HR-LAB · การสิ้นสุดการจ้าง

การเกษียณอายุ

เกษียณอายุถือเป็นการเลิกจ้างหรือไม่ ถ้าบริษัทไม่กำหนดอายุเกษียณหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างขอเกษียณเองได้อย่างไร และต้องจ่ายค่าชดเชยเท่าไร

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
60ปีอายุที่ลูกจ้างแสดงเจตนาเกษียณได้ม.118/1
30วันมีผลหลังลูกจ้างแจ้งนายจ้างม.118/1
เลิกจ้างตามกฎหมายการเกษียณถือเป็นการเลิกจ้างม.118
400วันสูงสุดค่าชดเชยเมื่ออายุงาน 20 ปีขึ้นไปม.118
KNOWLEDGEการสิ้นสุดการจ้าง
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

พนักงานครบอายุเกษียณ หรือขอเกษียณเมื่ออายุ 60 ปี ต้องจ่ายค่าชดเชยหรือไม่ และมีผลเมื่อไร

คำตอบสั้น

การเกษียณตามที่ตกลงหรือกำหนดไว้ ถือเป็นการเลิกจ้าง นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน ถ้าไม่ได้กำหนดอายุเกษียณหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างที่อายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้ โดยมีผลเมื่อครบ 30 วันนับแต่วันที่แจ้งนายจ้าง และนายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยเช่นกัน

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118/1; §118; แนวฎีกาล่าสุด

บทความนี้ครอบคลุม

  • อายุเกษียณตามข้อตกลงหรือข้อบังคับ
  • ไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี
  • ลูกจ้างแสดงเจตนาเกษียณ
  • ค่าชดเชยเมื่อเกษียณ
  • ทำงานต่อหลังเกษียณ

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. การเกษียณอายุตามที่ตกลงหรือนายจ้างกำหนด ถือเป็นการเลิกจ้าง (ม.118 วรรคสอง)
  2. ถ้าไม่ได้กำหนดอายุเกษียณ หรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้ (ม.118/1)
  3. การเกษียณตามที่ลูกจ้างแสดงเจตนามีผลเมื่อครบ 30 วันนับแต่วันที่แจ้งนายจ้าง
  4. นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามอายุงานในทุกกรณีของการเกษียณ
  5. ถ้าให้ทำงานต่อหลังเกษียณ ต้องตกลงสถานะและอายุงานให้ชัด เพราะความต่อเนื่องของอายุงานเป็นประเด็นข้อเท็จจริง
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01บริษัทกำหนดอายุเกษียณไม่เกิน 60 ปีไว้ในข้อบังคับหรือข้อตกลงหรือไม่
    ใช่เกษียณตามอายุที่กำหนด ถือเป็นการเลิกจ้าง จ่ายค่าชดเชย
    ไม่ใช่ไปข้อถัดไป
  2. 02ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปและแสดงเจตนาเกษียณหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ยังทำงานต่อได้ตามสัญญาเดิม
  3. 03ครบ 30 วันนับแต่วันที่แจ้งแล้วหรือไม่
    ใช่การเกษียณมีผล จ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน
    ไม่ใช่ทำงานต่อจนครบ 30 วัน
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

นโยบายเกษียณต้องสอดคล้องมาตรา 118/1 ตั้งงบค่าชดเชยล่วงหน้าตามโครงสร้างอายุพนักงาน และถ้าต้องการให้ทำงานต่อ ให้มีขั้นตอนต่อสัญญาที่ชัดเจนพร้อมจ่ายค่าชดเชยของช่วงแรก

  1. ทบทวนนโยบายเกษียณให้สอดคล้องมาตรา 118/1
  2. ทำรายงานผู้ใกล้เกษียณและงบค่าชดเชยรายปี
  3. นับ 30 วันเมื่อได้รับหนังสือขอเกษียณ
  4. ทำสัญญาใหม่ชัดเจนเมื่อจ้างต่อ

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • ข้อบังคับหรือนโยบายเกษียณ
  • หนังสือแจ้งเกษียณพร้อมวันที่รับ
  • worksheet ค่าชดเชย
  • สัญญาจ้างใหม่กรณีจ้างต่อ
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

“เกษียณ” ไม่ได้แปลว่าออกเองแล้วไม่มีค่าชดเชย ตรวจอายุเกษียณในข้อบังคับ และถ้าบริษัทไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี คุณแจ้งเกษียณเองได้เมื่ออายุ 60 ปี

