HR-LAB · ประกัน กองทุน และภาษี

การหักเงินตามคำสั่งบังคับคดี

เมื่อได้รับหนังสืออายัดเงินเดือนจากเจ้าพนักงานบังคับคดี นายจ้างต้องทำอะไร เงินส่วนใดได้รับความคุ้มครอง และต้องแจ้งอะไรเมื่อพนักงานลาออก

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
20,000บาท/เดือนส่วนเงินเดือนที่ได้รับความคุ้มครองป.วิ.พ.
คำสั่งเป็นหลักหักตามจำนวนและช่วงเวลาที่ระบุ
ตรงเวลานำส่งและตอบตามกำหนดในหนังสือ
แจ้งเมื่อพ้นสภาพแจ้งเจ้าพนักงานเมื่อหักต่อไม่ได้
KNOWLEDGEประกัน กองทุน และภาษี
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

ได้รับหนังสืออายัดเงินเดือนพนักงาน ต้องหักเท่าไร ส่งที่ไหน และเมื่อไร

คำตอบสั้น

ทำตามหนังสืออายัดที่ได้รับเป็นหลัก เงินเดือนหรือค่าจ้างส่วนที่ไม่เกินเดือนละ 20,000 บาทได้รับความคุ้มครองไม่ให้อายัด นายจ้างหักเฉพาะจำนวนและช่วงเวลาที่คำสั่งระบุ ส่งตามช่องทางและกำหนดในหนังสือ ตอบหนังสือภายในกำหนด และแจ้งเจ้าพนักงานเมื่อลูกจ้างพ้นสภาพหรือค่าจ้างเปลี่ยน

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและประกาศ/คู่มือกรมบังคับคดี; คำสั่งจริงที่นายจ้างได้รับ

บทความนี้ครอบคลุม

  • ขั้นตอนเมื่อได้รับหนังสืออายัด
  • ส่วนคุ้มครอง 20,000 บาท
  • เงินประเภทต่าง ๆ
  • การนำส่งและตอบหนังสือ
  • ลาออกหรือเปลี่ยนค่าจ้าง

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. หนังสือหรือคำสั่งอายัดจริงที่นายจ้างได้รับเป็นแหล่งข้อมูลหลัก ห้ามหักก่อนมีคำสั่ง
  2. เงินเดือน ค่าจ้าง หรือเงินลักษณะเดียวกัน ส่วนที่ไม่เกินเดือนละ 20,000 บาท ได้รับความคุ้มครองไม่ให้อายัด
  3. หักเฉพาะจำนวน ประเภทเงิน และช่วงเวลาที่คำสั่งระบุ และนำส่งตามกำหนด
  4. เงินประเภทอื่น เช่น โบนัส หรือเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้าง มีหลักเกณฑ์เฉพาะ ให้ทำตามที่ระบุในคำสั่ง
  5. แจ้งเจ้าพนักงานบังคับคดีเมื่อลูกจ้างลาออก ถูกเลิกจ้าง หรือค่าจ้างเปลี่ยนจนหักตามคำสั่งไม่ได้
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01ได้รับหนังสืออายัดจากเจ้าพนักงานบังคับคดีหรือศาลจริงหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่ห้ามหัก แจ้งเจ้าหนี้ให้ดำเนินการผ่านเจ้าพนักงาน
  2. 02ค่าจ้างต่อเดือนเกินส่วนคุ้มครอง 20,000 บาทหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่แจ้งเจ้าพนักงานว่าหักไม่ได้เพราะอยู่ในส่วนคุ้มครอง
  3. 03คำสั่งระบุจำนวน ประเภทเงิน และวิธีนำส่งชัดเจนหรือไม่
    ใช่หักและนำส่งตามคำสั่งทุกงวด พร้อมเก็บหลักฐาน
    ไม่ใช่สอบถามเจ้าพนักงานเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนหัก
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ตั้งผู้รับผิดชอบรับหนังสือ บันทึกวันที่รับ ตอบหนังสือภายในกำหนด และนำส่งพร้อมหลักฐานทุกงวด ข้อมูลอายัดเป็นข้อมูลส่วนบุคคล ให้เปิดเผยเฉพาะผู้ที่จำเป็น

