอายุแล้วนายจ้างให้ทำต่อ
- rehire after retirement
- Retirement under an agreement or work rule is treated as termination for severance under section 118/1.
- If no age is set, or it is set above 60, an employee aged 60 or more may give statutory retirement notice effective after 30 days.
- Calculate severance from continuous service and the final wage rate, while keeping PVD and other final payments separate.
- If the parties rehire after retirement, document whether service and benefits continue; already-accrued rights cannot simply be removed.
หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge
- การเกษียณตามที่ตกลงหรือกำหนดถือเป็นการเลิกจ้างเพื่อค่าชดเชยตามมาตรา 118/1
- ถ้าไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้และมีผลเมื่อครบ 30 วัน
- คำนวณค่าชดเชยจากอายุงานและค่าจ้างอัตราสุดท้าย พร้อมแยก PVD/เงินอื่น
- ต่ออายุหลังเกษียณต้องเขียนให้ชัดว่าอายุงานและสิทธิเดิมต่อเนื่องหรือมีฐานใหม่ใด โดยห้ามตัดสิทธิที่เกิดแล้ว
- Retirement under an agreement or work rule is treated as termination for severance under section 118/1.
- If no age is set, or it is set above 60, an employee aged 60 or more may give statutory retirement notice effective after 30 days.
- Calculate severance from continuous service and the final wage rate, while keeping PVD and other final payments separate.
- If the parties rehire after retirement, document whether service and benefits continue; already-accrued rights cannot simply be removed.
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
- ข้อบังคับกำหนดเกษียณ 60 ปี: วันครบกำหนดอาจเป็นการเลิกจ้างเพื่อสิทธิค่าชดเชย ต้องตรวจอายุงานและฐานค่าจ้าง
- ไม่มีข้อกำหนดเกษียณหรือกำหนดเกิน 60 ปี: ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปอาจใช้สิทธิตามมาตรา 118/1 โดยต้องตรวจขั้นตอนและวันที่มีผล
- Case 1 — Test a real retirement scenario against this rule: Retirement under an agreement or work rule is treated as termination for severance under section 118/1. Record the facts and evidence supporting each element.
- Case 2 — Change one material fact and test the result against this rule: If no age is set, or it is set above 60, an employee aged 60 or more may give statutory retirement notice effective after 30 days. Recalculate or rerun the workflow instead of copying the first outcome.
ตัวอย่างคำนวณและการกระทบยอด
- ตัวอย่าง 1 — เกษียณเมื่ออายุงาน 25 ปี ค่าจ้างรายเดือน 30,000 บาทและฐานวันละ 1,000 บาท: หากมีสิทธิค่าชดเชยระดับ 400 วัน = 400,000 บาท โดย PVD และเงินค้างเป็นคนละรายการ
- ตัวอย่าง 2 — ไม่มีข้อกำหนดเกษียณและลูกจ้างอายุ 60 ปีแจ้งใช้สิทธิตามมาตรา 118/1: ให้จับวันครบ 30 วันจากการแจ้งเป็นวันสิ้นสุด แล้วใช้ค่าจ้างอัตราสุดท้ายกับอายุงานจริง ไม่ใช้วันที่บริษัทตอบรับเป็นตัวเริ่มนับ
- Example 1 — Retirement after 25 years of service, monthly wage THB 30,000 and daily base THB 1,000: if the 400-day severance tier applies, severance is THB 400,000; PVD and accrued payments remain separate.
- Example 2 — No retirement age is set and an employee aged 60 or more gives notice under section 118/1: use the statutory 30-day point after notice as the separation date and calculate from actual service and final wages, not from the employer's acknowledgement date.
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง
retirement policy ต้องสอดคล้อง §118/1; เตรียม budget severance และกำหนด process ต่อสัญญาหากต้องการให้ทำต่อ
- retirement policy ต้องสอดคล้อง §118/1
- เตรียม budget severance และกำหนด process ต่อสัญญาหากต้องการให้ทำต่อ
- แยกเหตุสิ้นสุด วันที่แจ้ง วันที่มีผล และวันครบกำหนดจ่ายเป็นคนละช่อง
- คำนวณค่าจ้างค้าง วันลา ค่าชดเชย และสินจ้างแทนการบอกกล่าวแยกรายการ
- Turn the rules for retirement into an owned workflow with controlled documents, deadlines, review, and a traceable HRIS or payroll result.
- Record the termination reason, notice date, effective date, and payment due date separately
- Calculate unpaid wages, leave, severance, and pay in lieu of notice as separate items
เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน
- สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง
- หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ
- เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง
- ตารางคำนวณเงินทุกประเภทและหลักฐานชำระ
- service timeline และรายการเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
- Contract, start-date record, and continuous-service evidence
- Resignation or termination notice and proof of delivery
- Reasons, facts, warnings, and investigation evidence where relevant
- Itemised final-payment calculation and proof of payment
- Service timeline and itemised termination payments
“เกษียณ” ไม่ได้แปลว่าออกเองแล้วไม่มี severance; แต่ต้องดูวิธี/อายุ/ข้อตกลง
- “เกษียณ” ไม่ได้แปลว่าออกเองแล้วไม่มี severance
- แต่ต้องดูวิธี/อายุ/ข้อตกลง
- เก็บหนังสือและซอง/อีเมลที่พิสูจน์วันที่ได้รับแจ้งจริง
- ขอตารางแจกแจงเงินแต่ละสิทธิ อย่าตัดสินจากยอดโอนรวมเพียงยอดเดียว
- Check the facts, applicable conditions, dates, documents, and calculation or decision record for retirement before accepting or challenging the outcome.
- Keep the notice and envelope or email proving the actual receipt date
- Request an itemised calculation for each right rather than relying on one total transfer
คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง
- ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การเกษียณอายุ” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง อายุเกษียณตามข้อตกลง/ข้อบังคับ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง หากไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณตามเงื่อนไข §118/1 และมีผลเมื่อครบกำหนดตามกฎหมาย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง severance เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- ข้อเท็จจริงเรื่อง PVD/ภาษี เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
- เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
- Who is covered by “Retirement”, and what work, status, or event creates an exclusion?
- What were the actual facts about Retirement under an agreement or work rule is treated as termination for severance under section 118/1. when the right arose?
- What were the actual facts about If no age is set, or it is set above 60, an employee aged 60 or more may give statutory retirement notice effective after 30 days. when the right arose?
- What were the actual facts about Calculate severance from continuous service and the final wage rate, while keeping PVD and other final payments separate. when the right arose?
- What were the actual facts about If the parties rehire after retirement, document whether service and benefits continue; already-accrued rights cannot simply be removed. when the right arose?
- Which document version applied on the event date, and did actual practice match it?
กฎหมายและเอกสารอ้างอิง
ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
- พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118/1; §118; แนวฎีกาล่าสุด
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2560 — เกษียณอายุและมาตรา 118/1
- พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
- กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