  1. ตรวจอายุเกษียณในข้อบังคับ
  2. แจ้งขอเกษียณเป็นหนังสือเมื่ออายุ 60 ปีขึ้นไป
  3. ตรวจค่าชดเชยตามอายุงานและสิทธิภาษี

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ขอหนังสือแจ้งเหตุ วันที่มีผล และรายการเงินแยกทีละประเภทเป็นลายลักษณ์อักษร
  2. ทักท้วงกับฝ่ายบุคคลโดยแยกค่าจ้างค้าง สินจ้างแทนการบอกกล่าว ค่าชดเชย วันหยุดคงเหลือ และกองทุน
  3. เงินตาม พ.ร.บ.ยื่นพนักงานตรวจแรงงานได้ ส่วนเลิกจ้างไม่เป็นธรรมหรือข้อพิพาทสัญญาฟ้องศาลแรงงานโดยตรง และอย่าปล่อยกำหนดเวลาสั้นผ่านไป
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ล่วงหน้าหลายเดือนทำรายชื่อผู้ใกล้เกษียณและตั้งงบค่าชดเชย
  2. ลูกจ้างแจ้งขอเกษียณรับหนังสือและนับ 30 วัน
  3. วันเกษียณจ่ายค่าชดเชยและเงินอื่นที่ถึงกำหนด
  4. ถ้าจ้างต่อทำสัญญาใหม่ระบุสถานะ ค่าจ้าง และวันเริ่ม
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

เกษียณตามข้อบังคับที่อายุ 60 ปี

ข้อบังคับกำหนดเกษียณเมื่ออายุ 60 ปี พนักงานอายุงาน 25 ปี เงินเดือนสุดท้าย 45,000 บาท

  1. อายุงาน 20 ปีขึ้นไป → อัตรา400 วัน
  2. ค่าจ้างต่อวัน = 45,000 ÷ 301,500
  3. ค่าชดเชย = 400 × 1,500600,000
จ่ายค่าชดเชย 600,000 บาท ณ วันเกษียณ และตรวจสิทธิยกเว้นภาษีของค่าชดเชย
02

บริษัทกำหนดเกษียณ 65 ปี แต่ลูกจ้างขอเกษียณที่ 60

ข้อบังคับกำหนดเกษียณ 65 ปี พนักงานอายุ 60 ปี อายุงาน 8 ปี เงินเดือน 30,000 บาท แจ้งขอเกษียณวันที่ 1 มิถุนายน

  1. วันมีผล = 1 มิ.ย. + 30 วัน1 ก.ค.
  2. อายุงาน 6–10 ปี → อัตรา240 วัน
  3. ค่าชดเชย = 240 × 1,000240,000
การเกษียณมีผลเมื่อครบ 30 วัน และนายจ้างจ่ายค่าชดเชย 240,000 บาท
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดเกษียณคือการออกเอง ไม่มีค่าชดเชย
ที่ถูกต้องการเกษียณถือเป็นการเลิกจ้าง ต้องจ่ายค่าชดเชย
เข้าใจผิดบริษัทกำหนดเกษียณ 65 ลูกจ้างต้องรอถึง 65
ที่ถูกต้องลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปแจ้งเกษียณได้
เข้าใจผิดขอเกษียณแล้วมีผลทันที
ที่ถูกต้องมีผลเมื่อครบ 30 วันนับแต่วันที่แจ้ง
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1การเกษียณตามข้อบังคับถือเป็นอะไร

2ลูกจ้างแจ้งขอเกษียณตามมาตรา 118/1 มีผลเมื่อไร

3อายุงาน 25 ปี เกษียณ ได้ค่าชดเชยกี่วัน

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การเกษียณอายุบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerEmployee Relations ร่วมกับ Payroll ผู้มีอำนาจเลิกจ้าง และฝ่ายกฎหมายตามระดับความเสี่ยงผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionการเกษียณตามที่ตกลงหรือกำหนดถือเป็นการเลิกจ้างเพื่อค่าชดเชยตามมาตรา 118/1; ถ้าไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้และมีผลเมื่อครบ 30 วัน; retirement policy ต้องสอดคล้อง §118/1บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsสัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง; หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ; เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้องต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineถ้าไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้และมีผลเมื่อครบ 30 วัน; หากไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณตามเงื่อนไข §118/1 และมีผลเมื่อครบกำหนดตามกฎหมายวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การเกษียณอายุdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceservice continuity เมื่อลูกจ้างทำงานต่อหลังถึงอายุเป็นประเด็นข้อเท็จจริง/ฎีกาแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. อายุเกษียณตามข้อตกลง/ข้อบังคับ
  2. หากไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณตามเงื่อนไข §118/1 และมีผลเมื่อครบกำหนดตามกฎหมาย
  3. severance
  4. PVD/ภาษี
  5. กรณีถึงอายุแล้วนายจ้างให้ทำต่อ
  6. rehire after retirement