  1. กำหนดผู้รับผิดชอบและทะเบียนรับหนังสืออายัด
  2. ตั้งรายการหักตามคำสั่งพร้อมวันเริ่มและวันสิ้นสุด
  3. เก็บหลักฐานการนำส่งทุกงวด
  4. จำกัดผู้เข้าถึงข้อมูลอายัด

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • หนังสือหรือคำสั่งอายัดฉบับจริง
  • ทะเบียนรับและหนังสือตอบ
  • หลักฐานการนำส่งรายงวด
  • หนังสือแจ้งพ้นสภาพหรือเปลี่ยนค่าจ้าง
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

ตรวจยอดที่ถูกอายัดบนสลิปกับคำสั่ง ถ้าเหลือเงินน้อยกว่าส่วนที่คุ้มครองหรือมีเหตุเฉพาะ สามารถยื่นคำร้องขอลดการอายัดต่อเจ้าพนักงานบังคับคดีหรือศาลได้ตามเงื่อนไข

  1. ขอดูสำเนาคำสั่งอายัดที่เกี่ยวข้อง
  2. ตรวจยอดหักกับคำสั่งทุกงวด
  3. ยื่นคำร้องขอลดการอายัดเมื่อมีเหตุตามกฎหมาย

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. ทักท้วงยอดหักหรือสถานะสมาชิกกับฝ่ายเงินเดือนเป็นลายลักษณ์อักษร และขอหลักฐานการนำส่งรายบุคคล
  2. ติดต่อหน่วยงานเจ้าของเรื่องโดยตรง: ประกันสังคม กองทุน กรมสรรพากร กรมบังคับคดี หรือ กยศ. ตามประเภทเงิน
  3. ถ้าเป็นการหักค่าจ้างที่ไม่มีฐานกฎหมาย ให้ยื่นเรื่องสิทธิแรงงานกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานแยกต่างหาก
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. วันที่รับหนังสือลงทะเบียนรับ และแจ้งผู้รับผิดชอบ
  2. ภายในกำหนดในหนังสือตอบหนังสือเรื่องค่าจ้างและสถานะลูกจ้าง
  3. ทุกงวดเงินเดือนหักและนำส่งตามคำสั่ง พร้อมเก็บหลักฐาน
  4. ลาออกหรือเปลี่ยนค่าจ้างแจ้งเจ้าพนักงานบังคับคดีโดยเร็ว
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

เงินเดือน 35,000 บาท คำสั่งให้ส่งเดือนละ 5,000 บาท

นายจ้างได้รับหนังสืออายัดเงินเดือนพนักงานที่ได้เงินเดือน 35,000 บาท ให้ส่งเดือนละ 5,000 บาทจนครบยอดหนี้

  1. ส่วนคุ้มครอง20,000
  2. ส่วนที่อาจอายัดได้ = 35,000 − 20,00015,000
  3. จำนวนตามคำสั่ง5,000
หักเดือนละ 5,000 บาทตามคำสั่ง นำส่งตามกำหนด และเก็บหลักฐานทุกงวด
02

พนักงานที่ถูกอายัดลาออก

พนักงานที่ถูกอายัดเงินเดือนลาออก มีผลสิ้นเดือนนี้ ยังมีหนี้คงเหลือ

  1. งวดสุดท้ายหักตามคำสั่ง
  2. เงินอื่นเมื่อออกตรวจคำสั่ง
  3. แจ้งเจ้าพนักงานพ้นสภาพ
หักงวดสุดท้ายตามคำสั่ง ตรวจว่าคำสั่งครอบคลุมเงินเมื่อสิ้นสุดการจ้างหรือไม่ และแจ้งเจ้าพนักงานถึงวันพ้นสภาพ
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดเจ้าหนี้โทรมาขอให้หัก นายจ้างหักได้
ที่ถูกต้องต้องมีหนังสือหรือคำสั่งจากเจ้าพนักงานหรือศาล
เข้าใจผิดอายัดได้ทั้งหมดของเงินเดือน
ที่ถูกต้องส่วนที่ไม่เกินเดือนละ 20,000 บาทได้รับความคุ้มครอง
เข้าใจผิดลูกจ้างลาออกแล้วไม่ต้องแจ้งใคร
ที่ถูกต้องต้องแจ้งเจ้าพนักงานบังคับคดีเมื่อหักต่อไม่ได้
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1เงินเดือนส่วนใดได้รับความคุ้มครองไม่ให้อายัด

2นายจ้างควรหักเงินตามอะไร

3พนักงานที่ถูกอายัดลาออก ต้องทำอะไร

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การหักเงินตามคำสั่งบังคับคดีบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerPayroll/Compensation & Benefits ร่วมกับ Finance และผู้ดูแลการยื่นต่อหน่วยงานผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionหักเมื่อได้รับคำสั่งอายัด/บังคับคดีที่ชอบและตรวจตัวบุคคล ยอดหนี้ ผู้ออกคำสั่ง วันที่รับ และบัญชีนำส่ง; เงินเดือนและรายได้บางส่วนได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายบังคับคดี จึงห้ามหักเต็มยอดโดยไม่คำนวณส่วนคุ้มครอง; actual writ/order เป็น source of truthบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsทะเบียนนายจ้าง/ลูกจ้างหรือสมาชิกกองทุน; ฐานค่าจ้างและรายการหักรายงวด; แบบยื่น ใบเสร็จ และผลตอบรับจากระบบราชการต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineหักเมื่อได้รับคำสั่งอายัด/บังคับคดีที่ชอบและตรวจตัวบุคคล ยอดหนี้ ผู้ออกคำสั่ง วันที่รับ และบัญชีนำส่ง; เงินเดือนและรายได้บางส่วนได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายบังคับคดี จึงห้ามหักเต็มยอดโดยไม่คำนวณส่วนคุ้มครอง; ประเภทเงิน เช่น เงินเดือน โบนัส OT ค่าชดเชย; เก็บหลักฐานนำส่งและตอบหนังสือภายใน deadlineวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การหักเงินตามคำสั่งบังคับคดีdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceตัวเลขยกเว้น/เปอร์เซ็นต์อาจแก้ไข และกรณีค่าอุปการะเลี้ยงดูหรือคำสั่งเฉพาะอาจต่างจากหนี้ทั่วไปแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. ขั้นตอนเมื่อนายจ้างได้รับคำสั่ง
  2. ประเภทเงิน เช่น เงินเดือน โบนัส OT ค่าชดเชย
  3. ส่วนที่กฎหมายคุ้มครอง/เพดานอายัด
  4. กรณีคำสั่งหรือหนี้บางประเภทมีหลักต่างกัน
  5. การนำส่งและการแจ้งเปลี่ยนงาน/พ้นสภาพ

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. หักเมื่อได้รับคำสั่งอายัด/บังคับคดีที่ชอบและตรวจตัวบุคคล ยอดหนี้ ผู้ออกคำสั่ง วันที่รับ และบัญชีนำส่ง
  2. เงินเดือนและรายได้บางส่วนได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายบังคับคดี จึงห้ามหักเต็มยอดโดยไม่คำนวณส่วนคุ้มครอง
  3. หลายคำสั่งต้องจัดลำดับตามกฎหมาย/คำสั่ง ไม่แบ่งเองกับเจ้าหนี้
  4. เก็บสำเนาคำสั่ง ตารางหัก ใบนำส่ง และหนังสือแจ้งเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. บริษัทได้รับหมายอายัดที่ระบุลูกจ้างและยอดหนี้: ตรวจผู้ออกคำสั่ง วันที่รับ และส่วนเงินที่กฎหมายคุ้มครองก่อนหัก
  2. มีหมายอายัดหลายฉบับ: จัดลำดับและส่งเงินตามคำสั่ง ไม่ตกลงแบ่งยอดเองกับเจ้าหนี้

