HR-LAB · KNOWLEDGE

การจ่ายค่าจ้างและการหักค่าจ้าง

ให้บริษัทและพนักงานรู้ว่าเงินใดต้องจ่ายเมื่อไร และการหักเงินทำได้ภายใต้ฐานใด

เริ่มอ่านบทความ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569
KNOWLEDGEความรู้
UPDATED14 ส.ค. 69
SLIDESพร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง

ให้บริษัทและพนักงานรู้ว่าเงินใดต้องจ่ายเมื่อไร และการหักเงินทำได้ภายใต้ฐานใด

มุมบริษัทและฝ่าย HRเปลี่ยนหลักกฎหมายเป็นขั้นตอน ผู้รับผิดชอบ เอกสาร และจุดตรวจมุมลูกจ้างเห็นเงื่อนไขสิทธิ หลักฐานที่ต้องเก็บ และช่องทางทักท้วง
01

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน บทการจ่ายค่าจ้าง โดยเฉพาะมาตรา 70, 76–77 และบทที่เกี่ยวข้อง

  1. รอบ/วิธี/สถานที่จ่าย
  2. การจ่ายเมื่อสิ้นสุดการจ้าง
  3. รายการหักที่กฎหมายอนุญาต
  4. เงื่อนไขความยินยอม
  5. เพดานการหักตามประเภทและรวม
  6. ภาษี ประกันสังคม PVD กยศ. บังคับคดี และความเสียหาย

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานวันหยุด และค่าล่วงเวลาในวันหยุดโดยหลักต้องจ่ายอย่างน้อยเดือนละครั้ง; หากนายจ้างเป็นฝ่ายเลิกจ้าง มาตรา 70 ให้จ่ายเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับภายใน 3 วันนับแต่วันเลิกจ้าง
  2. กรอบ 3 วันข้างต้นผูกกับกรณีนายจ้างเลิกจ้าง ไม่ควรนำไปเหมารวมกับการลาออกหรือการสิ้นสุดทุกแบบโดยไม่ตรวจสัญญาและกำหนดจ่าย
  3. การหักทำได้เฉพาะฐานที่มาตรา 76 หรือกฎหมายเฉพาะอนุญาต เช่น ภาษี เงินสมทบ สหภาพ/สหกรณ์/สวัสดิการ หรือความเสียหายที่เข้าเงื่อนไข
  4. รายการที่ต้องอาศัยความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือและอยู่ภายในเพดานรายประเภท/รวมตามมาตรา 77; ห้ามแปลงค่าปรับทางวินัยเป็นการหักค่าจ้าง
02

มุมบริษัทและฝ่าย HR: จากหลักกฎหมายสู่การปฏิบัติ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ห้ามคิด “พนักงานทำของเสีย = หักได้”; ต้องจำแนกฐานกฎหมายแต่ละ deduction และเก็บ consent ในรูปแบบที่กฎหมายกำหนดเมื่อจำเป็น

  1. ห้ามคิด “พนักงานทำของเสีย = หักได้”
  2. ต้องจำแนกฐานกฎหมายแต่ละ deduction และเก็บ consent ในรูปแบบที่กฎหมายกำหนดเมื่อจำเป็น
  3. กระทบยอดตารางงาน เวลาจริง รายการอนุมัติ และผล Payroll ในรอบเดียวกัน
  4. แยกรหัสค่าจ้าง ค่าทำงานวันหยุด และ OT เพื่อไม่ให้ฐานหรืออัตราปะปนกัน

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. สัญญาจ้างและข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน
  2. ตารางงาน เวลาลงงาน และรายการอนุมัติ
  3. โครงสร้างค่าจ้าง payroll code และสลิปเงินเดือน
  4. ผลคำนวณพร้อมเวอร์ชันอัตราที่ใช้
  5. ฐานคำนวณ สูตร และผลกระทบยอดรายบุคคล
03

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

ตรวจ payslip ว่าหักรายการใด ด้วยฐานอะไร จำนวนเท่าไร; สามารถขอคำอธิบายและหลักฐานได้

  1. ตรวจ payslip ว่าหักรายการใด ด้วยฐานอะไร จำนวนเท่าไร
  2. สามารถขอคำอธิบายและหลักฐานได้
  3. เก็บตารางงาน เวลาจริง สลิป และหลักฐานการสั่งหรือรับรู้การทำงานไว้ในช่วงเวลาเดียวกัน
  4. ขอรายละเอียดฐานหาร จำนวนชั่วโมง อัตราคูณ และยอดที่จ่ายเพิ่มเป็นลายลักษณ์อักษร

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การจ่ายค่าจ้างและการหักค่าจ้าง” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง รอบ/วิธี/สถานที่จ่าย เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง การจ่ายเมื่อสิ้นสุดการจ้าง เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง รายการหักที่กฎหมายอนุญาต เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง เงื่อนไขความยินยอม เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
04

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ

FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การจ่ายค่าจ้างและการหักค่าจ้างบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerHR Operations ร่วมกับ Payroll และหัวหน้างานผู้อนุมัติเวลา/ค่าตอบแทนผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานวันหยุด และค่าล่วงเวลาในวันหยุดโดยหลักต้องจ่ายอย่างน้อยเดือนละครั้ง; หากนายจ้างเป็นฝ่ายเลิกจ้าง มาตรา 70 ให้จ่ายเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับภายใน 3 วันนับแต่วันเลิกจ้าง; กรอบ 3 วันข้างต้นผูกกับกรณีนายจ้างเลิกจ้าง ไม่ควรนำไปเหมารวมกับการลาออกหรือการสิ้นสุดทุกแบบโดยไม่ตรวจสัญญาและกำหนดจ่าย; ห้ามคิด “พนักงานทำของเสีย = หักได้”บันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsสัญญาจ้างและข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน; ตารางงาน เวลาลงงาน และรายการอนุมัติ; โครงสร้างค่าจ้าง payroll code และสลิปเงินเดือนต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานวันหยุด และค่าล่วงเวลาในวันหยุดโดยหลักต้องจ่ายอย่างน้อยเดือนละครั้ง; หากนายจ้างเป็นฝ่ายเลิกจ้าง มาตรา 70 ให้จ่ายเงินที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับภายใน 3 วันนับแต่วันเลิกจ้าง; กรอบ 3 วันข้างต้นผูกกับกรณีนายจ้างเลิกจ้าง ไม่ควรนำไปเหมารวมกับการลาออกหรือการสิ้นสุดทุกแบบโดยไม่ตรวจสัญญาและกำหนดจ่าย; รายการที่ต้องอาศัยความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือและอยู่ภายในเพดานรายประเภท/รวมตามมาตรา 77วันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การจ่ายค่าจ้างและการหักค่าจ้างdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceการหักเงินต้องระบุฐานตามมาตรา 76–77 หรือกฎหมายเฉพาะให้ชัด พร้อมตรวจเพดานและรูปแบบความยินยอม; คำสั่งบังคับคดีใช้หลักเฉพาะแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
05

ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง

  1. ของเสียจากประมาท
  2. เงินกู้สวัสดิการ
  3. PVD
  4. อายัดเงินเดือน

ตัวอย่างคำนวณและการกระทบยอด

  1. ตัวอย่าง 1 — ค่าจ้าง 30,000 บาท รายการหักที่อาศัยความยินยอมประเภทหนึ่งมีเพดานทั่วไป 10% = 3,000 บาท และยอดรวมรายการตามมาตรา 77 มีเพดานทั่วไป 20% = 6,000 บาท เว้นแต่มีความยินยอมเฉพาะตามรูปแบบกฎหมาย
  2. ตัวอย่าง 2 — ความเสียหาย 8,000 บาทไม่ได้แปลว่าหักจากค่าจ้าง 8,000 บาทได้ทันที: ต้องพิสูจน์ฐานมาตรา 76 ตรวจเจตนา/ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ขอความยินยอมที่ถูกต้อง และใช้เพดานมาตรา 77
วิธีตรวจ

เริ่มจากข้อเท็จจริง → ระบุฐานกฎหมายและวันที่มีผล → ตรวจผู้ได้รับสิทธิ/ข้อยกเว้น → คำนวณหรือเดินตาม workflow → เก็บหลักฐานและทบทวนผล

อย่าทำ

อย่าเริ่มจากคำตอบสำเร็จรูป ชื่อตำแหน่ง ชื่อเงิน หรือเอกสารเพียงชิ้นเดียว แล้วตัดองค์ประกอบอื่นออก

06

จุดเสี่ยงและความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

ชื่อไม่ใช่ข้อเท็จจริงชื่อตำแหน่ง รายการเงิน หรือสัญญาไม่ตัดสินสิทธิเอง
ขั้นต่ำไม่ใช่เพดานบริษัทให้สิทธิมากกว่ากฎหมายได้ แต่ห้ามต่ำกว่า
วันที่มีผลสำคัญเอกสารเก่าอาจถูกต้องในอดีตแต่ใช้กับวันนี้ไม่ได้
ข้อยกเว้นต้องมาก่อนสูตรตรวจว่าอยู่ในบังคับก่อนคำนวณหรือสรุป

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. เริ่มจากขอ time/payroll reconciliation เป็นลายลักษณ์อักษร พร้อมตารางวัน เวลา ประเภทวัน ฐานค่าจ้าง อัตรา และยอดที่เห็นต่าง
  2. หากยังไม่แก้ไข ใช้ช่องร้องทุกข์ภายใน แล้วติดต่อกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 1506 กด 3, 1546 หรือ E-Service
  3. สิทธิเงินตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานอาจใช้คำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน; ประเด็นสัญญา/คดีหรือเลิกจ้างไม่เป็นธรรมต้องเลือกช่องศาลแรงงานให้ตรงฐาน
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน บทการจ่ายค่าจ้าง โดยเฉพาะมาตรา 70, 76–77 และบทที่เกี่ยวข้อง
  2. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
  3. กองนิติการ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน — กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

บทความที่เกี่ยวข้อง

ค่าจ้างและนิยามค่าจ้างประกันสังคมกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (Provident Fund: PVD)ภาษีเงินได้จากการจ้างงาน / ภ.ง.ด.1 / ภ.ง.ด.91การหักเงินตามคำสั่งบังคับคดีการหัก กยศ. ผ่านนายจ้าง