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. การเกษียณตามที่ตกลงหรือกำหนดถือเป็นการเลิกจ้างเพื่อค่าชดเชยตามมาตรา 118/1
  2. ถ้าไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้และมีผลเมื่อครบ 30 วัน
  3. คำนวณค่าชดเชยจากอายุงานและค่าจ้างอัตราสุดท้าย พร้อมแยก PVD/เงินอื่น
  4. ต่ออายุหลังเกษียณต้องเขียนให้ชัดว่าอายุงานและสิทธิเดิมต่อเนื่องหรือมีฐานใหม่ใด โดยห้ามตัดสิทธิที่เกิดแล้ว
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. ข้อบังคับกำหนดเกษียณ 60 ปี: วันครบกำหนดอาจเป็นการเลิกจ้างเพื่อสิทธิค่าชดเชย ต้องตรวจอายุงานและฐานค่าจ้าง
  2. ไม่มีข้อกำหนดเกษียณหรือกำหนดเกิน 60 ปี: ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปอาจใช้สิทธิตามมาตรา 118/1 โดยต้องตรวจขั้นตอนและวันที่มีผล

ตัวอย่างคำนวณและการกระทบยอด

  1. ตัวอย่าง 1 — เกษียณเมื่ออายุงาน 25 ปี ค่าจ้างรายเดือน 30,000 บาทและฐานวันละ 1,000 บาท: หากมีสิทธิค่าชดเชยระดับ 400 วัน = 400,000 บาท โดย PVD และเงินค้างเป็นคนละรายการ
  2. ตัวอย่าง 2 — ไม่มีข้อกำหนดเกษียณและลูกจ้างอายุ 60 ปีแจ้งใช้สิทธิตามมาตรา 118/1: ให้จับวันครบ 30 วันจากการแจ้งเป็นวันสิ้นสุด แล้วใช้ค่าจ้างอัตราสุดท้ายกับอายุงานจริง ไม่ใช้วันที่บริษัทตอบรับเป็นตัวเริ่มนับ
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

retirement policy ต้องสอดคล้อง §118/1; เตรียม budget severance และกำหนด process ต่อสัญญาหากต้องการให้ทำต่อ

  1. retirement policy ต้องสอดคล้อง §118/1
  2. เตรียม budget severance และกำหนด process ต่อสัญญาหากต้องการให้ทำต่อ
  3. แยกเหตุสิ้นสุด วันที่แจ้ง วันที่มีผล และวันครบกำหนดจ่ายเป็นคนละช่อง
  4. คำนวณค่าจ้างค้าง วันลา ค่าชดเชย และสินจ้างแทนการบอกกล่าวแยกรายการ

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. สัญญา ประวัติเริ่มงาน และหลักฐานอายุงานต่อเนื่อง
  2. หนังสือลาออก/เลิกจ้างและหลักฐานส่งมอบ
  3. เหตุผล ข้อเท็จจริง คำเตือน และหลักฐานการสอบสวนเมื่อเกี่ยวข้อง
  4. ตารางคำนวณเงินทุกประเภทและหลักฐานชำระ
  5. service timeline และรายการเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง

“เกษียณ” ไม่ได้แปลว่าออกเองแล้วไม่มี severance; แต่ต้องดูวิธี/อายุ/ข้อตกลง

  1. “เกษียณ” ไม่ได้แปลว่าออกเองแล้วไม่มี severance
  2. แต่ต้องดูวิธี/อายุ/ข้อตกลง
  3. เก็บหนังสือและซอง/อีเมลที่พิสูจน์วันที่ได้รับแจ้งจริง
  4. ขอตารางแจกแจงเงินแต่ละสิทธิ อย่าตัดสินจากยอดโอนรวมเพียงยอดเดียว

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การเกษียณอายุ” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง อายุเกษียณตามข้อตกลง/ข้อบังคับ เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง หากไม่กำหนดหรือกำหนดเกิน 60 ปี ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณตามเงื่อนไข §118/1 และมีผลเมื่อครบกำหนดตามกฎหมาย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง severance เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง PVD/ภาษี เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118/1; §118; แนวฎีกาล่าสุด
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2560 — เกษียณอายุและมาตรา 118/1
  3. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  4. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง