HR-LAB · ความปลอดภัยและข้อมูลพนักงาน

การเจ็บป่วยหรือประสบอันตรายเนื่องจากการทำงาน

โรคจากการทำงานต่างจากโรคทั่วไปอย่างไร พิสูจน์ความเกี่ยวเนื่องกับงานด้วยอะไร ลูกจ้างได้รับสิทธิอะไร และนายจ้างต้องเฝ้าระวังสุขภาพอย่างไร

Handout PDF
อ่านบทความ ↓
ตรวจทาน 14 สิงหาคม 2569 · ปรับปรุงสื่อการสอน 9 ตุลาคม 2569
15วันแจ้ง สปส. นับแต่ทราบพ.ร.บ.เงินทดแทน
70%ของค่าจ้างค่าทดแทนเมื่อหยุดงานเกิน 3 วันพ.ร.บ.เงินทดแทน
สัมผัสประวัติหลักฐานหลักของความเกี่ยวเนื่อง
เฝ้าระวังตามความเสี่ยงตรวจสุขภาพลูกจ้างงานเสี่ยง
KNOWLEDGEความปลอดภัยและข้อมูลพนักงาน
UPDATED9 ต.ค. 69
SLIDES14 สไลด์พร้อมนำเสนอ
2 VIEWSบริษัท / ลูกจ้าง
คำถามหลัก

พนักงานป่วยด้วยอาการที่อาจเกิดจากงาน จะใช้สิทธิกองทุนเงินทดแทนได้หรือไม่

คำตอบสั้น

โรคจากการทำงานคือการเจ็บป่วยที่เกิดจากลักษณะหรือสภาพของงาน หรือจากการทำงานให้นายจ้าง ต้องดูประวัติการสัมผัสสิ่งคุกคาม หลักฐานทางการแพทย์ และรายการโรคที่ประกาศ ไม่ใช่แค่เวลาที่เริ่มมีอาการ ถ้าเข้าเงื่อนไข ลูกจ้างได้ค่ารักษาและค่าทดแทนจากกองทุนเงินทดแทน และนายจ้างต้องแจ้งสำนักงานประกันสังคมภายใน 15 วันนับแต่ทราบ

มุมบริษัทและฝ่าย HRสิ่งที่ต้องตั้งค่า ตรวจ และเก็บหลักฐานมุมลูกจ้างสิทธิที่ต้องตรวจ หลักฐาน และช่องทางทักท้วง
01

ขอบเขตและหลักตัดสินที่ต้องใช้

พ.ร.บ.เงินทดแทน; ประกาศโรคจากการทำงาน/OSH; SSO; กฎหมายโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อมเมื่อเกี่ยวข้อง

บทความนี้ครอบคลุม

  • โรคจากการทำงานกับโรคทั่วไป
  • ความเกี่ยวเนื่องกับงาน
  • หลักฐานทางการแพทย์
  • ประเภทค่าทดแทน
  • การเฝ้าระวังสุขภาพ
  • การกลับเข้าทำงาน

หลักตัดสินที่ต้องใช้

  1. การเจ็บป่วยเนื่องจากการทำงาน คือเจ็บป่วยตามลักษณะหรือสภาพของงาน หรือเนื่องจากการทำงาน (พ.ร.บ.เงินทดแทน)
  2. พิจารณาจากประวัติการสัมผัสสิ่งคุกคาม หลักฐานแพทย์ และรายการโรคที่กฎหมายประกาศ
  3. นายจ้างแจ้งสำนักงานประกันสังคมภายใน 15 วันนับแต่ทราบว่าลูกจ้างเจ็บป่วยเนื่องจากการทำงาน
  4. ค่าทดแทนครอบคลุมค่ารักษา การขาดรายได้ การสูญเสียอวัยวะ ทุพพลภาพ และกรณีเสียชีวิต ตามเกณฑ์ของกองทุน
  5. งานที่มีความเสี่ยงต้องจัดการตรวจสุขภาพและเฝ้าระวังตามกฎหมายความปลอดภัย
02

ตัดสินใจทีละขั้น

ไล่คำถามจากบนลงล่าง และหยุดเมื่อเจอผลลัพธ์แรก

  1. 01งานมีการสัมผัสสิ่งคุกคาม เช่น สารเคมี เสียง ฝุ่น หรือท่าทางซ้ำ ๆ หรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่น่าจะเป็นการเจ็บป่วยทั่วไป ใช้สิทธิประกันสังคมหรือลาป่วย
  2. 02แพทย์มีความเห็นว่าอาการสัมพันธ์กับการสัมผัสในงานหรือไม่
    ใช่ไปข้อถัดไป
    ไม่ใช่เก็บข้อมูลเพิ่มและขอความเห็นแพทย์อาชีวเวชศาสตร์
  3. 03นายจ้างแจ้งสำนักงานประกันสังคมภายใน 15 วันแล้วหรือไม่
    ใช่กองทุนพิจารณาค่ารักษาและค่าทดแทน
    ไม่ใช่แจ้งทันทีพร้อมประวัติการทำงานและเอกสารแพทย์
03

มุมบริษัทและฝ่าย HR: สิ่งที่ต้องทำให้ครบ

ระบบที่ดีต้องทำให้คำตัดสิน เอกสาร และผลใน Payroll หรือ HRIS เชื่อมกัน

ประวัติการสัมผัสสิ่งคุกคามในงานและผลตรวจสุขภาพตามความเสี่ยงคือหลักฐานสำคัญ อย่าปฏิเสธเพียงเพราะอาการเกิดนอกที่ทำงาน ให้ส่งเรื่องเข้ากระบวนการของกองทุนและปรับมาตรการป้องกัน

  1. ทำทะเบียนการสัมผัสสิ่งคุกคามรายตำแหน่ง
  2. จัดตรวจสุขภาพตามความเสี่ยงและเก็บผล
  3. แจ้ง สปส. ภายใน 15 วันเมื่อทราบ
  4. วางแผนกลับเข้าทำงานและลดการสัมผัส

เอกสารและหลักฐานที่ต้องเก็บ

  • ทะเบียนการสัมผัสสิ่งคุกคาม
  • ผลตรวจสุขภาพตามความเสี่ยง
  • ความเห็นแพทย์และเอกสารรักษา
  • แบบแจ้ง สปส.
04

มุมลูกจ้าง: ตรวจสิทธิจากเงื่อนไขและหลักฐาน

อาการสะสม เช่น จากสารเคมี เสียงดัง หรือท่าทางการทำงาน อาจต้องดูประวัติการทำงานย้อนหลัง ไม่ใช่แค่วันที่เริ่มป่วย บอกแพทย์ว่าทำงานอะไรและสัมผัสอะไร และเก็บผลตรวจสุขภาพไว้

  1. บอกแพทย์ว่าทำงานอะไรและสัมผัสอะไร
  2. เก็บผลตรวจสุขภาพทุกปี
  3. แจ้งนายจ้างเมื่อสงสัยว่าเกิดจากงาน

เมื่อเห็นต่างหรือยังไม่ได้รับการแก้ไข

  1. อุบัติเหตุ: ช่วยชีวิตและแจ้งเหตุก่อน แล้วเก็บเอกสารแพทย์ บันทึกเหตุ ภาพ และพยาน; ข้อมูลรั่วไหล: หยุดความเสียหายและเก็บ log ระบบ
  2. แจ้งเจ้าหน้าที่ความปลอดภัย ฝ่ายบุคคล หรือผู้ดูแลข้อมูลส่วนบุคคล และขอเลขเรื่องกับผลการแก้ไข
  3. เงินทดแทนติดต่อสำนักงานประกันสังคม ความปลอดภัยติดต่อกรมสวัสดิการฯ และสิทธิข้อมูลส่วนบุคคลติดต่อสำนักงาน PDPC
05

ลำดับเวลาและกำหนดที่ต้องไม่พลาด

  1. ก่อนเริ่มงานเสี่ยงตรวจสุขภาพแรกเข้าตามความเสี่ยง
  2. ทุกปีตรวจสุขภาพตามความเสี่ยงและเก็บผล
  3. พบอาการส่งพบแพทย์และแจ้ง สปส. ภายใน 15 วันนับแต่ทราบ
  4. กลับเข้าทำงานประเมินงานที่เหมาะสมและลดการสัมผัส
06

ตัวอย่างคำนวณและการตัดสินกับกรณีจริง

01

การได้ยินเสื่อมในโรงงานเสียงดัง

พนักงานทำงานหน้าเครื่องปั๊มโลหะ 8 ปี ผลตรวจการได้ยินประจำปีแย่ลงต่อเนื่อง แพทย์สงสัยว่าเกิดจากเสียงดังในงาน

  1. ประวัติการสัมผัสเสียง8 ปี
  2. ผลตรวจสุขภาพย้อนหลังแย่ลงต่อเนื่อง
  3. แจ้ง สปส.ภายใน 15 วัน
แจ้งกองทุนพร้อมผลตรวจย้อนหลัง ปรับมาตรการควบคุมเสียงและอุปกรณ์ป้องกัน และพิจารณาย้ายงานที่เหมาะสม
02

ปวดหลังเรื้อรังจากงานยกของ

พนักงานคลังยกของหนักทุกวันมา 5 ปี เริ่มปวดหลังหลังจากลาพักร้อนกลับมา

  1. อาการเริ่มนอกที่ทำงานใช่
  2. ปฏิเสธทันทีได้หรือไม่ไม่ควร
ส่งเรื่องให้แพทย์และกองทุนพิจารณาความเกี่ยวเนื่องจากประวัติงาน อย่าปฏิเสธเพียงเพราะอาการเริ่มนอกงาน
07

ความเข้าใจผิดที่ต้องหยุดก่อน

เข้าใจผิดอาการเริ่มที่บ้าน ไม่ใช่โรคจากงาน
ที่ถูกต้องโรคสะสมต้องดูประวัติการสัมผัสในงาน
เข้าใจผิดมีอาการก็ได้เงินทดแทนทันที
ที่ถูกต้องต้องมีหลักฐานความเกี่ยวเนื่องตามเกณฑ์แพทย์และกองทุน
เข้าใจผิดผลตรวจสุขภาพเป็นเรื่องส่วนตัว ไม่ต้องเก็บ
ที่ถูกต้องเป็นหลักฐานสำคัญ ต้องเก็บอย่างปลอดภัยตาม PDPA
08

ทดสอบความเข้าใจ 3 ข้อ

เลือกคำตอบเพื่อดูเฉลยและเหตุผล

1หลักฐานใดสำคัญที่สุดในการพิสูจน์โรคจากการทำงาน

2นายจ้างต้องแจ้ง สปส. ภายในกี่วันนับแต่ทราบ

3อาการเริ่มนอกที่ทำงาน ควรปฏิเสธการเป็นโรคจากงานทันทีหรือไม่

09

คู่มือปฏิบัติฉบับเต็มสำหรับทีม HR

รวม Workflow 7 จุด หลักตัดสิน ตัวอย่าง และรายการตรวจฉบับเต็มตามมาตรฐาน Knowledge ของ HR-LAB เปิดดูเมื่อต้องใช้กับกรณีจริง

Workflow เฉพาะเรื่อง: เจ็ดจุดที่ต้องปิดให้ครบ
FIELDสิ่งที่ต้องทำกับเรื่องนี้หลักฐานขั้นต่ำ
Triggerเริ่มเคสเมื่อเกิดคำขอ เหตุการณ์ หรือผล Payroll ที่เกี่ยวกับ การเจ็บป่วยหรือประสบอันตรายเนื่องจากการทำงานบันทึกรับเรื่องพร้อมวัน เวลา ผู้แจ้ง และช่วงสิทธิ
OwnerSafety/Occupational Health หรือ Data Protection Owner ร่วมกับ HR หัวหน้างาน และผู้บริหารเหตุการณ์ผู้รับผิดชอบ ผู้ตรวจ ผู้อนุมัติ และผู้มีอำนาจลงนาม
Actionโรคหรืออันตรายเนื่องจากงานอาจเกิดฉับพลันหรือสะสม จึงต้องดูประวัติสัมผัส งานเดิม ผลตรวจ และความเห็นแพทย์; อย่าปฏิเสธเพียงเพราะอาการเริ่มนอกสถานที่ทำงาน หรืออนุมัติเพียงเพราะเกิดในที่ทำงาน; job exposure history และ medical surveillance เป็นหลักฐานสำคัญบันทึกการตรวจองค์ประกอบ ข้อยกเว้น และการอนุมัติ
Documentsการประเมินความเสี่ยง/วัตถุประสงค์และฐานการดำเนินการ; บันทึกเหตุ เวลา สถานที่ ผู้เกี่ยวข้อง และการตอบสนองแรก; รายงานแพทย์/การสอบสวน/บันทึกระบบตามประเภทเรื่องต้นฉบับ/สำเนาที่ตรวจสอบแหล่งที่มาและเวอร์ชันได้
Deadlineกำหนดวันตรวจ อนุมัติ สื่อสาร และแก้ Payroll; ถ้ามีกำหนดตามกฎหมายให้ใช้กำหนดนั้นก่อน SLA ภายในวันเริ่มนับ วันครบกำหนด และหลักฐานส่ง/รับ
Evidenceเชื่อมข้อเท็จจริง เอกสาร สูตร/ขั้นตอน ผลอนุมัติ และผลในระบบสำหรับ การเจ็บป่วยหรือประสบอันตรายเนื่องจากการทำงานdecision record ผลคำนวณ/ผลดำเนินการ และ audit trail ที่มีผู้ตรวจทาน
Consequenceอย่าฟันธง causation จากอาการเพียงอย่างเดียว; รายการโรค/เกณฑ์แพทย์ต้องใช้ฉบับล่าสุดแผนแก้ไข ผู้รับผิดชอบ กำหนดเสร็จ และช่องทางทักท้วง
ขอบเขตและหลักตัดสินฉบับเต็ม

เรื่องนี้คืออะไร และต้องตรวจใครบ้าง

  1. occupational disease vs general disease
  2. causal link/exposure
  3. medical evidence
  4. treatment and compensation categories
  5. temporary loss of earning, disability, loss of organ, death ตามระบบ
  6. reporting
  7. occupational health surveillance
  8. employee transfer/return-to-work

หลักตัดสินตามมาตรฐาน Knowledge

  1. โรคหรืออันตรายเนื่องจากงานอาจเกิดฉับพลันหรือสะสม จึงต้องดูประวัติสัมผัส งานเดิม ผลตรวจ และความเห็นแพทย์
  2. อย่าปฏิเสธเพียงเพราะอาการเริ่มนอกสถานที่ทำงาน หรืออนุมัติเพียงเพราะเกิดในที่ทำงาน
  3. แยกกองทุนเงินทดแทนจาก sick leave/ประกันสังคมทั่วไป และจัด return-to-work/ปรับงานตามสมรรถภาพ
  4. ใช้บัญชีโรคและเกณฑ์การวินิจฉัยฉบับปัจจุบัน พร้อมเก็บ exposure record และ medical surveillance
ตัวอย่างและวิธีใช้กับกรณีจริง
  1. พนักงานสูญเสียการได้ยินสะสม: ใช้ประวัติสัมผัสเสียง ผลตรวจสุขภาพ และงานย้อนหลัง ไม่ตัดสินจากวันที่เริ่มมีอาการวันเดียว
  2. อาการปวดจากการยศาสตร์: ประเมินความเกี่ยวเนื่องกับงานและความเห็นแพทย์ก่อนจำแนกเป็นโรคทั่วไปหรือเนื่องจากงาน
รายการตรวจของบริษัทและลูกจ้าง

job exposure history และ medical surveillance เป็นหลักฐานสำคัญ; อย่าปฏิเสธเพียงเพราะอาการเกิดนอก workplace

  1. job exposure history และ medical surveillance เป็นหลักฐานสำคัญ
  2. อย่าปฏิเสธเพียงเพราะอาการเกิดนอก workplace
  3. ช่วยชีวิต/หยุดความเสี่ยงหรือจำกัดเหตุรั่วไหลก่อน แล้วจึงรักษาหลักฐานและสอบสวน
  4. ติดตาม corrective action ถึงวันปิดจริง ไม่จบที่การเขียนรายงาน

เอกสารที่บริษัทควรเปิดพร้อมกัน

  1. การประเมินความเสี่ยง/วัตถุประสงค์และฐานการดำเนินการ
  2. บันทึกเหตุ เวลา สถานที่ ผู้เกี่ยวข้อง และการตอบสนองแรก
  3. รายงานแพทย์/การสอบสวน/บันทึกระบบตามประเภทเรื่อง
  4. การแจ้งหน่วยงาน มาตรการแก้ไข และหลักฐานติดตาม

อาการสะสม เช่น การสัมผัสสาร/เสียง/การยศาสตร์ อาจต้องดูประวัติการทำงาน ไม่ใช่แค่เวลาที่เริ่มป่วย

  1. อาการสะสม เช่น การสัมผัสสาร/เสียง/การยศาสตร์ อาจต้องดูประวัติการทำงาน ไม่ใช่แค่เวลาที่เริ่มป่วย
  2. แจ้งเหตุทันทีผ่านช่องทางที่พิสูจน์เวลาได้และเก็บเอกสารแพทย์/ระบบ
  3. บันทึกความเกี่ยวเนื่องกับงานหรือผลกระทบต่อข้อมูลโดยไม่แก้ไขหลักฐานต้นฉบับ

คำถามข้อเท็จจริงก่อนโต้แย้ง

  1. ใครอยู่ในบังคับของเรื่อง “การเจ็บป่วยหรือประสบอันตรายเนื่องจากการทำงาน” และมีข้อยกเว้นจากงาน สถานะ หรือเหตุการณ์ใด
  2. ข้อเท็จจริงเรื่อง occupational disease vs general disease เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  3. ข้อเท็จจริงเรื่อง causal link/exposure เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  4. ข้อเท็จจริงเรื่อง medical evidence เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  5. ข้อเท็จจริงเรื่อง treatment and compensation categories เป็นอย่างไรในวันที่สิทธิเกิด
  6. เอกสารฉบับใดมีผลในวันเกิดเหตุ และการปฏิบัติจริงตรงกับเอกสารหรือไม่
REF

กฎหมายและเอกสารอ้างอิง

ตรวจทานวันที่ 14 สิงหาคม 2569 และปรับปรุงสื่อการสอนพร้อมตรวจทานเพิ่มเติม 9 ตุลาคม 2569 การใช้กับกรณีจริงต้องพิจารณาตัวบทที่มีผล ประกาศที่เกี่ยวข้อง และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

  1. พ.ร.บ.เงินทดแทน; ประกาศโรคจากการทำงาน/OSH; SSO; กฎหมายโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อมเมื่อเกี่ยวข้อง
  2. รวมกฎหมายความปลอดภัยในการทำงาน ฉบับปรับปรุง มิถุนายน 2569 — กองความปลอดภัยแรงงาน
  3. พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 — กองความปลอดภัยแรงงาน
  4. สำนักงานประกันสังคม — สิทธิและบริการกองทุนเงินทดแทน
  5. พระราชบัญญัติเงินทดแทน พ.ศ. 2537 — ราชกิจจานุเบกษา
  6. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — ราชกิจจานุเบกษา
MORE

บทความที่เกี่ยวข้อง