ตัวอย่างคำนวณและการกระทบยอด

  1. ตัวอย่าง 1 — เงินเดือน 35,000 บาท: ตามตัวอย่างปัจจุบันของกรมบังคับคดี ต้องคงเหลือไม่น้อยกว่า 20,000 บาท จึงอายัดได้ไม่เกิน 15,000 บาท แม้เจ้าหนี้ขอ 20,000 บาท
  2. ตัวอย่าง 2 — เงินเดือน 15,000 บาทอยู่ต่ำกว่าส่วนคุ้มครอง 20,000 บาทในคู่มือปัจจุบัน จึงไม่อายัดเงินเดือนรายการนี้; โบนัส OT และเงินออกจากงานต้องตรวจเพดานเฉพาะแยกต่างหาก
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

actual writ/order เป็น source of truth; ห้ามหักก่อนมีฐานตามกฎหมาย; เก็บหลักฐานนำส่งและตอบหนังสือภายใน deadline

  1. actual writ/order เป็น source of truth
  2. ห้ามหักก่อนมีฐานตามกฎหมาย
  3. เก็บหลักฐานนำส่งและตอบหนังสือภายใน deadline
  4. เก็บ effective date ของอัตรา เพดาน และแบบยื่นไว้กับกฎ Payroll ทุกเวอร์ชัน
  5. กระทบยอดยอดหักจากลูกจ้าง ยอดสมทบนายจ้าง แบบยื่น และใบเสร็จทุกงวด

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. ทะเบียนนายจ้าง/ลูกจ้างหรือสมาชิกกองทุน
  2. ฐานค่าจ้างและรายการหักรายงวด
  3. แบบยื่น ใบเสร็จ และผลตอบรับจากระบบราชการ
  4. หนังสือแจ้งสิทธิหรือคำสั่งที่เป็นฐานการหัก
  5. ฐานคำนวณ สูตร และผลกระทบยอดรายบุคคล

สามารถตรวจจำนวนที่ถูกอายัดและช่องทางขอลด/คัดค้านตามกฎหมายเมื่อเข้าเงื่อนไข

  1. สามารถตรวจจำนวนที่ถูกอายัดและช่องทางขอลด/คัดค้านตามกฎหมายเมื่อเข้าเงื่อนไข
  2. ตรวจฐานที่ใช้หักกับสลิปและประวัติในระบบทางการ ไม่ดูเฉพาะยอดสุทธิ
  3. แยกภาษี เงินสมทบ เงินสะสม และการอายัด เพราะสิทธิและช่องทางแก้ไขต่างกัน

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การหักเงินตามคำสั่งบังคับคดี” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง ขั้นตอนเมื่อนายจ้างได้รับคำสั่ง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง ประเภทเงิน เช่น เงินเดือน โบนัส OT ค่าชดเชย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง ส่วนที่กฎหมายคุ้มครอง/เพดานอายัด เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง กรณีคำสั่งหรือหนี้บางประเภทมีหลักต่างกัน เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและประกาศ/คู่มือกรมบังคับคดี; คำสั่งจริงที่นายจ้างได้รับ
  2. กรมบังคับคดี — ตัวอย่างการอายัดเงินเดือนและส่วนคุ้มครอง 20,000 บาท
  3. กรมบังคับคดี — คู่มือติดต่อราชการเรื่องการอายัดสิทธิเรียกร้องและเงินเดือน
  4. กรมบังคับคดี — คู่มือติดต่อราชการ: สิทธิเรียกร้องและการอายัดเงินเดือน
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง